11 rönesans - modern felsefe

Ortaçağ felsefesinden sonra 17. yüzyıl felsefesi, yeni bir tarih felsefesinin egemen olduğu dönemdir. Bu yeni dönem, dünyaya ve insana yeni bir bakış açısının sonucu ortaya çıkmıştır. 17. yüzyıl felsefesi, insanı eyleminin öznesi kılan, yeni ve seküler bir tarih felsefesi geliştirir. Yaratıcı ve özgür insan, bundan böyle kendi kurduğu ve rolünü oynadığı için de anlamı kendisine kapalı olmayan bir tarihin öznesidir.

Buna göre 17. yüzyıl felsefesi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• Felsefenin dünyevi bir nitelik kazandığı

• insanın ön plana çıkarıldığı

• Önceki dönem felsefesinden büyük oranda farklılaştığı

• Dünyanın anlaşılmasında mevcut kabullerin korunduğu

• Felsefenin ve tarihin merkezinde insanın olduğu

"Bilmek, egemen olmaktır." Ne var ki nedensel yasaların bilgisine ulaşmanın önünde engeller bulunmaktadır. İnsan zihni boş düşüncelerle, kuruntularla dolup taşmaktadır. Bacon doğayı anlamaya çalışırken acele kestirimlerde bulunmamıza yol açan yanlış kanı ve önyargılara dayalı düşünceleri "zihnin putları" diye adlandırır. İnsanoğlu doğayı kendi gerçekliği içinde kavrayıp doğru bilgilere ulaşmak istiyorsa ilk yapması gereken şey, zihnine yer etmiş bu putlardan kurtulmaktır. Bu putlardan uzaklaşmadıkça doğaya egemen olma ülküsü boş bir hayalden öteye geçemez.

Bacon'ın bu görüşlerinden hareketle aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

• Doğayı olduğu gibi bilmek güçtür.

• Bilgi insana güç kazandırır.

• Doğayı bilmek için zihindeki engellerden kurtulmamız gerekir.

• Zihnimizdeki kanılar doğayı anlamayı kolaylaştırır.

• İnsanın doğaya egemen olma ülküsü vardır.

Descartes'a göre zihni bölünmez olarak algılayabildiğimiz hâlde, hiçbir cismi bölünür olmaksızın algılayamayız. Bedenin yarısını algılayabilirken zihnin yarısını algılayamıyoruz. Böylece görürüz ki onların yalnızca doğaları farklı değil aynı zamanda onlar birbirlerinin de karşıtıdırlar.

Descartes'in bu görüşü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

• Düalizm

• Hümanizm

• Rasyonalizm

• Realizm

• Entüisyonizm

Spinoza'ya göre, eğer aşağı doğru akan bir su düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü. Karar verme durumumuzu başka bir açıdan da özgürlük olarak kabul edemeyiz. Çünkü kararlarımız çoğunlukla hafıza denilen yapının etkileriyle oluşur. Spinoza'ya göre hafızaya hâkim olabildiğimiz söylenemez. Spinoza için özgürlük, insanın kendi doğasında mevcut olan zorunluluklara uyması durumudur.

Bu parçaya göre özgürlük aşağıdaki ifadelerden hangisiyle açıklanabilir?

• Hafızayı kullanmadır.

• Doğayla bütünleşmektir.

• Hafızaya hakim olmaya çalışmaktır.

  .

• Zorunluluğun tanınmasıdır.

• Çevreye uyum sağlamaktır.

Hobbes, devletin oluşum felsefesini "İnsan, insanın kurdudur." düşüncesine dayanarak ortaya koymuştur. Herkesin herkesle savaşı durumu bireye yarar sağlamaz. Bu durum bireyin çıkarlarını engeller. Bireyler bu durumdan kurtulmak ister. Böylelikle eylemlerinin kaynağı olan kendini sevme ve varlığını devam ettirme içgüdüsü ortaya çıkar. Bu süreç kendinden üstün bir yapı olan devlete toplum sözleşmesi ile gönüllü bir teslimiyeti getirir.

Hobbes'a göre devletin ortaya çıkışını sağlayan neden aşağıdakilerden hangisidir?

• İnsanın güce sahip olmayı istemesi

• İnsanın varlığını devam ettirme isteği

• İnsanın kötüden uzaklaşma isteği

• İnsanın toplumsal barışı sağlama isteği

• İnsanın ahlaklı bir topluma ulaşma isteği

Francis Bacon "Yeni Atlantis", Campanella "Güneş Ülkesi" eserleriyle akıl ve yaratıcı düşünceyi birleştirerek yeni bir toplum düzeni hayal etmişlerdir. Tasarlanan düzende toplumlar özgürlükten, adaletten ve eşitlikten beslenirler. Bu yazarlar, hayal güçleriyle gerçekleşmesi mümkün olmayacak bir devlet ve toplum tasarımını ortaya koymuşlardır.

Bu parçada, siyaset felsefesinin aşağıdaki hangi temel kavramı ele alınmıştır?

• Devlet

• Bürokrasi

• Egemenlik

• Meşruiyet

• Ütopya

Felsefe tarihine bakıldığında farklı dönemlerde farklı görüşlerin ortaya çıktığı görülmektedir. Nitekim Skolastik dönem sonunda da düşünceye ait unsurlarda değişiklikler olmuş, Rönesans ile başlayıp 17. yüzyılda pekişen yeni bir düşünce sistemi ortaya çıkmıştır. Modern düşünce denen bu yeni sistem inanç yerine aklı temel almıştır.

Aşağıda yer alan ifadelerden hangisi modern düşüncenin özellikleri arasında yer almaz?

• Teoloji, felsefeye egemendir.

• Doğanın bilgisi aklın yasalarında mevcuttur.

• Toplumsal hayat dünyevidir.

• Birey ön plan çıkmıştır.

• Hukuk, devlete bağlıdır.

Skolastik felsefe ahlak alanında iki öge üzerine vurgu yapmaktadır: emir ahlakı ve değer ahlakı. Buna göre, önemli olan iyiye uygun davranmaktır. Çünkü iyi hem Tanrı’nın buyruğudur hem de Tanrı bizzat tüm iyiliğin kendisidir. Skolastik felsefe, başlangıcında ve gelişiminde inanç ile bilgiyi uzlaştırmaya çalışmış ve bu temelde dinsel dogmalara felsefi bir temel bulmaya ve bunları sistemleştirmeye yönelmiştir.

Bu parçadan aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?

• Akıl bilginin ölçütüdür.

• Dinî belirlenimler akla uygun olmalıdır.

• Yaşam dinî doğruların kaynağıdır.

• Felsefe, dinî bilgileri temellendirmek için bir araçtır.

• Felsefe pratik yaşamda sağladığı yarardan dolayı önemlidir.

Medici ailesinin 15. yüzyılda bilim ve tabiat tarihi adına destekledikleri çalışmaların insanlığa çok katkısı oldu. Bilim ve sanat üzerinde yeşereceği bir toprak ve uygun iklim ister. İşte Medici ailesi bu zemini ve iklimi yaratarak Rönesansın doğmasına, Avrupa’nın ve dünya tarihinin değişmesine yol açtılar. Michelangelo’dan Leonardo da Vinci’ye kadar sanat ve bilim tarihinin dâhileri Medici ailesinin koruması altına girdiler.

Buna göre bilim ve felsefenin gelişimi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

• Uygun ortam ve kültür

• Zengin bir tarihi birikim

• Ülkelerin doğal kaynak zenginliği

• Güçlü otoritelerin varlığı

• Ülkelerin ekonomik gelişmişliği

Hümanizm, Antik Yunan kaynaklarının yeniden değerlendirilmesi ile ortaçağ sonunda ortaya çıkan, insanı ve aklı merkeze alan bir anlayıştır.

Buna göre, Hümanizm için aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

• İnsanların sosyal sorumluluk almasının önemini vurgular.

• Merkezinde birey vardır.

• İnsan ve evren, insani deneyim ve akılla kavranabilir.

• Ortaçağ zihniyetine karşı özgür düşünce zihniyetidir.

• İnsan doğa karşısında geliştirilmesi gereken eksik bir varlıktır.