12.Sınıf Felsefe

“Cahil kimsenin en belirgin özelliği nedir?” diye sorsalar “Bilemediği her şeyi yok saymaktır.” derim. Neyi bilmediğini bilmek edimi, henüz cahil kimselerde mevcut değildir. Cahilin aksine bilge kişi neyi bilmediğinin bilgisine sahip olmasının yanında, bilmediklerinin deniz derya olduğunu da bilir.Bu parçadan hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

• Bilge kişi neyi bilmediğinin bilgisine sahiptir.

• Bilgelik, bilgi durumuna yönelik bir bilinç durumudur.

• Bilgeliğe giden yolda farkındalık gereklidir.

• Bilge durumunda kişi bilmediklerini yok sayar.

• Bilgelik cahilliğin karşıtıdır.

Sokrates Kriton diyaloğunda “Bilirim ki benim gibi bir adamı öldürmekle beni değil, kendinizi cezalandırıyorsunuz. Ben size Tanrıʼnın bir vergisiyim. Beni mahkûm etmekle Tanrıʼya karşı bir günah işlemeyiniz dediğim zaman, kendimi değil, sadece sizi düşünüyorum... Ey Atinalılar, ben bu dünyada olduğu gibi öbür dünyada da bilgeliği araştırmakta devam edeceğim. Kimin bilgili, kimin bilgisiz olduğunu daha iyi öğreneceğim. Hem orada bu araştırmalar yüzünden ölüme mahkûm edilmek tehlikesi de yok.” Bu parçadan hareketle felsefi etkinliğin özelliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

• Yaşamla ilgili önemli sorular

• Tüm insanların yapabileceği bir etkinliktir.

• Rasyonel ve tutarlı bir düşünme etkinliğidir

• Bitmek bilmeyen bir arayış sürecidir.

• Toplum ve yaşam ile ilgili bir disiplindir.

Felsefe literatüründe felsefenin bir bilim olmadığının mutlaka okumuşsunuzdur. Fakat pozitif felsefe, felsefenin konusunun metafizik kavramlar olmadığını, onun yalnızca somut gerçeklere dayanan olgular arası ilişkileri incelemesi gerektiğini belirtir. Bununla birlikte Kant’ın “İnsan bilgisinin imkân ve sınırları nelerdir?” sorusuna pozitif felsefenin kurucusu Comte: “İnsan yalnızca fenomenleri bilip kavrayabilir. Bu nedenle felsefe gözlenen olgulara dayanmalıdır.” der. Ama yine de pozitif felsefe, olandan ziyade olması gerekeni dile getirdiğinden bilim değil, felsefe olarak kalmıştır. Bu parçadan hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine kesinlikle ulaşılamaz?

• Bir şeyin bilim olması demek olanı olduğu gibi ele almasını gerektirir.

• Felsefe bilim olma yolunda ilerlemektedir.

• Felsefenin tanımı kişiden kişiye değişir.

• Felsefenin ne olduğu zaman içerisinde değişime uğramıştır.

• Felsefe ideali dile getiren bir soruşturma faaliyetidir.

Yaşam, zaman stadyumunda bir yarış, bir performanslar ve tercihler zinciri midir? Engellerle dolu bir yolu izleyip, bu engelleri aşarak, bir noktadan diğerine ulaşmak için sarf edilen bir çabadan mı ibarettir yoksa? Sadece bir yerlere ulaşmak ya da bir şeyler olmak mıdır? Yoksa seçilmiş ya da verilmiş belli bir yolda yürüyüşüne devam etmek, kimi zamanda koşmak mıdır? Hepsidir yaşam…Bu alıntıdan hareketle aşağıdakilerden hangisine kesinlikle ulaşılamaz?

• Yaşamsal anlam arayışı, insan için söz konusudur.

• İnsan yaşamı bazı engellerin yaşanabileceği bir sahnedir.

• İnsan tercihleri ile kendi yaşamını var eder.

• İnsan yaşamında belli hedeflere doğru koşmaktadır.

• İnsan, yaşamına indirgenemeyen bir varlıktır.

Felsefe insan yaşamını ilgilendiren her konuyu inceleme ve soruşturma alanı olarak seçtiği gibi, bizatihi “insanı” da ele alıp inceler. Esasında din, bilim ve felsefe alanlarının her biri insan gerçeğini birbirinden bağımsız olarak ele alıp incelemektedir. Bu açıdan bakıldığında insanın bir teolojik yanı, bir felsefi yanı ve bir de doğa bilimsel antropolojisi vardır. Teolojik yanı, onu Tanrı’nın kulu, inanç ve ibadetler varlığı olarak ele alırken; felsefi yanı “insanı insan yapan şeyin aklı olduğu” gerçeğinden hareket ederek açıklar. Doğa bilimsel antropoloji ise insanla hayvan arasında bir varlık farkı değil, sadece bir derece farkı bulur. Söz konusu alanlar insan gerçeğine parçacı bir perspektifle bakarlar ve bu nedenle de insan gerçekliğini kaçırırlar. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi eleştirilmektedir?

• İnsanın bütünselliğinin göz ardı edilmesi

• İnsanın akılsal yönünün ihmal edilmesi

• İnsan ve yaşamı arasında bir ayrım yapılmaması

• Din, bilim ve felsefenin konuyu ele alış şekli olarak farklılık göstermesi

• İnsan gerçeğine yeterince farklı perspektiflerden bakılmaması

Filozof öncelikle soru soran bir kişidir, ama sıradan ilişkilerdeki sorulardan farklı olarak onun soruları, başkalarına değil, öncelikle kendinedir. Zaten filozofu kendi kendisiyle yaptığı konuşmalara başlatan etken de, genellikle kendisine sorduğu bu sorulardır. Peki, bu soruları söz gelimi “İnsan eylemlerinde özgür müdür?” sorusunu neden başkalarına değil de kendisine sormuş olabilir? Onun sorduğu soruya ilişkin başkalarından alacağı hiçbir cevapla yetinmemesi, ele aldığı sorunun çok daha derinlerine inmeye çalışması filozofun en önemli özelliğidir. Çünkü filozofun sorduğu sorular, yanıtları bir kerede verilebilecek sorular değillerdir. Ayrıca yine bu sorular, genellikle, verilen yanıtlarda soruyu soranın belirleyici özelliğinin ağır bastığı sorulardır. Bu parçada filozofun sorularının özelliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

• Yanıtlarının tek seferde verilememesi

• Öznelliğin ön planda olması

• Özle ilgili derinlemesine incelemeler içermesi

• Öncelikle kendine yöneltmesi

• Olgusal gerçeklere yönelik olmaması

Felsefede sorular cevaplardan daha önemlidir. Peki, nasıldır bu felsefe soruları? Hiç düşündünüz mü? Felsefe tarihinde yer alan Sokrates’in diyaloglarının önemi de eserlerinin içeriğinde yer alan soruların niteliğinden gelmektedir. Bulunduğumuz ortamlarda tartışırken çoğu zaman bilgimizi plansız ve amaçsız olarak sunarız. Hâlbuki Sokrates’in soruları hiç de plansız değildir. Onun soruları çoğu zaman kişinin bir fikre neden sahip olduğunu, fikrin öncekilerle ilişkisini, faydasını; söz gelimi o fikrin karşıtının ne olduğunu ya da fikrin çürütülmesini sağlayan ve düşündüren sorulardır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Sokratik sorulara örnek gösterilemez?

• Bu söylediğin bize nasıl yardımcı oluyor?

• Sana katılmayan birisi ne söylerdi?

• Bu söylediğin önceden söylenenlerle uyuşuyor mu?

• Bu fikri tartışılmaksızın nasıl kabul ettirirsin?

• Bunun doğruluğunu nasıl sınarsın?

Felsefe ne işe yarar? diye düşünecek olursak; “Sanat, ekonomi, spor ve bilim gibi felsefe de birey yaşamında bir takım işlevlere sahiptir.” diyebiliriz. Bu işlevlerden bazıları; • Bireyin farklı fikirlere açık olabilmesi, • Özgürce düşünebilmesi, • Kendi hayatına yön verebilmesi, • Olgu ve olayları akıl yoluyla çözümleyebilmesi şeklinde sıralanabilir. Bireysel temelde sıralanan bu işlevlerin her birinin toplumsal alanda karşılıkları vardır. Buna göre, yukarıdaki bireysel işlevlerin her birinin toplumsal karşılıkları düşünüldüğünde hangi seçenek açıkta kalır?

• Toplumların geleceğinin planlanması

• İnsanların kendini özgürce ifade edeceği bir toplumun oluşturulması

• Farklı toplulukların bir arada yaşayabilmesi

• Ortak bir kültürün oluşturulması

• Akla ve iradeye değer veren bir toplum olunması

Günübirlik haz peşinde koşuyor insan. Günübirlik haz edinimlerimiz bedenimizi doyuruyor ama zihnimiz ve ruhumuzun açlığı hâlâ devam ediyor. Ancak insan iç dünyasına yöneldiği andan itibaren hayata dair olanları ve yaptıklarını sorgulayarak felsefenin kapısını aralamış oluyor. Bilme ve anlama isteği artık anlık hazlarını gölgeliyor. Böylesi bir durumda insan, adını koymasa da felsefenin içine girmiştir artık.. Buna göre felsefeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• Düşünen insanın felsefenin içinde yer aldığı

• Zor bir uğraş olduğu

• İnsana sorumluk yüklediği

• Metafizik alanla yetindiği

• Bilime giden yolu araladığı

Platon’un “Devlet” adlı eseri “İdeal bir toplumda düzen ve adaletli devlet nasıl olabilir?” sorusuna cevap aradığı bir ütopyadır. Bu eser Antik Çağ’dan günümüze önemini yitirmemiş ve her çağda pek çok filozofu etkilemiş olan önemli bir siyaset eseridir. Bu parçadan çıkarılabilecek sonuç felsefenin aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

• Akılsallık

• Evrensellik

• Sorgulayıcılık

• Öznellik

• Tutarlılık