Średnie dzieciństwo cz.1

Średnie dzieciństwo (4-6l.)

Rozwój somatyczny i aktywność ruchowa

->ma wszystkie zęby mleczne
->swobodnie się porusza
->samodzielne w zakresie samoobsługi
->wydłużenie ciała
->ok 5 r.ż. nieznacznie powiększa się mózgowa część czaszki, natomiast rozrasta się część twarzowa

motoryka

• proste ruchy łączone są w kombinacje ruchowe

• dzieco opanowuje ilka czynności ruchowych jednocześnie

• "głód ruchu"->duża ruchliwość dziacka

• nie potrafi długo skupić się na jedej czynności->często zmienia rodzaj zajęcia, nie potrafi przez dłuższy czas towarzyszyć czynności dorosłego

• powtarza czynności sprawiające mu przyjemność

• różnicowanie ruchów związane z płcią

• rozwój motoryki małej: 4-5 r.ż. ubierają się i rozbierają bez pomocy, załatwianie potrzeb fizjologicznych (3r.ż.), jedzenie (4-6r.ż.), 3r.ż. dzieci rysują rozpoznawalne kształty, a starsze stosują schematy przedmiotów i człowieka, rysunek przedstawia wiele przedmiotów

procesy poznawcze

• 5-6 r.ż.- dziecko jest w stanie śledzić wzrokiem piłkę i ją chwytać

• lepiej rozpoznają figury realistyczne niż figury geometryczne

• 3-4 r.ż. dziecko potrafi odróżnić pismo od tego co pismem nie jest np. rysunku (ujmują pismo całościowo)

• nie ujmują dokładnie wielkości i proporcji przedmiotów oraz ich części składowych

• wzrasta zdolność odróżniania barw i odcieni barwnych

• wzrasta wrażliwość słuchowa w zakresie słuchu muzycznego i fonematycznego

• ujmowanie czasu subiektywnie-egocentryzm czasowy (zdobywanie orientacji w czasie odbywa się na zasadzie przeciwieństwa: dzień-noc; lato-zima)

• badania Friedmana- określenie czasu trwania codziennych czynności

E. Clark (1979) wyróżniła 6 stadiów w rozwoju umiejętności czasowych

I-dziecko zaczyna opisywać następstwo dwóch zdarzeń w czasie używając krótkiego, prostego zdania
II-dziecko używa do opisywania relacji czasowych zdań złożonych współrzędnie
III-dziecko zaczyna szukać alternatywnej konstrukcji do opisywania dwóch zdarzeń
IV-dziecko stosuje dwa rodzaje alternatywnych konstrukcji: zdania współrzędnie i podrzędnie złożone
V-dziecko stosuje wiele różnych konstrukcji podrzędnych, zaczyna wiązać relacje czasowe z relacjami przyczynowymi

->konstrukcje do wyrażania czasu opanowane wcześniej nie są zastępowane przez konstrukcje nowe
->wszystkie rodzaje konstrukcji występują u osób dorosłych, choć ich funkcje mogą być nieco inne

• Dzieci 4 letnie dobrze rozumieją określenia "wczoraj" i "jutro"- badania Hrner (1975)

• między 4 a 6 r.ż.-wzrasta zakres pola znaczeniowego "czas" i jest modyfikowany pod wpływem czynników środowiskowych (bogatsze pole znaczeniowe stwierdzono u dzieci miejskich w porównaniu z wiejskimi) (Kielar-Turska, 1989)

• dzieci przedszkolne używają słowa czas w trzech znaczeniach : pora właściwa na wykonanie czegoś, wyodrębniony okres, w którym coś się dzieje oraz rodzaj rachuby czasu

• 6 letnie dzieci używają słowa "czas" w znaczeniu nieprzerwanego trwania-"nie mam czasu"
  

orientacja w przestrzeni

pamięć

• wzrost pojemności pamięci (4-5 r.ż. dziecko może odtworzyć szereg złożony z 4. cyfr, 6r.ż.-szereg złożony z 6.cyfr)

• powiększanie się wiedzy o przedmiotach, które próbuje się zapamiętać

• pojawienie się skutecznych strategii zapamiętywania (powtarzanie i organizowanie materiału do zapamiętania, czynności prestrategiczne-badania Jagodzińskiej,1997)

• pojawienie się zdolności do myślenia o własnych procesach pamięciowych

czynności myślowe

• szeregowanie (5r.ż.- szeregowanie empiryczne, 7r.ż.-szeregowanie systematyczne)

• porównywanie

• klasyfikowanie(zbiory figuratywne- tworzenie układów na zasadzie użytku i występowania, klasyfikacja multiplikacyjna-

  więcej niż jedno kryterium np. kształtu i koloru; klasyfikacja hierarchiczna- swobodne łączenie metody wstępującej i zstępującej, porównywanie ilościowe, kwantyfikacja inkluzji; człowiek tworzy układy podobnych obiektów przez porównywanie ich do prototypu)

-> Rosh- kategoryzacja może zachodzić na kilku różnych poziomach: nadrzędnym, podstawowych i podrzędnym np. owoc-jabłko-antonówka

• kategorie percepcyjne-wiedza proceduralna

• kategoryzacja konceptualna-wiedza deklaratywna

  Myślenie kompleksowe pojawia się po opanowaniu myślenia synkretycznego-opartego na przywoływaniu grupowań znanych z doświadczenia np. noga+bucik

  Podlega przekształceniom:

  kompleks skojarzeniowy->kompleks kolekcja->łańcuchowy->dyfuzyjny->pseudopojęcia (cechy obiektywne, stałe)

Rozwój obrazów umysłowych

• narzędzie wiedzy (Piaget, Inhelder, 1967)

• forma kopii rzeczywistości

• ma charakter zarysowy i symboliczny

• pojawiają się ok 2 r.ż.

Rozumowanie przyczynowo-skutkowe

• Zasadnicze zmiany w rozumowaniu przyczynowo-skutkowym przypadają na 3-4 r.ż. (3-4 r.ż.- zdolność przewidywania przekształceń przedmiotów w płaszczyźnie wyobrażeniowej; samodzielnie lub z pomocą dorosłych przewidują narzędzia wywołujące transforamcję)

• Dzieci lepiej rozwiązują zadania bliższe ich doświadczeniu

• Dzieci w 4. r.ż. opanowują strategie rozumowania przyczynowego (opanowanie sposobów językowych wyrażania związkó przyczynowo-skutkowych)

• Dzieci młodsze- rozwiązywanie zadań w płaszczyźnie sensoryczno-motorycznej, starsze (6r.ż.- percepcyjno wyobrażeniowej)

• Dzieci młodsze mówiły o przyczynach w kontekście wewnętrznych stanów i praktyk społecznych

Zabawa symboliczna

• rekwizyt w zabawie otrzymuje nowe znaczenie

• służy ćwiczeniu wyobraźni

• Piaget wyróżnił dwa stadia w rozwoju zabawy dziecięcej:

  I stadium (1-4r.ż.): projekcja symbolicznych schematów na nowe obiekty (np. dziecko udaje płacz lalki), rozdział między indeksami i działaniami, kombinacja symboli

  II stadium (4-7 r.ż.)- przyjmowanie ról i związanych z nimi reguł, poznają różne role społeczne w zdobywaniu tożsamości płciowej, "przytulanki"- pomagają dziecku przejść od emocjonalnego kontaktu z matką do autonomii emocjonalnej

Rysunek

• Od bazgrot do symboli graficznych

• Bazgroty przedstawiające pojawiają się, gdy dziecko potrafi rysować proste kształty geometryczne i ich kombinacje oraz traktować je jako graficzne symbole; głowonóg- kombinacja okręgu i linii prostych służące do przedstawiania zarówno ludzi jak i zwierząt. Zestawiając proste kształty dzieci rysują to co wiedzą o danym obiekcie, rysunki są ikonicznymi symbolami, które przypominają elementy rzeczywistości

• średnie dzieciństwo (3-6r.ż.)-okres rysunku schematycznego, faza idioplastyki (4-10 r.ż.), okres realizmu przypadku, (5-7r.ż.)- przekształcenia afektywne; symboliczne ujmowanie formy, okres preschematyczny- świadome tworzenie linii i kształtów

• późne dzieciństwo (6-10/11 r.ż.)- okres rysunku odpowiadającego w przybliżeniu rzeczywistemu wyglądowi przedmiotów, okres realizmu intelektualnego (5-10 r.ż.), okres schematyczny- wzbogacenie schematu o szczegóły

• wiek dorastania (10/11-16 r.ż.)- okres wiernego odtwarzania, faza fizjoplastyki (11-15 r.ż.), okres realizmu wizualnego, okres pseudorealizmu-wprowadzenie perspektywy

Dziecięce teorie umysłu

-> 4-5 r.ż. rozwija się reprezentacyjny model umysłu
->Test Zwodniczego Pudełka- dzieci w 3 r.ż. były skłonne przypisywać sobie i innym przekonanie zgodne ze stanem realnym (do 4 r.ż. dzieci mają trudność z rozróżnianiem fałszywych przekonań i nie rozróżniają stopnia posiadanej przez kogoś wiedzy)
->4r.ż. dziecko odróżnia przekonania na temat rzeczywistości od niej samej
->4-5 r.ż. dziecko potrafi odróżniać realne zdarzenia od od własnych przekonań na temat tych zdarzeń (rozumienie żartów, kłamstw, metafor)

Dwa stanowiska:
1.Koncepcja poznawcza Lesliego (1994)- Theory of Mind Mechanism jako podstawa dziecięcej wiedzy o umyśle w formie reprezentacji
2.Koncepcja konwersacyjna- rozumienie języka jako klucz do budowania teorii umysłu.

Komunikacja

->sprawne komunikowanie się w sprawach codziennych
->neologizmy
->umiejętność opowiadania (wykorzystanie wiedzy o stanach psychicznych w opowiadaniach zaczyna się około 6r.ż.):
3 r.ż.-ograniczają się do charakterystyk przestrzennych i społecznych
4 r.ż.- wprowadzają opisy czasu
5r.ż.-wszystkie rodzaje charakterystyk, z wiekiem opowiadania częściej mają zakończenie
6r.ż.-posiadają wyraźną kompozycję: zbieg zdarzeń, zapowiedź rozwiązania akcji i opis tła akcji
->umiejętności narracyjne dziecka rozwijają się w kontakcie z osobą dorosłą (badania Bokus, 1985)

Relacje między rozwojem umiejętności narracyjnych a rozwojem pojęć

Umiejętności konwersacyjne

-> Dziecko uczy się uwzględniać punt widzenia odbiorcy (pytania, prośby, zaprzeczenia)
->Uczy się słuchać i analizować wypowiedzi partnera
->Uczy się modyfikować swoje komunikaty w zależności od potrzeb odbiorcy
->Poznaje zwroty językowe służące nawiązaniu i podtrzymaniu interakcji.
-> Z łatwością uczestniczą w konwersacji nie uwarunkowanej tematem.
-> Badania (Shugar, 1982) wykazały, że młodsze dzieci starają się włączyć partnera w działania własne, starsze umieją dostosować własne działanie do działań partnera.
->Tendencja do zadawania pytań- 4-5 r.ż. (wiek pytań)
->Pytania synpraktyczne i heurystyczne

Rozwój emocjonalny

• Dziecko coraz lepiej rozpoznaje emocje własne i innych osób

• Zdobywa zdolność regulowania ekspresji własnych emocji

• Zwracają uwagę na czynniki zewnętrzne wywołujące emocje niż zewnętrzne

• Przewidują w zabawie co zrobi rówieśnik przejawiający dane emocje

• Nabywają umiejętności zaradczych pozwalających manipulowanie zachowaniami i uczuciami innych osób przez wyrażanie własnych emocji np. przytulenie się

• Rozwój poznawczy i obrazu własnej osoby pozwala na pojawienie się takich emocji jak: duma, wstyd, wina, zazdrość, czy zakłopotanie (2-3 r.ż.)

Rozwój społeczny

• Proces socjalizacji prowadzi do opanowania wiedzy o swojej grupie, rolach społecznych, a także przyjętych w tej grupie standardów i wartości (np. rola mamy, ucznia etc.)

• Zabawy jako szkoła społecznego uczenia się- dziecko w zabawie jest jedynie pozornie swobodne, w rzeczywistości jest ograniczone ustanowionymi przez siebie regułami; ewolucja zabawy to ewolucja stosunu dziecka do reguł (od ukrytych reguł np. zabawa w lekarza do jawnych np. gra w szachy)

• Płeć jako biologiczny atrybut roli społecznej (dziewczynki częściej przyjmują w zabawie role żeńskie, chłopcy męskie), eksplorowanie własnej tożsamości płciowej

• Zabawa jako okazja do nawiązywani i rozwoju kontaktów społecznych (pod koniec wieku przedszkolnego dzieci są zdolne do zabaw zespołowych); zabawy tematyczne wymagają od uczestników negocjowania i kompromisu, co rozwija umiejętność współpracy z innymi; podwójny plan afektywny (Wygotski, 1966)- dziecko uczy się regulować własne uczucia i rozumieć uczucia innych

Dziecięce przyjaźnie

• przyjaciel jako partner zabawy

• stadia rozwoju przyjaźni (od 5 r.ż. do dorosłości):

  ->wczesne przyjaźnie: tymczasowowść, zewnętrzne, a nie wewnętrzne przyczyny konfliktu, konflikt rozwiązywany na płaszczyźnie fizycznej, podejście egocentryczne

  ->konflikt jako coś wywołanego przez jednego z partnerów, przeprosiny lub odejście jako rozwiązanie konfliktu

  ->konflikt ma źródło w samej przyjaźni, obie strony muszą zaakceptować wspólne rozwiązanie

• 3-4 r.ż. dzieci są bardziej skłonne odpowiadać prospołecznie na zmartwienia dzieci, z którymi weszły w koleżeńskie relacje niż na kłopoty innych (Farver, Branstetter, 1994); dzieci starsze są zdolne do empatyzowania z osobami i postaciami, których nigdy nie spotkały w rzeczywistości

• Ważną rolę w kształtowaniu zachowań prospołecznych odgrywają takie środki wychowawcze jak: modelowanie i indukcja

• agresja pojawia się w rozwoju dziecka, gdy zaczyna ono rozumieć, że może być przyczyną zmartwień innych osób, a jednocześnie wie, co może osiągnąć ukazując, że jest zmartwione (Macoby, 1980)

• Agresja:

  ->instrumentalna- zanika z wiekiem

  ->wroga- wzrasta między 4 a 7 r.ż.

• Chłopcy wykazują większą skłonność do agresji w porównaniu do dziewczynek

• Z wiekiem pojawiają się i nasilają formy agresji werbalnej (grożenie, dokuczanie, obrażanie)

Moralność

• w wieku przedszkolnym dziecko pozostaje pod wpływem nakazów i zakazów dorosłych

• Kohlberg i Piaget uważali, że pierwsza moralność jest oparta na posłuszeństwie- przedkonwencjonalny poziom w rozwoju moralności

• moralność heteronomiczna- niewolnicze dostosowanie się do narzuconych przez innych reguł

• realizm moralny- dziecko nie dopuszcza żadnych odstępstw od reguły, dziecko w swojej ocenie nie bierze pod uwagę intelncji sprawcy (badania Piageta nad ocenami moralnymi)

• sumienie- początki związane z poczuciem normy można obserwować już u dzieci w 2 r.ż., od ok 4 r.ż. dzieci zaczynają odczuwać wewnętrzny "powściąg", choć nie rozumieją jeszcze podstawy nakazów i zakazów. Istotne tutaj jest rozumienie przeżyć innych osób i uczucie wstydu oraz winy

Osobowość dziecka

• Specyficzny dla jednostki wzorzec temperamentu, emocji i zdolności intelektualnych

• Socjalizujący proces identyfikacji-dziecko próbuje widzieć, czuć i działać jak znaczące osoby w jego otoczeniu

• proces ustalania tożsamości płciowej:

  Freud- pierwotna i wtórna identyfikacja- małe dziewczynki identyfikują się z matką, chłopcy z ojcem

  Bandura-chłopcy nagradzani za chłopięce zachowania, dziewczynki za dziewczęce

  Kohlberg- pojęcie roli płciowej jest wynikiem strukturowania własnego doświadczenia, a nie biernego treningu społecznego

• Samokontrola- Macoby (1980) wyróżnia 4 rodzaje powstrzymywania się, których opanowanie zapewnia samokontrolę: powstrzymanie się od natychmiastowego działania, ujawniania emocji, szybkiego wyprowadzania wniosków oraz dokonywania wyborów bez rozważenia sytuacji

• dzieci przedszkole mają problem z odraczaniem gratyfikacji (test Marshmallow) https://www.youtube.com/watch?v=QX_oy9614HQ

• zdolność do samokontroli rozwija się między 3 a 6 r.ż.

• obraz własnej osoby: dzieci w wieku 3 r.ż. próbują opisywać siebie uwzględniając swoje przekonania, emocje i cechy (Eder,1989)

• w wieku przedszkolnym kształtuje się samoocena, dzieci przed 7 r.ż. nie różnicują kompetencji w poszczególnych dziedzinach aktywności