Rabaty bylinowe - kompozycja

ZASADY KOMPOZYCJI
RABATY BYLINOWE

Rabaty bylinowe tworzone są z wieloletnich roślin zielnych zimujących w gruncie za pomocą specjalnie wytwarzanych

organów przetrwalników owych w postaci korzeni kłączy, bulw i cebul.

Do tego rodzaju nasadzeń wykorzystywane są również niektóre krzewinki i podkrzewy.

Rabaty bylinowe są formami kwiatowymi o charakterze trwałym, zakładanymi raz na wiele

lat i ozdobnymi przez cały rok dlatego rośliny do obsadzenia rabat musimy dobierać przed

wszystkim pod względem:

plastycznym uwzględniając ich walory dekoracyjne w poszczególnych porach roku

barwa kwiatów i ulistnienie wysokości pokrój itd

oraz siedliskowym: wymagania w zakresie wilgotności i żyzności podłoża oraz

nasłonecznienia

Byliny charakteryzuj bardzo duża różnorodność, jeśli chodzi o ich wielkość porę kwitnienia

liczbę i wielkość pojawiających się kwiatów.

Ponadto jest wiele bylin ozdobnych z liści przejawiających się na różne kolory, mających

różne kształty i fakturę pokrytych kutner serem lub błyszczących.

Stąd tak bardzo ważna jest znajomość cech plastycznych belin w projektowaniu wszelkiego

rodzaju rabat bylinowych.

Projektowanie rabat bylinowych wymaga od nas dobrej znajomości cech plastycznych

wzrostu i warunków siedliskowych gatunków, które mogą je tworzyć. Jest to bowiem

bardzo duża grupa roślin o różnorodnych cechach i upodobaniach uprawowych.

Kształty rabat bylinowych powinny być dostosowane do specyfiki i tradycji miejsca są

zakładane.

Na ogół są one nieregularne ze względu na silny rozwój bylin oraz wieloletni charakter

nasadzeń.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Przykłady bylin ekspansywnych:

dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans)

krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

miskant cukrowy (Moischanthus sacchariflorus)

rozchodnik ostry (Sedum acre)

rudbekia naga (Rudbeckia laciniata)

wiązówka błotna (Filipendula almaria)

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans)
krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

rozchodnik ostry (Sedum acre)

miskant cukrowy (Moischanthus sacchariflorus)

rudbekia naga (Rudbeckia laciniata)

wiązówka błotna (Filipendula almaria)

jak w każdej kompozycji nieregularnej tak i w rabatach bylinowych występuje punkt

kompozycyjny w postaci jednej lub kilku efektownych, długo kwitnących roślin,

tworzących szkielet założenia. Pozostałe rośliny będące dopełnieniem kompozycji

rozmieszczone są wokół tego punktu dobieramy z uwzględnieniem siły ich wzrostu i

dekoracyjności w masie lub pojedynczych egzemplarzy.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Dobór barw na rabatach kształtujemy nieco inaczej niż w przypadku kwietników

sezonowych wykorzystywanych do podkreślenia rangi obiektu. Rabaty bylinowe

zakładamy w miejscach bardziej zacisznych, o romantycznym charakterze, stąd na ogół

ich kolorystyka powinna być bardziej stonowana.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Przyjmuje się zasadę w celu uzyskania głębi rabaty na pierwszym planie stosujemy rośliny o barwach ciepłych i czystych, a na

drugim o barwach zimnych i mieszanych.

Trudność w doborze kolorystyki na rabacie byli nowej polega na ogromnej zmienności roślin w ciągu sezonu

wegetacyjnego. Jedne gatunki już przekwitają, podczas gdy inne dopiero zakwitają. Jedne rośliny są ozdobne głównie

dzięki okazałym kwiatom, inne natomiast dzięki przejawiającym się błyszczącym lub w odróżnieniu od kwietnika

sezonowego raz posadzone rośliny na rabacie byliny owej pozostają na niej przez wiele lat. Dlatego rolą architekta

krajobrazu jest zaprojektowanie takiego rozmieszczenia roślin żeby rabata była dekoracyjnie przez cały rok a rośliny nie

zasłaniały się nawzajem.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Gatunki dobieramy pod względem ich wysokości tak aby wyższe rosły z tyłu a niższe z przodu rabaty. Wiele jest też bylin,

których części nadziemne są niepozorne lub zasychają w ciągu lata w ich sąsiedztwie powinniśmy sadzić gatunki

charakteryzujące się bujnym wzrostem które będą zasłaniać zamierzające części bylin.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Takie całoroczne dobieranie wymaga starannego przeanalizowania miejsca, w którym projektowana jest rabata. Musimy

bowiem dokładnie określić, z jakich punktów widokowych będzie ona oglądana, czyli jakie będą kierunki ekspozycji (podobnie

jak w przypadku kwietników sezonowych)

Byliny charakteryzuje bardzo duża różnorodność w zakresie pory kwitnienia liczby i wielkości pojawiających się kwiatów.

Rośliny należące do tej grupy są często ozdobne nie tylko dzięki barwnym kwiatom, lecz także liściom przebarwiającym się na

różne kolory, mającym różne kształty i fakturę , pokryte kutnerem lub błyszczące. Stąd tak bardzo ważna znajomość cech

plastycznych gatunków w projektowaniu rabat by linowym

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Jeżeli nie usuniemy z niektórych roślin przekwitłych kwiatostanów i

owocostanów to rabata bylinowa może zyskać walory dekoracyjne również

zimą.

Rozwój bylin na wiosnę jest także bardzo zróżnicowany, co ma ogromne

znaczenie przy planowaniu zmienności sezonowej rabaty .

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Wymagania siedliskowe roślin są jednym z najistotniejszych czynników

decydujących o doborze roślin na rabaty bylinowe. Ze względu na

panujące warunki świetlne rabaty można zakładać w miejscach

nasłonecznionych, zacienionych lub półcienistych.

Ważne są także rodzaj gleby i jej odczyn.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Przy dobieraniu bylin na rabaty zacienione, znajdujące się pod koronami

drzew pamiętajmy, że inne gatunki będą odpowiednie w przypadku drzew

iglastych, a inne w przypadku liściastych. Decyduje o tym odczyn gleby

który pod iglakami ma charakter kwaśny .

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

Rabaty bylinowe mogą występować jako samodzielne nasadzenia roślinne

lub jako uzupełnienia kompozycji parkowych o charakterze mieszanym.

W tym drugim przypadku założenie składa się dodatkowo z drzew i

krzewów. Rabaty mają charakter regularny (raczej rzadko) lub

nieregularny (zdecydowanie częściej).

Występują zwykle jako nasadzenie gruntowe, ale mogą też stanowić

dekorację w różnego rodzaju pojemnikach. Przy takim sposobie uprawy

pamiętajmy jednak, że nie mogą one pozostawać w nich na okres zimy,

czyli musimy je traktować jak nasadzenia sezonowe.

Byliny znajdują duże zastosowanie w nasadzeniach specjalnych, do

których należą: ogrody różane, wrzosowiska, ogrody traw, ogrody

monokultur ogrody skalne i alpinaria, ogrody roślin wodnych i

przywodnych.

ZASADY KOMPOZYCJI RABAT BYLINOWYCH

2

Na planowanej rabacie nie musisz uwz-
ględniać wszystkich wyżej wymienionych
grup roślin. Możesz ograniczyć się do krze-
wów i bylin. Każdorazowo obowiązuje zasa-
da planowania „od największego do naj-
mniejszego”.

Kolejność planowania roślin na rabacie nie
powinna być przypadkowa. Najlepsze efe-
kty kompozycyjne osiągniesz, jeśli rozpocz-
niesz planowanie od największych drzew
(1), następnie rozplanujesz mniejsze drze-
wa i większe krzewy (2, 3).

1.

2.

3.

4.

5.

6.

Kolejnym etapem powinno być zapla-
nowanie mniejszych krzewów oraz wyż-
szych bylin (4). Na końcu warto zaplanować
najniższe, najmniejsze rośliny, czyli bardzo
małe krzewy i krzewinki oraz niższe byliny
(5, 6). Planowanie odbywa się od „najwięk-
szego” (najmocniejszego) elementu w kom-
pozycji do „najmniejszego” (bardziej neut-
ralnego, słabszego) w kompozycji.

Można też powtórzyć cechę np. kolor.
Wówczas stosuje się więcej niż jeden raz
rośliny o wspólnej, wyrazistej cesze (np.
różne gatunki o tym samym kolorze kwia-
tów np. o kwiatach różowych lub o podob-
nym kolorze liści np. o liściach bordowych).

Można również powtórzyć sekwencję roślin
w więcej niż jednym miejscu rabaty czy
ogrodu (np. klon pospolity ’Globosum’ +
grupa miskantów obok).

Na grafice obok widzisz zastosowanie powtórzenia
na rabatach wzdłuż ścieżki. Po obu stronach ścieżki
rozmieszczono na rabatach grupy lawendy. Pow-
stały dzięki temu „fioletowe plamy”. Zabieg pow-
tórzenia dodał spójności i harmonii całej kompozycji,
która tworzy jedną, wizualną całość.
Mniejsze rośliny warto powtarzać w grupach, wię-
ksze (większe krzewy, drzewa) można powtarzać po-
jedynczo.

Powtarzając warto unikać rytmu (powtarzanie roś-
liny/grupy w równych odległościach lub „na zmianę”).
Lepiej postawić na pozornie „losowe” rozmiesz-
czenie grup. Wygląda to bardziej naturalnie.

2

Powtórzenie pozwala uzyskać równowagę
oraz spójność w kompozycji.
Powtórzenie polega na zastosowaniu wię-
cej niż jeden raz danej rośliny lub grupy
tych samych roślin.

4

Powtórzenie to technika kompozycyjna charakterysty-
czna dla tradycyjnych, angielskich rabat bylinowych.

Przykład takiej rabaty widzisz na zdjęciu. Zwróć uwagę na
powtórzenia różowych, niebieskich i fioletowych „mo-
mentów”. Te same rośliny, lub rośliny w podanym odcieniu,
zostały zastosowane więcej niż jeden raz w kompozycji.

Prekursorką takich rabat była brytyjska, kultowa pro-
jektantka Gertrude Jekyll. Jej twórczość spopularyzowa-
ła angielskie rabaty bylinowe oraz techniki kompozycyjne
takie jak grupowanie czy powtórzenie.

Grupowanie to, obok powtórzenia, najsku-
teczniejsza metoda uzyskania spójności, es-
tetyki i równowagi kompozycji roślinnej.
Liczebność grup należy dostosować do po-
wierzchni ogrodu i rabat. Im większe rabaty,
ogród, tym większa liczebność grup. Chodzi
o to, aby dana grupa nie „zginęła” w przes-
trzeni ogrodu i była czytelna.
Liczebność grup powinna być też dostoso-
wana do wielkości roślin, które ją tworzą.
Grupy powinny być jednogatunkowe.

5

Na grafice obok widzisz zastosowanie powtórzenia
oraz grupowania. Rośliny zaplanowano tak, aby two-
rzyły niewielkie grupy, łącząc je po dwie, trzy czy
cztery sztuki. Dzięki temu powstały niewielkie, bar-
wne „plamy”.
W większych ogrodach, na większych rabatach
grupy powinny być liczniejsze - po kilkanaście, a na-
wet kilkadziesiąt sztuk. Oczywiście im większa rośli-
na, tym mniej sztuk w grupie. Aby stworzyć czytelną
grupę wystarczy trzy czy pięć jeżówek. W przypadku
niewielkiego karmnika ościstego należy użyć zdecy-
dowanie więcej sztuk, aby grupa była wyraźna i czy-
telna.
Większe rośliny, wyraziste (np. krzewy, topiary) moż-
na sadzić pojedynczo (jak żywotnik na rzucie obok).

Żywotnik zachodni

'Danica'

Róża okrywowa
'Fairy Dance’

Rozchodnik biały

'Coral Carpet'

Rozplenica japońska

Lawenda wąskolistna

6

Ekspozycja i tło rabaty to obszary, o które
należy szczególnie zadbać osadzając rabatę
w przestrzeni ogrodu.
Każda rabata to kompozycja roślinna, która
stanowi fragment całości, jaką jest przes-
trzeń ogrodu. Rabata, jak każdy element
większej całości, jest w relacjach z otocze-
niem. Otoczenie ma wpływ na odbiór kom-
pozycji oraz estetyki rabaty. Może być atu-
tem albo słabą stroną.
Szczególnie ważne jest to, jak eksponujesz
rabatę = kompozycję w przestrzeni ogrodu,
na jakim tle ją eksponujesz. Jeśli rabata jest
dynamiczna, pełna form, kolorów, tło po-
winno być spokojne np. mur, stonowany pa-
nel ogrodowy lub zielona ściana (formo-
wana lub swobodna). Jeśli rabata jest spo-
kojna można pokusić się o bardziej dynami-
czne tło (np. drzewa i krzewy o kolorowych
liściach).
Równie ważny jak tło, jest poziomy „najazd”,
czyli stworzenie warunków do oglądania
kompozycji z pewnej odległości - wyekspo-
nowanie poprzez płaszczyznę poziomą.

Dynamiczna rabata bylinowa została skompono-
wana ze spokojnym tłem ściany lasu liściastego
(żółte, pionowe paski). Dzięki temu prostemu za-
biegowi wyeksponowano kipiący kolorami i for-
mami układ roślinny, który w całej kompozycji
przestrzeni gra pierwsze skrzypce. Rabata nie mu-
si konkurować o uwagę widza z tłem. W podobny
sposób eksponuje się dzieła sztuki w muzeach lub
obrazy w galeriach. Ważne, aby elementy tworzące
przestrzeń nie konkurowały ze sobą.
Równie ważna co wertykalne tło, jest ekspozycja
pozioma (poziome paski), zapewniająca optyczny
najazd na pierwszoplanowego „bohatera”. Na zdję-
ciu powyżej, płaska powierzchnia murawy dosko-
nale spełnia taką rolę i w poziomie eksponuje
pierwszoplanowy element („bohatera”) - bylinową
rabatę. Spokojna, zielona tafla nie zakłóca odbioru,
nie odciąga uwagi, stanowiąc w duecie z tłem wy-
ważone obramowanie dla głównej atrakcji.

Rabata na grafice została zaplanowana w układzie
piętrowym. Najwyższe rośliny oznaczono czerwo-
nymi kropkami, niższe niebieskimi a najniższe żół-
tymi.
Najczęściej rabaty piętrowe projektuje się na pla-
nie prostokąta. Wówczas łatwo jest rozmieścić
piętra.
Rabata na grafice obok to rzadszy przypadek ra-
baty o organicznym („amebicznym”) kształcie za-
aranżowanej w układzie piętrowym. Rabata
będzie oglądana wyłącznie od frontu, dlatego naj-
wyższe rośliny znalazły się z tyłu, nie na środku.

7

Miskant chiński

Jeżówka purpurowa

Sadziec plamisty
'Atropurpureum'

Sesleria jesienna

Szałwia omszona

'Caradonna'

Werbena patagońska

Rudbekia błyskotliwa

Piętra w strukturze nasadzeń to stary, kla-
syczny patent, który spopularyzowały an-
gielskie rabaty bylinowe.
Piętrowy układ nasadzeń odwołuje się do
naturalnego układu nasadzeń strefy brze-
gowej lasu, gdzie często można zaobser-
wować schodkowe ułożenie roślin.
Aby rabata piętrowa wyglądała dobrze, roś-
liny powinny być sadzone w grupach (niedo-
tyczy form drzewiastych i topiarów).
W przypadku rabat jednostronnych (przy
ogrodzeniu, ścianie) najwyższe rośliny sa-
dzimy z tyłu. W przypadku rabat, które mo-
żemy oglądać z każdej strony, najwyższe
rośliny sadzimy na środku.

Na przykładzie tej rabaty bylinowej świetnie widać dwa
popularne zabiegi kompozycyjne: grupowanie i układ
piętrowy. Byliny zostały posadzone w dużych, jednoga-
tunkowych grupach - plamach.

Grupy bylin rozplanowano w układzie piętrowym - niższe
nasadzenia od frontu rabaty, wyższe od tyłu. Grupy wpro-
wadzono „ na mijankę”.
Nasadzenia zostały wyeksponowane na spokojnym tle -
ścianie lasu.

8

5

Planując nasadzenia spotkasz się z konie-
cznością zaplanowania właściwych odle-
głości sadzenia roślin od siebie.
Odległości sadzenia roślin można opisać
w dwojaki sposób:

1. podając tzw. rozstawę sadzenia (odle-

głość sadzenia, tzw. „co ile sadzimy”),
czyli zalecaną odległość rośliny od roś-
liny,

2. podając tzw. gęstość sadzenia, czyli

ilość sztuk na jednostkę powierzchni,
najczęściej na metr kwadratowy.

Rozstawę (odległość) sadzenia określa się
zazwyczaj dla drzew i większych krze-
wów. Gęstość sadzenia podaje się dla
roślin mniejszych, najczęściej sadzonych
w grupach.

W przypadku określania odległości sadze-
nia kluczowa jest znajomość rozmiarów,
jakie roślina osiągnie w wieku dojrzałym.
Co za tym idzie istotna jest informacja,
kiedy dany gatunek ten wiek dojrzały osią-
gnie. Rośliny charakteryzują się różnym
tempem wzrostu i nie ma jednej, uniwer-
salnej reguły w zakresie osiągania wieku
dojrzałego.
Wybierając rośliny do ogrodu warto zasię-
gnąć informacji o ich pokroju, tempie
wzrostu czy zalecanej rozstawie sadzenia.
Zazwyczaj takich informacji udziela obsłu-
ga w dobrych szkółkach. Znajdziesz je
również czasem na etykietach i opakowa-
niach.

W przypadku określania odległości sadzenia roślin możesz
przyjąć następujące, szacunkowe założenia:

dla drzew i większych krzewów przyjmij odległość sadzenia
równą średnicy korony min. w wieku 15 - 20 lat, dla dużych
drzew 40 – 50 lat (lipa, dąb itp.),

dla średnich i małych krzewów przyjmij odległość sadzenia
równą średnicy korony min. w wieku 5 – 10 lat,

dla dużych bylin przyjmij założenie 1 - 3 szt./m2 (np. miskant
chiński, sadziec plamisty),

dla średnich bylin przyjmij założenie 3 – 9 (12) szt./m2 (np.
żurawka, rozplenica, lawenda),

dla małych bylin przyjmij założenie 9 – 16 szt./m2 (np. macie-
rzanka, floks szydlasty).

6

Odległości sadzenia są podawane dla roś-
lin tego samego gatunku. Co zrobić w sy-
tuacji, gdy chcesz określić odstęp sadze-
nia dla roślin różnych gatunków?
Wówczas warto znać średnicę jaką dany
gatunek osiąga w wieku dojrzałym, czyli
szerokość do jakiej dorasta. W przypadku
drzew czy krzewów szczepionych na pod-
kładce chodzi o szerokość korony, w przy-
padku krzewów i bylin chodzi o szerokość
rośliny.
Planując dwa różne gatunki obok siebie
należy zadbać, aby nie kolidowały ze sobą.
Mogą się delikatnie stykać (co jest nawet
wskazane, aby uzyskać „ładny” efekt buj-
nej, zwartej rabaty), ale nie powinny zbyt
silnie na siebie zachodzić. Reguła nie do-
tyczy drzew czy wyższych krzewów i roś-
lin niższych od nich. Te ostatnie można
wprowadzić pod koronę, pod warunkiem,
że w przyszłości nie wrosną w nią lub bę-
dzie można je ew. przyciąć.
Najlepszym źródłem informacji o para-
metrach roślin są wydane przez Związek

Szkółkarzy Polskich: Katalog Roślin i Ka-
talog Bylin.

Katalogi to podstawowe narzędzie w opra-
cowywaniu doboru gatunkowego.
Znajdziesz w nich gatunki polecane przez
krajowych producentów i dystrybutorów
roślin oraz praktyczne informacje dotyczą-
ce gatunków i odmian.
W nowych wydaniach (na obrazku powy-
żej) znajdziesz informacje o gęstości sa-
dzenia dla bylin i rozstawie sadzenia dla
mniejszych krzewów.

2

Najpopularniejsza metoda doboru i łącze-
nia roślin opiera się o kolorystykę. Projek-
tanci bardzo często dobierają i łączą roś-
liny właśnie ze względu na kolor ich kwia-
tów, liści a nawet pędów.

Jednocześnie nie możesz zapomnieć o na-
czelnej zasadzie doboru roślinnego: kiero-
wania się preferencjami roślin w obszarze
uwarunkowań glebowych, wilgotnościo-
wych i świetlnych.
Na rabatę należy zawsze wprowadzać
rośliny o podobnych wymaganiach wzglę-
dem nasłonecznienia, rodzaju gleby oraz
wilgotności. Należy również zapewnić im
odpowiednią ilość miejsca, aby mogły
swobodnie się rozrastać i nie kolidowały
ze sobą.

Powyższe zasady warto mieć zawsze „z ty-
łu głowy”, gdy będziesz pracować nad bu-
dowaniem kompozycji roślinnych w opar-
ciu o dobór kolorystyczny.

Praca z kołem barw.

Poniższych metod możesz używać nie
tylko w przypadku kolorów z koła barw, ale
także dla ich odcieni. Możesz potraktować
metodę koła barw dosłownie, lub jedynie
jako pewną wskazówkę, kierunek w dobo-
rze kolorów.

Metoda ciepło – zimno.

Określ paletę barw ciepłych i zimnych w o-
parciu o podział koła barw. Idąc tym tro-
pem, możesz zaplanować nasadzenia ciep-
łe lub zimne.

3

Metoda figur geometrycznych.

Wyznacz sekwencje pasujących kolorów
poprzez wierzchołki figur geometrycz-
nych: trójkąta równobocznego, prosto-
kąta i kwadratu.

Metoda barw analogicznych.

Wybierz trzy (lub więcej) sąsiadujące ze
sobą kolory. Sąsiadujące kolory okreś-
lą twoje zestawienie kolorystyczne

Metoda barw naprzeciwległych.

Do jednej z dwóch barw naprzeciwległych
dodaj sąsiadujące z nią barwy, po jednej z
każdej strony. Za każdym "obrotem trój-
kąta” zyskasz kolejny zestaw barw.

Na kolejnej stronie znajdziesz koło barw,
na którym możesz pracować, poszukując
zestawień kolorystycznych dla siebie.

4

ry działają jak magnes na ludzkie oczy
przyciągając uwagę, jednocześnie odcią-
gając ją skutecznie od miejsc, które chcesz
mniej eksponować.

Trik 4. Rozjaśnianie.
Aby rozjaśnić ciemny ogród, zastosuj
odmiany o jasnym ulistnieniu i kwiatach.
Jasne barwy są znaczenie lepiej widoczne
przy gorszym oświetleniu. Zwłaszcza biele
i żółcie mają tendencję do tzw. „błysz-
czenia”, nawet po zmroku.

Trik 5. Ochładzanie i ocieplanie.
Rośliny o zimnych kolorach (biele, błękity,
srebro) liści, igieł, kwiatów powodują op-
tyczne wrażenie ochłodzenia. Odwrotnie
działają rośliny o ciepłych barwach, „pod-
grzewając” otoczenie optycznie.

Trik 6. Ożywianie i gaszenie.
Aby ożywić, zdynamizować przestrzeń, za-
stosuj barwy kontrastujące. Aby uzyskać
wrażenie spokoju, przygaszenia, postaw na
barwy podobne do siebie.
5

Triki z kolorami.

Trik 1. Oddalanie.
Zimne oraz jasne odcienie stwarzają op-
tyczne złudzenie oddalenia. Rośliny w zim-
nych barwach wydają się być bardziej
oddalone od patrzącego. Stosując rośliny
o zimnych barwach ulistnienia, możesz
optycznie „oddalić” pewne fragmenty og-
rodu i np. „wydłużyć” jego przestrzeń.

Trik 2. Przybliżanie.
Odwrotny efekt do barw zimnych dają
barwy ciepłe i ciemne odcienie, które op-
tycznie przybliżają. Stosując rośliny o ciep-
łych barwach ulistnienia, możesz optycz-
nie „przybliżyć” fragment ogrodu i zniwe-
lować efekt zbytniego wydłużenia.

Trik 3. Odciąganie wzroku, zasłanianie.
Stosując rośliny o mocnych, wyrazistych
barwach, możesz odciągać uwagę od
brzydkich widoków, czy nieestetycznych
elementów w ogrodzie. Takie mocne kolo-

Dom typu DWOREK POLSKI
Do tego typu architektury najbardziej pasują rabaty ogrodo-
we w konwencji:

1 - rabaty bylinowo - trawiaste „dutch wave”
2 - rabaty rustykalne
3 - eleganckie rabaty w stylu „chelsea look”

1.

2.

3.

3

Dom typu DWOREK POLSKI
Do domów typu dworek, zwłaszcza do tych
starych, „oryginalnych” dworków, zawsze pasuje
klasyczny ogród formalny o podziale kwatero-
wym z bukszpanowymi obwódkami regularnych
rabat.
Rabaty możesz podzielić żwirowymi ścieżkami
oraz wypełnić bylinami lub/roślinami jednorocz-
nymi.

4

Dom typu NOWOCZESNA STODOŁA
Do tego typu architektury najbardziej pasują rabaty ogrodo-
we w konwencji:

1 - rabaty bylinowo - trawiaste „dutch wave”
2 - rabaty w konwencji zielonego, leśnego ogrodu
3 - rabaty w stylu skandynawskim

1.

2.

3.

Dom typu „KLOCEK” (KOSTKA) PRL
Do tego typu architektury najbardziej pasują rabaty ogrodo-
we w konwencji:

1 - klasyczne rabaty mieszane na bazie krzewów i bylin
2 - rabaty w stylu skandynawskim
3 - rabaty w konwencji łąkowej

1.

2.

3.

6

Dom typu ”REZYDENCJA” RODZINNA
Do tego typu architektury najbardziej pasują rabaty ogrodo-
we w konwencji:

1 - rabaty bylinowo - trawiaste „dutch wave”
2 - klasyczne rabaty mieszane na bazie krzewów i bylin
3 - eleganckie rabaty w stylu „chelsea look”

1.

2.

3.

7

Domek działkowy
Do tego typu architektury najbardziej pasują rabaty ogrodo-
we w konwencji:

1 - rabaty w konwencji łąkowej
2 - rabaty rustykalne
3 - klasyczne rabaty mieszane na bazie krzewów i bylin

1.

2.

3

4.

BŁĄD #
Zbytnie „ćkanie”.

Częstą manierą projektantów jest zbytnie
„ćkanie" roślin lub/i ich grup na planie ra-
bat (RYS. 1).
Warto rysować symbole roślin zostawia-
jąc niewielki odstęp między nimi (RYS. 2).
Zwiększa to przede wszystkim czytelność
rysunku i pomaga uniknąć wątpliwości,
gdzie kończy się jedna roślina/grupa i za-
czyna druga. Niewielki, „techniczny” od-
stęp pozostawiony na rzucie nie będzie
miał znaczenia dla ogrodu w „realu”.
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy rozrysowu-
jesz rośliny pod koroną drzewa lub krze-
wu. Wówczas symbole będą się nakładać
(RYS. 3).

Pierwsze dwa błędy dotyczyły decyzji
projektowych niezwiązanych bezpośred-
nio z pracami projektowymi na rzucie. Ko-
lejne błędy dotyczą prac projektowych na
rzucie i przekładają się bezpośrednio na
wadliwe rozwiązania kompozycyjne oraz
techniczne w projektowanym ogrodzie.

Prace projektowe, szczególnie na rzucie,
powinny być zawsze wykonywane w okre-
ślonej skali. Wszystkie symbole graficzne
powinny być pomniejszonym odwzorowa-
niem rozmiarów (w przypadku rzutu cho-
dzi głównie o szerokość) roślin w rzeczy-
wistości.
Niestety często zdarza się, szczególnie
początkującym projektantom, że aspekt
działania w skali umyka. Przestają kontro-
lować, czy symbole roślin („kółka”) rysują
w skali, zgodnie z wymiarami jakie roślina
osiąga w wieku dojrzałym. Prowadzi to do
błędnego rozplanowania miejsca dla roś-
lin i odstępów między nimi.

3.

BŁĄD #
Uciekająca skala.

RYS. 1.

RYS. 2.

RYS. 3.

6

6.

BŁĄD #6.
„Ziemia niczyja”.

„Ziemia niczyja” to niezaplanowane przes-
trzenie (RYS. 1), które mniej doświadczeni
projektanci zostawiają na projekcie, naj-
częściej pod drzewami i krzewami. Patrząc
na rzut z góry, widząc symbol koła ozna-
czający drzewo, powstaje wrażenie, że ten
fragment jest zagospodarowany, „zajęty”
przez symbol. Tymczasem okrąg oznacza
zarys korony zawieszonej nad gruntem na
znacznej wysokości. Pod koroną zostaje
„ziemia niczyja”, czyli puste, niezaplano-
wane miejsce.
Nie powinno się zostawiać takich pustych
miejsc w projekcie, a co za tym idzie na ra-
bacie. Warto zaplanować nasadzenia (RYS.
2), nawet jeśli będzie to runo (RYS. 3).

5.

BŁĄD #5.
Rabaty czekoladki.

Najlepszym sposobem rozrysowania grup
roślin na obszarze rabaty jest posłużenie
się efektem nieregularnej mozaiki o nieco
przypadkowym rozmieszczeniu grup roś-
lin (RYS. 2).
Grupy nie powinny znajdować się dokła-
dnie jedna pod drugą, tworzyć układu
czekoladki (RYS. 1). Nie powinny być też
zaplanowane w oparciu o kwadraty i pros-
tokąty, gdyż nie przekłada się to na dobre
efekty plastyczne na rabatach.
Wyjątkiem są niektóre nowoczesne pro-
jekty, ale te warto pozostawić doświad-
czonym projektantom.

RYS. 1.

RYS. 2.

RYS. 1.

RYS. 2.

RYS. 3.

7

8.

BŁĄD #8.
Rośliny na trawniku.

Przestrzeń ogrodu najlepiej rozplanować
w oparciu o zasadę negatywu - „pełne” ra-
baty, „pusty” trawnik. Warto zachować po-
dział na wolną od nasadzeń przestrzeń tra-
wnika, a nasadzenia wprowadzać wyłącz-
nie na rabatach (RYS. 2). Wówczas kompo-
zycja będzie czytelna, rabaty eksponowa-
ne, cały układ uporządkowany.
Jeśli tylko jest taka możliwość, należy uni-
kać wprowadzania nasadzeń na obszar
trawnika (RYS. 1). Gdy na projektowanym
terenie są już drzewa i większe krzewy, li-
nię rabaty należy zaplanować tak, aby zna-
lazły się na rabacie.

7.

BŁĄD #7.
Drzewa na krawędzi.

Planując na rabatach drzewa należy zad-
bać o odpowiednie odległości względem
elementów zagospodarowania i infra-
struktury. Oprócz tych popularnych za-
sad, ważna jest jeszcze jedna reguła zwią-
zana z odległością. Chodzi o planowanie
drzewa tuż przy, lub wręcz na krawędzi
rabaty. Taka lokalizacja mocnego, werty-
kalnego elementu tuż przy krawędzi nie
wypada dobrze w kompozycji, gdyż powo-
duje przesunięcie środka ciężkości zbyt
blisko krawędzi rabaty (RYS. 1). Może też
stwarzać kłopot przy wykonywaniu ob-
rzeża i koszeniu sąsiadującego trawnika.
Drzewa, drzewka i inne wertykalne ele-
menty roślinne najlepiej wypadają lokali-
zowane w części centralnej rabat (RYS. 2).

RYS. 1.

RYS. 2.

RYS. 1.

RYS. 2.

8

Kurs Projektowania Fajnych Rabat

lowanie się od otoczenia lub stworzenie
gęstych nasadzeń. To błąd, który po kilku,
kilkunastu latach od posadzenia roślin bę-
dzie widoczny. Z biegiem czasu, szczegól-
nie zbyt mocno stłoczone drzewa (RYS. 2),
będą coraz gorzej wyglądać.
Projektując drzewa, drzewka i duże krze-
wy obok siebie przestrzegaj zasady 1/4
(RYS. 1). Korony mogą się nakładać na sie-
bie na rzucie maksymalnie na odcinku rów-
nym 1/4 długości promienia korony (mie-
rzone dla większego z drzew).

Czasem, aby przyśpieszyć efekt „dojrza-
łego ogrodu” małe krzewy i byliny proje-
ktuje się i sadzi nieco gęściej, niż zalecana
rozstawa, gęstość sadzenia.
Metoda nie ma jednak zastosowania
zdecydowanie w przypadku drzew i drze-
wek oraz raczej w przypadku większych
krzewów, szczególnie iglastych (z wyją-
tkiem „lubiących” cięcie).
W przypadku drzew, drzewek i większych
krzewów należy przestrzegać zaleceń do-
tyczących rozstawy.
Drzewa i krzewy rosnące w nadmiernym
zwarciu są niedoświetlone, zwłaszcza na
obszarach styku, gdzie zamierają, „łysieją”.
Ponadto w nadmiernym zwarciu ulegają
deformacjom i uszkodzeniom w wyniku
ocierania się gałęzi, wyciągają się niena-
turalnie ku górze, co powoduje zwężenie
koron i zdeformowanie pokroju.
Niedoświadczeni projektanci i ogrodnicy
postrzegają sadzenie w dużym zwarciu
jako metodę na szybkie i skuteczne odizo-

RYS. 1.

RYS. 2.

9.

BŁĄD #9.
Nadmierne zwarcie.

9

Kurs Projektowania Fajnych Rabat

Zasada 1/4 ma zastosowanie w przypad-
ku, gdy korony są na podobnej wysokoś-
ci. Gdy jedna z koron jest wyżej a druga
niżej, kolizja nie występuje i nie ma prze-
ciwskazań do rysowania na rzucie symboli
roślin zazębiających się bardziej, niż 1/4
długości promienia większego drzewa, lub
krzewu. Jedynie na rzucie wygląda to jak
kolizja (RYS. 1). W rzeczywistości jedna
korona będzie nad drugą i kolizja nie wy-
stąpi (RYS. 2). Tu jednak warto zwrócić
uwagę na wysokość, do jakiej dorasta niż-
sza z roślin, aby z czasem nie wrosła w ko-
ronę wyższej.

RYS. 1.

RYS. 2.

10.

BŁĄD #10.
Wymiary zatrzymane w czasie.

Młode rośliny, w momencie oglądania i za-
kupu, często znacznie różnią się od tego,
jak będą wyglądały za kilka, kilkanaście czy
kilkadziesiąt lat. Różnice dotyczą wymia-
rów i pokroju. W momencie zakupu czy sa-
dzenia rośliny są małe, drobne i mogą sil-
nie odbiegać od swoich dojrzałych wersji.
Czasem projektanci przyjmują wymiary
oraz pokrój młodych roślin, jako stan „na
całe życie”. W efekcie rośliny są zaplano-
wane zbyt gęsto, w zbyt silnym zwarciu.
Problem szczególnie dotyczy drzew, drze-
wek i większych krzewów. Mniejsze krze-
wy i byliny lepiej zniosą zbyt duże zagę-
szczenie.
Projektując rośliny zawsze należy mieć
na uwadze ich parametry w wieku doj-
rzałym. Symbole na rzucie powinny od-
powiadać tym parametrom.
Dobrym źródłem informacji o docelowym
pokroju i wymiarach roślin jest Katalog
ZSP.

10

Kurs Projektowania Fajnych Rabat

12.

BŁĄD #12.
Niepowtarzalny chaos.

Zabieg powtórzenia jest kluczową tech-
niką w budowaniu harmonijnych, spójnych
przestrzeni.
Powtórzenie jest ważne w kompozycji ra-
baty i ogrodu. Zdecydowanie lepiej wyglą-
dają rabaty, gdzie dana roślina/grupa roślin
jest zastosowana więcej, niż jeden raz. Po-
dobnie jest w przypadku całego ogrodu.
Warto, aby dany gatunek/odmiana pojawił
się na więcej niż jednej rabacie (RYS. 1).
Rabaty i ogrody zbudowane na zasadzie
niepowtarzalności (każda roślina inna) są
chaotyczne i niespójne (RYS. 2).

11.

BŁĄD #11.
Wersal przydomowy.

Rytm jest jednym z najtrudniejszych środ-
ków do budowy kompozycji. Bardzo łatwo
o infantylny, pompatyczny efekt „wersalu
przydomowego”.
Unikaj rytmicznego rozmieszczania roślin
na rabatach (RYS. 1). W „zwyczajnych” og-
rodach przydomowych zdecydowanie
lepiej sprawdzi się mniej regularne roz-
mieszczenie roślin (RYS. 2).
Rytm sprawdzi się w kompozycjach for-
malnych (ogrody rezydencjonalne, willo-
we itp.) a także w niektórych nowoczes-
nych aranżacjach.

RYS. 1.

RYS. 2.

RYS. 1.

RYS. 2.