GOJF le verbe

Gramatyka opisowa - LE VERBE

Czasownik - le verbe

Terminy

W języku francuskim termin "verbe" jest nazwą zarówno części mowy (czasownik), jak i części zdania (orzeczenie).

Definicje

Czasownik składa się z RDZENIA (le radical), który niesie informację semantyczną i KOŃCÓWEK (les terminaisons), które niosą informacje gramatyczne.
Czasownik to odmienna część mowy, jego odmiana to KONIUGACJA (conjugaison). W trakcie odmiany czasownik otrzymuje końcówki odpowiadające kilku kategoriom.

Morfologiczna

Multiple Select

Czemu odpowiadają koncówki czasownika, które otrzymuje w czasie odmiany?

• czas

• tryb

• rodzaj

• osoba

• liczba

Końcówki czasownika odpowiadają: osobie i liczbie (informuje o nich na raz ta sama końcówka) oraz
czasowi gramatycznemu i
trybowi

Francuskie czasowniki nie odmieniają się przez rodzaj, jedynie dla participe passé istnieje forma żeńska

W trakcie odmiany zdarzają się oboczności tematu (rdzenia), np. w czasowniku BOIRE (pić), który ma formę BUVONS (2 os.l.mn.)

Definicje

Czasownik to centralny element zdania, oraz centralny element grupy czasownikowej (groupe verbal).
W zależności od tego, jaki to typ czasownika, może tworzyć grupę czasowikową sam (je dors - śpię ; je cours - biegnę - te czasowniki nie potrzebują dopełnienia ; Pierre chante - Pierre śpiewa - ten czasownik może występować z dopełnieniem lub bez). Może też być centralnym punktem, jądrem, grupy czasownikowej rozbudowanej o dopełnienie/a i/lub modyfikatory (np. Pierre chante une chanson)

Składniowa

Definicje

Czasownik niesie informację o dynamicznym procesie, o czymś, co się dzieje.
Uwaga - powiedzenie, że czasownik informuje o czynności to za mało - rzeczowniki też mogą to robić (np. la lecture - czytanie).

Semantyczna

Klasyfikacja czasowników

Reorder

Ułóż w kolejności grupy czasowników (jest to podział klasyczny na grupy koniugacyjne)

• czasowniki zakończone na -er

• czasowniki zakończone na -ir (w odmianie występuje -ss- w participe présent)

• czasowniki zakończone na -ir (pozostałe), -re, -oir

1

2

3

• 1
• 2
• 3

Nowe czasowniki w języku francuskim powstają najczęściej według schematu grupy 1 (-er), rzadniej grupy 2 (-ir), nigdy w ramach grupy 3.

Tryb czasownika wskazuje na podejście osoby mówiącej do tego, o czym mówi, wskazuje, w jaki sposób ta osoba pojmuje proces, o którym opowiada.

​3. Tryb (le mode)

Dwie kategorie, o których informuje nas ta sama końcówka (np. -ons informuje o 2 os.l.mn.).
Osoba - la personne
Liczba - le nombre

​1 i 2. Osoba i liczba

Kategorie morfologiczne czasowika

Categorize

Options (8)

indicatif

subjonctif

conditionnel

impératif

infinitif

participe présent

participe passé

infinitif passé

Dopasuj tryby do odpowiednich kategorii

Tryby osobowe

Tryby bezosobowe

Tryby osobowe czasowika (modes personnels)

Mode INDICATIF (oznajmujący) - je pars (wyjeżdżam) ; j'ai lu une livre (przeczytałem/am książkę)
Mode IMPERATIF (rozkazujący) - pars! (wyjedź!), mangeons! (zjedzmy!)
Mode SUBJONCTIF (łączący) - je veux qu'il parte (chcę, żeby wyjechał)
Mode CONDITIONNEL (przypuszczający, warunkowy) - si je voulais, je partirais (gdybym chciał, to bym pojechał)

Tryby besosobowe czasowika (modes impersonnels)

Mode INFINITIF (bezokolicznik) - partir (wyjechać)
Mode INFINITIF PASSE ("bezokolicznik dokonany") - être parti ('już wyjechać', *'być wyjechanym')

Mode PARTICIPE PRESENT (to mniej więcej to, co w j.pol. imiesłów przysłówkowy współczesny, zakończony na -ąc, lub przymiotnikowy zakońcozny na -ący, w j.ang. bliskie są temu formy zakończone na -ing) - partant (wyjeżdżając, wyjeżdżający/a)

Mode PARTICIPE PASSE (w przybliżeniu w j.pol. jest to imiesłów przymiotnikowy bierny, w j.ang to 3 forma czasowika) - lu (od lire) (przeczytany)

Aspekt to dośc złożona kwestia. W języku francuskim aspekt dokonany i niedokonany wyraża się poprzez uzyty CZAS gramatyczny - niektóre czasy niosą ze sobą informację o dokonanej czynności, a inne nie.

​5. Aspekt (l'aspect)

W każdym trybie funkcjonują różne czasy gramatyczne, ich lista z przykładami za chwilę.

​4. Czas (temps, tiroir verbal)

Kategorie morfologiczne czasowika

Nie jest typową kategorią morfologiczną, ale pewną transformacja zdania, ale tradycyjnie mówi się o stronie czasownika - strona czynna (voix active) i bierna (voix passive)

​6. Strona (voix)

Kategorie morfologiczne czasowika

Czasy francuskie (indicatif) w pigułce

Czas présent juz znacie, składa się z rdzenia i odpowiednich dla grup koniugacyjnych końcówek.
Kolejne dwa to passé composé (złożony czas przeszły, wyraża dokonaność, trochę jak angielski past simple) - składa się z czasownika posiłkowego être lub avoir w czasie présent i formy participe passé (np. je suis parti(e) ; j'ai acheté);
oraz imparfait (wyrażający niedokonaność, podobnie jak angielski past continuous), ma formę prostą (rdzeń + końcówki, dla których charakterystyczny jest element -ai-), np. je parlais (mówiłem).

Czasy francuskie (indicatif) w pigułce

Kolejne czasy przeszłe to
- plus-que-parfait (czas zaprzeszły, podobnie jak past perfect), składa się z czasownika posiłkowego être lub avoir w czasie imparfait i z participe passé (np. j'avais fini - skończyłem, wcześniej niż wydarzyło sie coś innego)
- passé simple (czas przeszły dokonany, używany tylko w piśmie, spotkacie go w książkach, czasem w prasie lub opisach w internecie, raczej nie będziecie w nim pisać, macie go przede wszystkim rozpoznawać i rozumieć), ma formę prostą typową jest końcówka -a w 3 os.l.p. (il regarda - on popatrzył). Ma on też towarzysza - swój czas zaprzeszły (passé antérieur)

Czasy francuskie (indicatif) w pigułce

Czasy przyszłe :
- futur simple (o formie prostej, ma typowe dla siebie końcówki zawierające końcówke bezokolicznika), np. je parlerai (porozmawiam);
- futur antérieur (czas przyszły dokonany, odpowiednik angielskiego future perfect), ma formę złożoną (czasowniki posiłkowe être lub avoir w czasie futur simple i formy participe passé), np. je mangerai quand j'aurai fini mon travail (zjem, jak skończę pracę)

Match

Dopasuj następujące zdania do czasów gramatycznych (w trybie indicatif)

• Présent (indicatif)

• Passé composé

• Imparfait

• Plus-que-parfait

• Futur simple

Aujourd’hui je travaille toute la journé

Nous avons compris

Quand j’étais enfant, je voulais être st

Il avait déja fini de manger quand je su

Demain, j’irai au cinéma

• Aujourd’hui je travaille toute la journé

• Nous avons compris

• Quand j’étais enfant, je voulais être st

• Il avait déja fini de manger quand je su

• Demain, j’irai au cinéma

Match

Dopasuj następujące zdania do czasów (indicatif), cz.2

• Passé simple

• Passé antérieur

• Futur antérieur

Il alla se reposer

Des qu’il eut fini de parler, il partit

J’irai quand j’aurai fini mes devoirs

• Il alla se reposer

• Des qu’il eut fini de parler, il partit

• J’irai quand j’aurai fini mes devoirs

Czasy - inne (ważne) informacje

Wszystkie czasy złożone wyrażają aspekt dokonany, a czasy proste - aspekt niedokonany. Wyjątkiem jest passé simple (forma prosta, ale wyraża dokonaność).

Dokonaność / niedokonaność

To tak naprawdę nie są czasy gramatyczne, forma czasownika się nie zmienia (infinitif). To wyrażanie pewnego typu aspektu ("łapiemy" proces tuż przed rozpoczęciem lub tuż po jego zakończeniu).

​"Czasy" futur proche i passé récent

Multiple Choice

Le soleil brillait, les oiseaux chantaient.

To zdanie jest w czasie...

• passé composé

• futur proche

• présent

• imparfait

Multiple Choice

Demain, nous irons au cinéma.

To zdanie jest w czasie...

• Présent

• Imparfait

• Futur proche

• Passé composé

Multiple Choice

J'ai fini mon devoir hier soir.

To zdanie jest w czasie...

• Présent

• Imparfait

• Futur proche

• Passé composé

Multiple Choice

Quand elle était petite, elle n'aimait pas les tomates.

To zdanie jest w czasie...

• Présent

• Imparfait

• Futur proche

• Passé composé

Czasowniki nieprzechodnie, nie wymagają dopełnienia, same tworzą grupę czasownikową (je dors), bo "śpię" nie potrzebuje dodatkowych informacji.

Verbes intransitifs

Czasowniki przechodnie. Wymagają dopełnienia, mogą być transitifs directs (je lis un livre) albo indirects (je parle de mon livre), bo "czytam coś", "mówię o czymś"

Verbes transitifs

Typologia czasowników

Czasowniki zwrotne, odmieniają się z zaimkiem osobowym zwrotnym se.

Verbes pronominaux

Czasownik être i bliskie mu znaczeniowo, ich dopełnieniem jest orzecznik (attribut) (je suis malade ; je suis professeur)

Verbes attributifs

Typologia czasowników

Czasowniki posiłkowe, służą do tworzenia czasów złożonych (être i avoir) lub do wyrażania aspektu (je vais partir, je viens de finir).

Verbes auxiliaires

Czasowniki bezosobowe, odmieniają się tylko w 3 os.l.poj. (il pleut, il faut, il manque - pada (o deszczu), trzeba, brakuje).

Verbes impersonnels

Typologia czasowników

Fill in the Blanks

SE LAVER - jaki to typ czasownika?

Fill in the Blanks

TELEPHONER A QQN - jaki to typ czasownika?

Fill in the Blanks

AVOIR (w zdaniu j'ai lu un livre) - jaki to typ czasownika?

Fill in the Blanks

PARTIR - jaki to typ czasownika?

Fill in the Blanks

OUVRIR QQCH - jaki to typ czasownika?

Fill in the Blanks

NEIGER - jaki to typ czasownika?

Brawa za wytrwałość! Jesteście gotowi na następne zajęcia :-)