Czasownik w języku polskim

Czasownik w języku polskim

3.1. ę/esz Czasowniki zakończone na -ować

1. odcinamy -ować

2. do tego, co pozostało, dodajemy "uj"

3. do tego, co się utworzyło, dodajemy końcówki osobowe: ę, esz, e, emy, ecie, ą.

1. Gotować

2. Gotuj

3. Ja gotuję, Ty gotujesz, on/ona gotuje, my gotujemy, Wy gotujecie, oni/one gotują
   

​3.2. ę/esz. Czasowniki zakończone na -wać

1. odcinamy -wać

2. do tego, co pozostało, dodajemy "j"

3. do tego, co się utworzyło, dodajemy końcówki osobowe: ę, esz, e, emy, ecie, ą.

1. Dawać
2. Daj
3. Ja Daję, Ty dajesz...

3.3. ę/esz. Krótkie czasowniki

1. Odcinamy -ć

2. do tego, co pozostało, dodajemy "j"

3. do tego, co się utworzyło, dodajemy końcówki osobowe: ę, esz, e, emy, ecie, ą.

1. żyć
2. żyj
3. ja żyję, Ty żyjesz...

Czas przeszły

My byliśmy/byłyśmy
Wy byliście/byłyście
Oni byli
One były

Liczba mnoga

Ja byłem/byłam
Ty byłeś/byłaś
On był
Ona była
Ono było

Liczba pojedyncza

Czasowniki regularne w czasie przeszłym

Czasowniki, zakończone na -eć

Ja miałem/miałam
Ty miałeś/miałaś
On miał
Ona miała
Ono miało
My mieliśmy/miałyśmy
Wy mieliście/miałyście
Oni mieli
One miały

Czas przyszły złożony

Tworzenie czasu przyszłego złożonego

Ja będę żył/żyła
Ty będziesz żył/żyła
On będzie żył
Ona będzie żyła
My będziemy żyli/żyły
Wy będziecie żyli/żyły
Oni będą żyli
One będą żyły

​Przez trzecią osobę czasu przeszlego

Ja będę żyć
Ty będziesz żyć
On/Ona będzie żyć
My będziemy żyć
Wy będziecie żyć
Oni/One będą żyć

Przez bezokolicznik

Aspekt w języku polskim

Wprowadzenie

Definicja aspektu: Aspekt to kategoria gramatyczna czasownika, która informuje o tym, czy dana czynność została zakończona (aspekt dokonany) czy też trwa lub powtarza się (aspekt niedokonany).
Znaczenie aspektu: Aspekt pozwala precyzyjnie określić charakter czynności w czasie, co jest kluczowe dla poprawnego zrozumienia i formułowania wypowiedzi.

Aspekt dokonany i niedokonany

Aspekt niedokonany: oznacza czynność trwającą, powtarzającą się lub nieokreśloną co do zakończenia.

Czytać, pisać, mówić, kupować

Aspekt dokonany: oznacza czynność zakończoną lub jednorazową lub kolejność czynności.
Przeczytać, napisać, kupić, powiedzieć.

Wszystkie czasowniki czasu teraźniejszego są niedokonane!

1. Przedrostkami:

robić-zrobić, kochać-pokochać, czytać-przeczytać;

2. Zmianami w temacie:

dawać-dać, kupować-kupić, spotykać-spotkać

3. Całkiem różnymi czasownikami:
   Brać-wziąć, mówić - powiedzieć, wkładać-włożyć

​Tworzenie czasowników dokonanych

STRONA CZASOWNIKA

1. CZYNNA: podmiot wykonuje czynność

2. BIERNA: podmiot "cierpi" czynność, którą wykonuje ktoś inny

3. ZWROTNA: czynność "wraca" na podmiot

RODZAJE STRON

STRONA CZYNNA

Schemat:
Podmiot + czasownik + dopełnienie

Przykłady:

• Mama gotuje obiad.

• Uczeń napisał wypracowanie.

• Pies zjadł kość.

​STRONA BIERNA

Schemat:
Podmiot + czasownik w stronie biernej (forma „być”/„zostać” + imiesłów bierny) + przez + wykonawca

Przykłady:

• Obiad jest gotowany przez mamę.

• Wypracowanie zostało napisane przez ucznia.

• Kość została zjedzona przez psa

​STRONA ZWROTNA

Schemat:
Podmiot + czasownik + się

Przykłady:

• Dziecko myje się.

• On czesze się.

• Kot liże się.

TRYBY CZASOWNIKóW

Tryb czasownika to forma gramatyczna, która wyraża stosunek mówiącego do czynności.

W języku polskim wyróżniamy trzy tryby:

1. Oznajmujący – mówi o faktach.

2. Rozkazujący – wyraża polecenia, zakazy, życzenia.

3. Przypuszczający – mówi o czynnościach możliwych, ale niepewnych.

​Co to jest tryb

• Opisuje fakty, czynności rzeczywiste, istniejące.

• Odpowiada na pytania: co robi? co robił? co będzie robić?

Przykłady:

• Ona czyta książkę.

• Wczoraj gotowałem obiad.

• Jutro pojedziemy do Warszawy.

​Funkcje trybu

​TRYB ROZKAZUJąCY

• Wyraża rozkazy, prośby, życzenia lub zakazy.

• Występuje tylko w czasie teraźniejszym!

• Przykłady:

• Czytaj uważnie!

• Nie mów tego nikomu!

• Proszę usiąść!

1.Oni piszą (minus ą)
2. Ty Pisz!
3.+ końcówka osobowa (-my, -cie)

W formie oficjalnej (w trzeciej osobie): Niech Pan (On) robi!

​Koniugacja m/sz

1. ja piję (minus ę)

2. Ty Pij!

3. + końcówka osobowa (-my, -cie)

W formie oficjalnej (w trzeciej osobie): Niech Pan (On) robi!

​Koniugacje ę/esz, ę/isz

TWORZENIE TRYBU ROZKAZUJąCEGO

​ TRYB PRZYPUSZCZAJąCY (WARUNKOWY)

• Mówi o możliwościach, przypuszczeniach, życzeniach.

• Często używa słowa "by" lub jego form: bym, byś, by, byśmy, byście.

Przykłady:

• Zjadłbym coś słodkiego.

• Gdybyś przyszedł wcześniej, zdążyłbyś.

• Chciałabym pojechać nad morze.

​ZDANIA WARUNKOWE

Mówią o tym, że czynność byłaby spełniona pod tym czy innym warunkiem.

Tworzymy w następujący sposób:
1 Gdyby(z końcówką osobową czasu przeszłego, czyli m, ś, śmy, ście)+czasownik warunkowy w 3.osobie czasu przeszłego +
2. czasownik docelowy w formie 3 osoby c. p.+by+końcówka osobowa c.p.

Przykład:
Gdybym dostał w prezencie milion euro, nie musiałbym pracować.

Imiesłowy

Co to jest imiesłów?

Imiesłów to nieosobowa forma czasownika, która ma cechy składniowe i fleksyjne przymiotnika lub przysłówka. W języku polskim można wyróżnić imiesłowy przymiotnikowe i imiesłowy przysłówkowe. 

• Tworzy się od czasowników dokonanych i przechodnich, najczęściej z końcówkami: -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te

Przykłady:

• napisany list

• zamknięta granica

bierny

Tworzy się od czasowników niedokonanych, dodając końcówki: -ący, -ąca, -ące

Przykłady:

• śmiejący się chłopiec

• pisząca uczennica

• płynące chmury

czynny

Imiesłów przymiotnikowy

imiesłów przysłówkowy

• Tworzy się od czasowników dokonanych, dodając końcówkę: -wszy, -łszy

Wyraża czynność wcześniejszą od innej.

Przykłady:

• Zjadłszy śniadanie, wyszedł z domu.

• Umywszy ręce, zasiadła do obiadu.

​uprzedni

• Tworzy się od czasowników niedokonanych, dodając końcówkę: -ąc

Wyraża czynność równoczesną z inną.

Przykłady:

• Idąc do szkoły, słuchał muzyki.

• Czytając, nie zauważyła, że pada.

współczesny

​Oleksy Kazakow

" Dziękuję za uwagę, mam nadzieję, że oglądanie tego materiału było pożyteczne. "