INTERNET

INTERNETGA KIRISHNI TAMINLOBCHI TARMOQLAR.
PSIXALOGIYA 101-24

By MUNISA TURG'UNBOYEVA

REJA:
1.INTERNET HAQIDA TUSHUNCHA.
2.INTERNET TARMOG/INING TUZILISHI.
3.INTERNET USKUNALAR.

Internet (lotincha: inter — aro va net — tarmoq — standart minimal internet protokoli (IP) orqali maʼlumot almashuvchi kompyuter tarmoqlarining butunjahon va omma uchun ochiq toʻplamidir. Bu maʼlumotlarning asosiy tashuvchi protokoli — TCP/.

 Internet tizimi va bogʻlanish

Internet — katta (global) va kichik (lokal) kompyuter tarmoqlarini oʻzaro bogʻlovchi butunjahon kompyuter tizimi. Unda geografik oʻrni, zamon va makondan qatʼiy nazar, ayrim kompyuter va mayda tarmoqlar oʻzaro hamkorlikda global informatsiya infratuzilmasini tashkil etadi. Qaydnomalar tizimi bilan boshqariladigan barcha hosila tarmoqlar hamkorlikda isteʼmolchilarga maʼlumotni saqlash, eʼlon qilish, joʻnatish, qabul qilish, izlash va maʼlum boʻlgan barcha variantlar (matn, tovush, videotasvir, fotosurat, grafika, musiqa tarzida va boshqalar koʻrinishlar)da axborot almashinishga imkon yaratadI

​

Internetning rivojlanish tarixi

]

Internet tizimi XX asrning 60-yillarida paydo boʻldi. Oʻsha paytlarda Amerika mudofaa departamenti tashabbusi bilan kompyuterlar telefon tarmoqlariga ulana boshladi. Dastlab, bunday faoliyat takomillashtirilgan loyihalar agentligi (AKRA) tadqiqotlari doirasida olib borildi. Bu tadqiqotlar sovuq urush avj olgan davrga toʻgʻri keldi. AQSH mudofaa departamenti urush boʻlib qolgan taqdirda oddiy kommunikatsiya vositalari ishdan chiqqudek boʻlsa, oʻrniga yangi qoʻshimcha kommunikatsiya vositalarini izlash bilan faol shugʻullandi. 60-yillar oxiri va 70-yillarda internet tarmogʻi uncha keng rivojlanmadi. Dastlabki oʻn yillik xalqaro tarmoq, asosan, harbiylar va yirik olimlarning shaxsiy elektron liniyalari faoliyati doirasi bilan cheklandi. Internetning beqiyos rivojlanish surʼati davlat, taʼlim, akademik va ijtimoiy tuzilmalarning oʻziga xos umumiy moliyaviy va intellektual ulushiga bogʻliq boʻldi

​INTERNET TARMOG/INING TUZILISHI.

Tarmoq - bu ikki yoki undan ortiq qurilmalarni bog'lanishidan hosil bo'ladigan aloqadir. Bunga misol qilib ixtiyoriy narsa olish mumkin. Masalan: bir kompyuterdan boshqasiga ma'lumot uzatish yoki bir necha kishilik yoki jamoaviy o'yinlarni o'ynash imkoniyati mavjud.

Internet tizimi va bogʻlanish

Internet — katta (global) va kichik (lokal) kompyuter tarmoqlarini oʻzaro bogʻlovchi butunjahon kompyuter tizimi. Unda geografik oʻrni, zamon va makondan qatʼiy nazar, ayrim kompyuter va mayda tarmoqlar oʻzaro hamkorlikda global informatsiya infratuzilmasini tashkil etadi. Qaydnomalar tizimi bilan boshqariladigan barcha hosila tarmoqlar hamkorlikda isteʼmolchilarga maʼlumotni saqlash, eʼlon qilish, joʻnatish, qabul qilish, izlash va maʼlum boʻlgan barcha variantlar (matn, tovush, videotasvir, fotosurat, grafika, musiqa tarzida va boshqalar koʻrinishlar)da axborot almashinishga imkon yaratadi.

XX asrning 70-yillarida turli tarqoq kompyuterlar tarmoqlari orasida informatsiyani uzatish va almashinish qoidalari tizimi ishlab chiqildi. Bular oʻzaro hamkorlikka doir qaydnomalar — Internetworking protocols (IP) boʻlib, global tarmoqni takomillashtirish uchun qulay muhit yaratdi. IP oʻrnatgan tartibga koʻra, har qanday alohida tarmoq informatsiyani koʻp tarmoqlar orqali „birinchi punktdan to oxirgi punktgacha“ yetib borishini nazorat qilishi lozim. Shuning uchun internet negizini tashkil qiladigan qaydnomalar tizimi, xususan, Transmission Control Protocol (TCP), File Transfer Protocol (FTP) ichida IP muhim qaydnomalardan biri hisoblanadi.

Asosiy maqola: Internet tarixi

1950-chi yillar davomida barcha kompyuterlarni yagona kommunikatsion tarmoqqa ulash ehtiyoji tugʻildi. Bu ehtiyoj markazlashmagan toʻr, navbat nazariyasi va paketlar kommutatsiyasi kabi sohalarda tadqiqotlarni olib borishga olib keldi. Bu voqealarning natijasida AQShda ARPANETning paydo boʻlishi voqealarning keyingi rivojlanishiga turtki boʻldi.

Dastlabki TCP/IP protokoliga asoslangan tarmoq tizimi 1984-yil AQSh Milliy Fanlar Akademiyasida yaratilib, keyinchalik u NSFNet loyihasiga aylandi. 1995-yil internetning tijorat versiyalari paydo boʻla boshladi.

1991-yil CERN Butunjahon oʻrgimchak toʻri loyihasini eʼlon qildi. Bu voqea Tim Berners-Lee tomonidan HTML, HTTPlarning yaratilishi va CERNda dastlabki veb-sahifalarni paydo boʻlishidan 2 yil keyin sodir boʻldi. 1993-yil birinchi internet brauzer Mosaicning 1.0 versiyasi paydo boʻldi va 1994-yilda internetga ommaviy qiziqish tugʻila boshladi. 1996 yildan internet soʻzidan keng foydalana boshlandi, biroq u asosan, Butunjahon oʻrgimchak toʻrini anglatadi.

​INTERNET USKUNALARI

Internet uskunalari (inglizcha: internet of things, IoT) – bu bir-biri bilan yoki tashqi muhit bilan oʻzaro taʼsir qilish uchun oʻrnatilgan vositalar va texnologiyalar bilan jihozlangan jismoniy obyektlar (“narsalar”) oʻrtasida maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi tushunchasi.

Tarmoqlar turlari: LAN, WAN va Internet

Endi esa tarmoqlarning turlariga o‘tamiz. Tarmoqlar ham katta-kichik, mahalliy va xalqaro bo‘lishi mumkin, xuddi turli o‘lchamdagi yig‘ilishlar singari!
LAN (Local Area Network) – bu xuddi oilangiz ichidagi “kichik yig‘ilish”. Faqatgina o‘zingiz va oilangiz uyda bo‘lganda, Wi-Fi orqali hamma narsa bog‘langan. Bu tarmoq ichida kompyuteringiz, telefoningiz, printeringiz bir joyda ma’lumot almashadi. Misol: Siz kompyuter orqali printerga fayl yuborayapsiz, va bu o‘zingizning kichkina tarmoqqa kirib o‘tmoqda.

WAN (Wide Area Network) – bu bir nechta oilalar yoki ish joylarining katta yig‘ilishi. Misol tariqasida, sizning uy tarmog‘ingiz va do‘stingizning ishxonasi WAN orqali bog‘lanadi. WAN katta tarmoq bo‘lib, uzoq masofalarda axborotni uzatadi. Misol: Sizning uyingizdagi internet orqali uzoq joydagi serverga ulanishingiz WAN orqali sodir bo‘ladi.

Internet – ha, bu esa xuddi butun dunyo yig‘ilishi! Internet orqali butun dunyodagi kompyuterlar, telefonlar va boshqa qurilmalar bir-biri bilan bog‘lanadi. Tasavvur qiling, siz O‘zbekistonda bo‘lib, Yaponiyadagi kim bilandir gaplashmoqchisiz – Internet sizga bunga imkon beradi. Internet – bu LAN va WAN tarmoqlarining super katta birlashmasi!

​Asosiy qismlar: Routerlar, Switchlar, Firewall’lar

Endi biz, tarmoqni qanday boshqarish kerakligini tushunaylik. Har bir yaxshi yig‘ilishni boshqaruvchi qahramonlar kerak. Bu yerda bizning qahramonlarimiz: Router, Switch, va Firewall. Tasavvur qiling, ular qanday vazifalarni bajaradi
Router – Tarmoqdagi “yo‘l ko‘rsatuvchi”

Router – bu xuddi Google Maps kabi. Agar ma'lumot bir kompyuterdan boshqasiga qanday o‘tishini bilmasa, router unga “yo‘l xaritasi” beradi. Router: "Bu ma'lumot qaysi manzilga ketmoqda?" deb savol beradi va ma'lumotni kerakli yo‘nalishda jo‘natadi. Misol: Uyda routeringiz barcha qurilmalaringizni internetga ulab beradi va har bir ma’lumotni kerakli manzilga jo‘natadi.

Firewall – Tarmoqning “himoyachisi”

Firewall – bu tarmoqning qo‘riqchisi. Tasavvur qiling, kimdir uyingizga kirishga urinmoqda, lekin u kishi tanish emas. Firewall uni to‘xtatib: "Bu mehmon xavfsizmi yoki yo‘qmi?" deb so‘raydi. Agar xavfli bo‘lsa, uni tarmoqdan chiqarib yuboradi. Misol: Firewall internetdan kirib kelayotgan zararli dasturlarni aniqlab, sizni himoya qiladi.

​Switch – Tarmoqdagi “axborot qo‘riqchisi”

Switch esa xuddi mehmonxonadagi qabulxona xodimi kabi, har bir qurilmani kuzatib, ma'lumotni kimga yuborish kerakligini hal qiladi. Switch: “Ma'lumotning manzili qaysi kompyuter?” deb so‘raydi va unga yo‘llaydi. Bu orqali hech kim noto‘g‘ri “gap” eshitmaydi, har bir ma’lumot o‘z joyiga yetib boradi.

ETIBORINGIZ UCHUN RAXMAT