โคลงโสฬสไตรยางค์

โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์

(

๑

)

ศึกษาใบความรู้

เรื่อง โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ใบความรู้ เรื่อง “โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์”

แผนการจัดการเรียนรู้ที่ ๗ เรื่อง ชวนคิดจากบทประพันธ์ (๑)

รายวิชา ภาษาไทย รหัสวิชา ท๒๒๑๐๑ ภาคเรียนที่ ๑ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

“โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์”

โคลงโสฬสไตรยางค์เดิมเป็นสุภาษิตภาษาอังกฤษ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า

เจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้กวีในราชส านักแปลและประพันธ์เป็นโคลงภาษาไทย ดังปรากฏ
ในจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตอนหนึ่งว่า วันที่
๔๔๕๑ (หมายถึงวันที่ ๔๔๕๑ ในรัชกาลที่ ๕) วัน ๒ฯ๓๒ ค่ า ปีมะโรง โทศก จุลศักราช ๑๒๔๒
(วันที่ ๑๗ มกราคม พ.ศ. ๒๔๒๓) “…กรมหมื่นพิชิต (ต่อมาคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิต
ปรีชากร) ถวายโคลงโสฬสไตรยางค์ ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปแต่งแก้ใหม่ให้ถูกกับความ
ในภาษาอังกฤษ”

โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์เป็นโคลงสี่สุภาพซึ่งมีบทน า ๑ บท เนื้อเรื่อง ๑๖ บท และ

บทสรุป ๑ บท ซึ่งบอกจ านวนสุภาษิตว่ามี ๑๖ หมวด หมวดละ ๓ ข้อ รวมเป็น ๔๘ ข้อ ในพระราช
นิพนธ์นี้ “ไตรยางค์” หมายถึง จ านวนสิ่งที่ควรแสวงหาหรือควรละเว้น ซึ่งในโคลงแต่ละบทจะมี
อยู่ ๓ สิ่ง ส่วนค าว่า “โสฬส” หมายถึง ๑๖ ดังนั้น “โสฬสไตรยางค์” จึงหมายถึง ข้อควรกระท าไม่
ควรกระท า ๓ ประการ ซึ่งมีจ านวน ๑๖ ข้อ เช่น บทที่หนึ่งกล่าวถึง สามสิ่งควรรัก (Three Things
to Love) ได้แก่ ความกล้า (Courage) ความสุภาพ (Gentleness) และความรักใคร่ (Affection)
บทที่สองกล่าวถึงสามสิ่งที่ควรชม (Three Things to Admire) ได้แก่ อ านาจ ปัญญา
(Intellectual Power) เกียรติยศ (Dignity) และมีมารยาทดี (Gracefulness) เป็นต้น

เมื่อพิจารณาในแง่วรรณคดีค าสอน จะเห็นว่าโคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์ มีข้อแนะน า

เกี่ยวกับการประพฤติตนที่ครอบคลุมกว้างขวางตั้งแต่เรื่องของตัวเราเอง มิตรสหาย ชาติบ้านเมืองไป
จนถึงสัจธรรมชีวิต

รูปแบบกิจกรรม

​

​

​

​

​

​

รูปแบบกิจกรรม

รูปแบบกิจกรรม

รูปแบบกิจกรรม

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ฝึกถอดค าประพันธ์

ปราชญ์แสดงด าริด้วย

ไตรยางค์

โสฬสหมดหมวดปาง

ก่อนอ้าง

เป็นมาติกาทาง

บัณฑิต แสวงเฮย

หวังสวัสดิ์ขจัดทุกข์สร้าง

สืบสร้องศุภผล

ฝึกถอดค าประพันธ์

ฝึกถอดค าประพันธ์

ฝึกถอดค าประพันธ์

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

สามสิ่งควรรัก

ความกล้า ความสุภาพ ความรักใคร

ควรกล้ากล้ากล่าวถ้อย ทั้งหทัย แท้แฮ

สุวภาพพจน์ภายใน

จิตพร้อม

ความรักประจักษ์ใจ

จริงแน่ นอนฤๅ

สามสิ่งควรรักน้อม

จิตให้สนิทจริง

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรชม

อ านาจปัญญา เกียรติยศ มีมารยาทดี

ปัญญาสติล้ า

เลิศญาณ

อ านาจศักดิ์ศฤงคาร

มั่งขั้ง

มารยาทเรียบเสี่ยมสาน

เสงี่ยมเงื่อน งามนอ

สามสิ่งควรจักตั้ง

แต่ซ้องสรรเสริญ

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรเกลียด

ความดุร้าย ความหยิ่งก าเริบ อกตัญญู

ใจบาปจิตหยาบร้าย

ทารุณ

ก าเริบเอิบเกินสกุล

หยิ่งก้อ

อีกหนึ่งห่อนรู้คุณ

ใครปลูก ฝังแฮ

สามสิ่งควรเกลียดท้อ

จิตแท้อย่าสมาน

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรรังเกียจติเตียน

ชั่วเลวทราม มารยา ฤษยา

ใจชั่วชาติต่ าช้า

ทรชน

ทุจริตมารยาปน

ปกไว้

หึงจิตคิดเกลียดคน

ดีกว่า ตัวแฮ

สามส่วนควรเกียจใกล้

เกลียดซ้องสมาคม

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรเคารพ

ศาสนา ยุติธรรม สละประโยชน์ตนเอง

ศาสนาสอนสั่งให้

ประพฤติดี

หนึ่งยุติธรรมไป่มี

เลือกผู้

ประพฤติเพื่อประโยชน์ศรี

สวัสดิ์ทั่ว กันแฮ

สามสิ่งควรรอบรู้

เคารพเรื้องเจริญคุณ

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรยินดี

งาม ตรงตรง ไทยแก่ตน

สรรพางค์โสภาคพร้อม

ธัญลักษณ์

ภาษิตจิตประจักษ์

ซื่อพร้อม

เป็นสุขโสดตนรัก

การชอบ ธรรมนา

สามสิ่งควรชักน้อม

จิตให้ยินดี

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรปรารถนา

ความสุขสบาย มิตรสหายที่ดี ใจสบายปรุโปร่ง

สุขกายวายโรคร้อน

ร าคาญ

มากเพื่อนผู้วานการ

ชีพได้

จิตแผ้วผ่องส าราญ

รมยสุข เกษมแฮ

สามสิ่งควรจักให้

รีบร้อนปรารถนา

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ศึกษาใบงานที่

๗

เรื่อง อ่านโคลง

...

ถอดความ

สามสิ่งควรอ้อนวอนขอ

ความเชื่อถือ ความสงบ ใจบริสุทธิ์

ศรัทธาท าจิตหมั้น

คงตรง

สงบระงับดับประสงค์

สิ่งเศร้า

จิตสะอาดปราศสิ่งพะวง

วุ่นขุ่น หมองแฮ

สามส่วนควรใฝ่เฝ้า

แต่ตั้งอธิษฐาน

ถอดค าประพันธ์
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

ตรวจสอบความถูกต้อง
จากอ่านโคลง...ถอดความ

ควรกล้ากล้ากล่าวถ้อย ทั้งหทัย แท้แฮ

สุวภาพพจน์ภายใน จิตพร้อม
ความรักประจักษ์ใจ

จริงแน่ นอนฤๅ

สามสิ่งควรรักน้อม

จิตให้สนิทจริง

๑. กล้าที่จะพูดด้วยความจริงใจ

๒. มีความสุภาพอ่อนน้อมจากภายใน

๓. มอบความรักให้กับผู้อื่นด้วย

ความจริงใจ

ปัญญาสติล้ า

เลิศญาณ

อ านาจศักดิ์ศฤงคาร

มั่งขั้ง

มารยาทเรียบเสี่ยมสาน

เสงี่ยมเงื่อน งามนอ

สามสิ่งควรจักตั้ง

แต่ซ้องสรรเสริญ

๑. การมีปัญญาที่ดีจะช่วยแก้ไข

ปัญหาได้

๒. มีเกียรติยศ ย่อมสร้างความมั่งคั่ง

๓. หากมารยาทดีจะส่งผลให้สง่างาม

ใจบาปจิตหยาบร้าย

ทารุณ

ก าเริบเอิบเกินสกุล

หยิ่งก้อ

อีกหนึ่งห่อนรู้คุณ

ใครปลูก ฝังแฮ

สามสิ่งควรเกลียดท้อ

จิตแท้อย่าสมาน

๑. การมีจิตใจที่ชั่วร้าย ชอบใช้ก าลัง

๒. การมีจิตใจที่เย่อหยิ่ง จองหอง

๓. การลืมบุญคุณคนที่มีพระคุณ

ต่อตนเอง

ใจชั่วชาติต่ าช้า

ทรชน

ทุจริตมารยาปน

ปกไว้

หึงจิตคิดเกลียดคน

ดีกว่า ตัวแฮ

สามส่วนควรเกียจใกล้

เกลียดซ้องสมาคม

๑. มีจิตใจที่ชั่วช้า ต่ าทราม

๒. คดโกงผู้อื่น มีความไม่จริงใจ

๓. อิจฉาริษยาคนที่ดีกว่าตนเอง

ศาสนาสอนสั่งให้

ประพฤติดี

หนึ่งยุติธรรมไป่มี

เลือกผู้

ประพฤติเพื่อประโยชน์ศรี

สวัสดิ์ทั่ว กันแฮ

สามสิ่งควรรอบรู้

เคารพเรื้องเจริญคุณ

๑. ศาสนา สอนให้เราประพฤติดี

๒. ความยุติธรรม สอนให้เราไม่เลือก

ข้าง หรือฝักใฝ่ฝ่ายใด

๓. เห็นประโยชน์ส่วนรวมมากกว่า

ส่วนตน

สรรพางค์โสภาคพร้อม

ธัญลักษณ์

ภาษิตจิตประจักษ์

ซื่อพร้อม

เป็นสุขโสดตนรัก

การชอบ ธรรมนา

สามสิ่งควรชักน้อม

จิตให้ยินดี

๑. มีรูปร่างที่เรียกว่ามีลักษณะที่ดี

๒. พูดอย่างซื่อตรงตามใจคิด

๓. มีอิสระเสรี ท าสิ่งใดได้ตามใจคิด

สุขกายวายโรคร้อน

ร าคาญ

มากเพื่อนผู้วานการ

ชีพได้

จิตแผ้วผ่องส าราญ

รมยสุข เกษมแฮ

สามสิ่งควรจักให้

รีบร้อนปรารถนา

๑. การไม่เจ็บป่วย การไม่มีโรค

๒. มีเพื่อนที่ดี สามารถพึ่งพาได้

๓. มีใจที่บริสุทธิ์แจ่มใส

ศรัทธาท าจิตหมั้น

คงตรง

สงบระงับดับประสงค์

สิ่งเศร้า

จิตสะอาดปราศสิ่งพะวง

วุ่นขุ่น หมองแฮ

สามส่วนควรใฝ่เฝ้า

แต่ตั้งอธิษฐาน

๑. การมีศรัทธาท าให้จิตใจมั่นคง

๒. ความสงบ จะยับยั้งความฟุ้งซ่าน

๓. มีจิตใจที่สะอาดจะไม่มีสิ่งที่ต้อง

พะวงและเศร้าหมอง

บทเรียนครั้งต่อไป

สิ่งที่ต้องเตรียม

(สามารถดาวน์โหลดได้ที่ www.dltv.ac.th)

๑. หนังสือเรียนภาษาไทยวรรณคดีวิจักษ์ ม.๒
๒. ใบงานที่ ๘ หมายเลข ๙–๑๖ เรื่อง โคลงสุภาษิต

โสฬสไตรยางค์

๓. ใบงานที่ ๘.๑ เรื่อง สุภาษิตสะท้อนคิด...พินิจคุณค่า