Бағлан Ануарбекұлы

Қазақ даласын отарлаушылар қазақ пен жылқының рухани-тұрмыстық және жауынгерлік байланысын жақсы білген. Мысалы, Сібір шебінің әскери бастығы генерал-майор Веймарн Сыртқы істер коллегиясына жолдаған құпия баяндамасында «Қазақты тыныштандырып жуасыту үшін қуат қоры – жылқысынан айыру керек» десе, ХХ ғасырдың басында Зайсан өңірінде қызметте болған казак атаманы Рябушкин «Қазақ атқа мінсе ерленіп кетеді, ешкімге бағынбайды. Бұларды бағынышты ұстау үшін жылқыдан айыру керек» деген. Бұл үрдіс 1930 жылдары Қазақстанды басқаруға келген Голощекиннің тұсында іске асып, қазақ даласында шұрқырып жатқан 5-6 миллион тұяқтыдан 1940 жылдың басында 1 миллионға жетер-жетпес жылқы қалыпты. Бұлардың 30 пайызын ІІ Дүниежүзілік соғыс басталғанда зеңбірек сүйретуге майданға аттандырған. Осылай қазақтың жылқы түлігіне зауал төнген заман да өтті. Бірақ жылқы мен қазақтың рухани-тұрмыстық байланысы әлі үзілген жоқ. Өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұларды Қызқашқанның етегінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ көлін айналдырып ұстаған. Бұл қашықтық шамамен 50 шақырымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде өткен Бектас байдың асында ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. Мұндай 50-55 шақырымдық қашықтыққа тек қазақы тұқымдас жылқы ғана шыдас береді. Соңғы жылдары Ұлттық спорт қауымдастығы тарапынан ұйымдастырылып отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі жоғарыдағы дәстүрді жаңғырту екені сөзсіз. Қатарынан үш жыл өткізілген «Алтын тұлпар»

бәйгесін тек жүйріктерді таңдау ғана емес, қазақы атбегілік өнердің де қайта жаңғыруы деп түсінген жөн.

1.  Сағынайдың асындағы бәйгеге қанша жүйрік қатысты?

A) 1300

B) 1000

C) 7000

D) 500

E) 10000

• 1300

• 1000

• 7000

• 500

• 10000

Қазақ даласын отарлаушылар қазақ пен жылқының рухани-тұрмыстық және жауынгерлік байланысын жақсы білген. Мысалы, Сібір шебінің әскери бастығы генерал-майор Веймарн Сыртқы істер коллегиясына жолдаған құпия баяндамасында «Қазақты тыныштандырып жуасыту үшін қуат қоры – жылқысынан айыру керек» десе, ХХ ғасырдың басында Зайсан өңірінде қызметте болған казак атаманы Рябушкин «Қазақ атқа мінсе ерленіп кетеді, ешкімге бағынбайды. Бұларды бағынышты ұстау үшін жылқыдан айыру керек» деген. Бұл үрдіс 1930 жылдары Қазақстанды басқаруға келген Голощекиннің тұсында іске асып, қазақ даласында шұрқырып жатқан 5-6 миллион тұяқтыдан 1940 жылдың басында 1 миллионға жетер-жетпес жылқы қалыпты. Бұлардың 30 пайызын ІІ Дүниежүзілік соғыс басталғанда зеңбірек сүйретуге майданға аттандырған. Осылай қазақтың жылқы түлігіне зауал төнген заман да өтті. Бірақ жылқы мен қазақтың рухани-тұрмыстық байланысы әлі үзілген жоқ. Өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұларды Қызқашқанның етегінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ көлін айналдырып ұстаған. Бұл қашықтық шамамен 50 шақырымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде өткен Бектас байдың асында ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. Мұндай 50-55 шақырымдық қашықтыққа тек қазақы тұқымдас жылқы ғана шыдас береді. Соңғы жылдары Ұлттық спорт қауымдастығы тарапынан ұйымдастырылып отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі жоғарыдағы дәстүрді жаңғырту екені сөзсіз. Қатарынан үш жыл өткізілген «Алтын тұлпар»

бәйгесін тек жүйріктерді таңдау ғана емес, қазақы атбегілік өнердің де қайта жаңғыруы деп түсінген жөн.

ІІ Дүниежүзілік соғыс кезінде жылқыларды майданға не үшін алды?

• Азық-түлік тасу үшін

• Атты әскер үшін

• Шегара әскері үшін

• Су тасу үшін

• Зеңбірек сүйрету үшін

Қазақ даласын отарлаушылар қазақ пен жылқының рухани-тұрмыстық және жауынгерлік байланысын жақсы білген. Мысалы, Сібір шебінің әскери бастығы генерал-майор Веймарн Сыртқы істер коллегиясына жолдаған құпия баяндамасында «Қазақты тыныштандырып жуасыту үшін қуат қоры – жылқысынан айыру керек» десе, ХХ ғасырдың басында Зайсан өңірінде қызметте болған казак атаманы Рябушкин «Қазақ атқа мінсе ерленіп кетеді, ешкімге бағынбайды. Бұларды бағынышты ұстау үшін жылқыдан айыру керек» деген. Бұл үрдіс 1930 жылдары Қазақстанды басқаруға келген Голощекиннің тұсында іске асып, қазақ даласында шұрқырып жатқан 5-6 миллион тұяқтыдан 1940 жылдың басында 1 миллионға жетер-жетпес жылқы қалыпты. Бұлардың 30 пайызын ІІ Дүниежүзілік соғыс басталғанда зеңбірек сүйретуге майданға аттандырған. Осылай қазақтың жылқы түлігіне зауал төнген заман да өтті. Бірақ жылқы мен қазақтың рухани-тұрмыстық байланысы әлі үзілген жоқ. Өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұларды Қызқашқанның етегінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ көлін айналдырып ұстаған. Бұл қашықтық шамамен 50 шақырымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде өткен Бектас байдың асында ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. Мұндай 50-55 шақырымдық қашықтыққа тек қазақы тұқымдас жылқы ғана шыдас береді. Соңғы жылдары Ұлттық спорт қауымдастығы тарапынан ұйымдастырылып отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі жоғарыдағы дәстүрді жаңғырту екені сөзсіз. Қатарынан үш жыл өткізілген «Алтын тұлпар»

бәйгесін тек жүйріктерді таңдау ғана емес, қазақы атбегілік өнердің де қайта жаңғыруы деп түсінген жөн.

1.  Мәтін тақырыбы төменде берілген бөлімдердің қайсысына жатады?

• A)  Наным-сенім

• Әдет-ғұрып түрлері

• Ырым-тыйымдар

• Ойын түрлері

• Жылқы малы

Қазақ даласын отарлаушылар қазақ пен жылқының рухани-тұрмыстық және жауынгерлік байланысын жақсы білген. Мысалы, Сібір шебінің әскери бастығы генерал-майор Веймарн Сыртқы істер коллегиясына жолдаған құпия баяндамасында «Қазақты тыныштандырып жуасыту үшін қуат қоры – жылқысынан айыру керек» десе, ХХ ғасырдың басында Зайсан өңірінде қызметте болған казак атаманы Рябушкин «Қазақ атқа мінсе ерленіп кетеді, ешкімге бағынбайды. Бұларды бағынышты ұстау үшін жылқыдан айыру керек» деген. Бұл үрдіс 1930 жылдары Қазақстанды басқаруға келген Голощекиннің тұсында іске асып, қазақ даласында шұрқырып жатқан 5-6 миллион тұяқтыдан 1940 жылдың басында 1 миллионға жетер-жетпес жылқы қалыпты. Бұлардың 30 пайызын ІІ Дүниежүзілік соғыс басталғанда зеңбірек сүйретуге майданға аттандырған. Осылай қазақтың жылқы түлігіне зауал төнген заман да өтті. Бірақ жылқы мен қазақтың рухани-тұрмыстық байланысы әлі үзілген жоқ. Өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұларды Қызқашқанның етегінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ көлін айналдырып ұстаған. Бұл қашықтық шамамен 50 шақырымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде өткен Бектас байдың асында ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. Мұндай 50-55 шақырымдық қашықтыққа тек қазақы тұқымдас жылқы ғана шыдас береді. Соңғы жылдары Ұлттық спорт қауымдастығы тарапынан ұйымдастырылып отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі жоғарыдағы дәстүрді жаңғырту екені сөзсіз. Қатарынан үш жыл өткізілген «Алтын тұлпар»

бәйгесін тек жүйріктерді таңдау ғана емес, қазақы атбегілік өнердің де қайта жаңғыруы деп түсінген жөн.

1.  1930 жылдардағы Қазақстандағы жылқы саны

• 500 мың

• 100 мың

• 7-8 млн10 млн

• 5-6 млн

Қазақ даласын отарлаушылар қазақ пен жылқының рухани-тұрмыстық және жауынгерлік байланысын жақсы білген. Мысалы, Сібір шебінің әскери бастығы генерал-майор Веймарн Сыртқы істер коллегиясына жолдаған құпия баяндамасында «Қазақты тыныштандырып жуасыту үшін қуат қоры – жылқысынан айыру керек» десе, ХХ ғасырдың басында Зайсан өңірінде қызметте болған казак атаманы Рябушкин «Қазақ атқа мінсе ерленіп кетеді, ешкімге бағынбайды. Бұларды бағынышты ұстау үшін жылқыдан айыру керек» деген. Бұл үрдіс 1930 жылдары Қазақстанды басқаруға келген Голощекиннің тұсында іске асып, қазақ даласында шұрқырып жатқан 5-6 миллион тұяқтыдан 1940 жылдың басында 1 миллионға жетер-жетпес жылқы қалыпты. Бұлардың 30 пайызын ІІ Дүниежүзілік соғыс басталғанда зеңбірек сүйретуге майданға аттандырған. Осылай қазақтың жылқы түлігіне зауал төнген заман да өтті. Бірақ жылқы мен қазақтың рухани-тұрмыстық байланысы әлі үзілген жоқ. Өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұларды Қызқашқанның етегінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ көлін айналдырып ұстаған. Бұл қашықтық шамамен 50 шақырымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде өткен Бектас байдың асында ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. Мұндай 50-55 шақырымдық қашықтыққа тек қазақы тұқымдас жылқы ғана шыдас береді. Соңғы жылдары Ұлттық спорт қауымдастығы тарапынан ұйымдастырылып отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі жоғарыдағы дәстүрді жаңғырту екені сөзсіз. Қатарынан үш жыл өткізілген «Алтын тұлпар»

бәйгесін тек жүйріктерді таңдау ғана емес, қазақы атбегілік өнердің де қайта жаңғыруы деп түсінген жөн.

1.  «Алтын тұлпар» аламан бәйгесінің мақсаты

• Қатысушы жинау

• Жүйрікті анықтау

• Ақша табу Дәстүрді жаңғырту

• Сыйлық тарату

Қыпшақ тайпасынан шыққан қарайымдар Хазар империясы кезінде, 8-10 ғасырларда Қырымда тайпалық одақ ретінде өмір сүрген. 8 ғасырда қарайымдар иудаизмнің қараизм тармағын құраған. Кейінірек қарайымдар үш негізгі топқа бөлініп кетеді. 1-топ Қырымда қалады. 2-топ Галицияға қарай қоныс аударады. Ол жер қазіргі Украина аймағы болып саналады. Ал үшінші ең үлкен топ 14 ғасырда қазіргі Литваның Тракай деген ауданына қарай көшеді. 17 ғасырдың аяқ шенінде Шығыс-орталық Еуропада 30-дан астам қарайым қауымдастығы болған. Бірақ одан кейін бір ғасыр өтер-өтпестен эпидемиялық аурулар, қантөгісті соғыстар кесірінен олардың саны күрт азаяды. Соған қарамастан олар өздері өмір сүретін елдерде діни қауымдастық мәртебесіне ие болып келген.

Литва Ұлттық зерттеу орталығының 1992 жылғы деректеріне қарағанда, Литвадағы қарайымдар байырғы тұрғындар ретінде шағын ұлт мәртебесіне ие болған.

Иудаизмнің қараизм тармағына жататын қарайымдар Библияны негізгі діни кітап санайды. Олардың ғибадат ететін жері кенеса деп аталады. Литва астанасы Вильнюста және Тракай қаласында екі кенеса бар. 19 ғасырдан бастап зиялы қауым алдын алмаса, қарайым әдеби тіліне қауіп төнетінін ескертіп, қарайым тілінде кітаптар, газет-журналдар шығаруды қолға алады. Ол кезде жарық көрген сөздіктерде халық ауыз әдебиеті үлгілері – мақал-мәтелдер, жұмбақтар, өлеңдер көп қамтылғанымен, терминдер, ғылым, техника және философияға қатысты атаулар мүлдем дерлік кездеспеген.

20 ғасырға дейін қарайым әдебиетінде еврей тілі негізіндегі таңбалар пайдаланылған. Бірақ кейінірек қарайымдар қай елде өмір сүрсе солардың әліпбиін қолданған. Олардың Балтық бойында қоныстанған бір тобы 1990 жылдан бері литвандардың жазу жүйесіне көшкен.

1.  Қарайымдардың діні

• Ислам

• Буддизм

• Тәңіршілдік

• Иудаизмның қараизм тармағы

• Православие

Қыпшақ тайпасынан шыққан қарайымдар Хазар империясы кезінде, 8-10 ғасырларда Қырымда тайпалық одақ ретінде өмір сүрген. 8 ғасырда қарайымдар иудаизмнің қараизм тармағын құраған. Кейінірек қарайымдар үш негізгі топқа бөлініп кетеді. 1-топ Қырымда қалады. 2-топ Галицияға қарай қоныс аударады. Ол жер қазіргі Украина аймағы болып саналады. Ал үшінші ең үлкен топ 14 ғасырда қазіргі Литваның Тракай деген ауданына қарай көшеді. 17 ғасырдың аяқ шенінде Шығыс-орталық Еуропада 30-дан астам қарайым қауымдастығы болған. Бірақ одан кейін бір ғасыр өтер-өтпестен эпидемиялық аурулар, қантөгісті соғыстар кесірінен олардың саны күрт азаяды. Соған қарамастан олар өздері өмір сүретін елдерде діни қауымдастық мәртебесіне ие болып келген.

Литва Ұлттық зерттеу орталығының 1992 жылғы деректеріне қарағанда, Литвадағы қарайымдар байырғы тұрғындар ретінде шағын ұлт мәртебесіне ие болған.

Иудаизмнің қараизм тармағына жататын қарайымдар Библияны негізгі діни кітап санайды. Олардың ғибадат ететін жері кенеса деп аталады. Литва астанасы Вильнюста және Тракай қаласында екі кенеса бар. 19 ғасырдан бастап зиялы қауым алдын алмаса, қарайым әдеби тіліне қауіп төнетінін ескертіп, қарайым тілінде кітаптар, газет-журналдар шығаруды қолға алады. Ол кезде жарық көрген сөздіктерде халық ауыз әдебиеті үлгілері – мақал-мәтелдер, жұмбақтар, өлеңдер көп қамтылғанымен, терминдер, ғылым, техника және философияға қатысты атаулар мүлдем дерлік кездеспеген.

20 ғасырға дейін қарайым әдебиетінде еврей тілі негізіндегі таңбалар пайдаланылған. Бірақ кейінірек қарайымдар қай елде өмір сүрсе солардың әліпбиін қолданған. Олардың Балтық бойында қоныстанған бір тобы 1990 жылдан бері литвандардың жазу жүйесіне көшкен.

1.  Қарайымдар?

• Көшпелі арабтар

• Үнді-қытай халықтарымен туыс

• Парсылардың ұрпағы

• Қыпшақ тайпасынан шыққан

• Славян халықтарымен туыс

Қыпшақ тайпасынан шыққан қарайымдар Хазар империясы кезінде, 8-10 ғасырларда Қырымда тайпалық одақ ретінде өмір сүрген. 8 ғасырда қарайымдар иудаизмнің қараизм тармағын құраған. Кейінірек қарайымдар үш негізгі топқа бөлініп кетеді. 1-топ Қырымда қалады. 2-топ Галицияға қарай қоныс аударады. Ол жер қазіргі Украина аймағы болып саналады. Ал үшінші ең үлкен топ 14 ғасырда қазіргі Литваның Тракай деген ауданына қарай көшеді. 17 ғасырдың аяқ шенінде Шығыс-орталық Еуропада 30-дан астам қарайым қауымдастығы болған. Бірақ одан кейін бір ғасыр өтер-өтпестен эпидемиялық аурулар, қантөгісті соғыстар кесірінен олардың саны күрт азаяды. Соған қарамастан олар өздері өмір сүретін елдерде діни қауымдастық мәртебесіне ие болып келген.

Литва Ұлттық зерттеу орталығының 1992 жылғы деректеріне қарағанда, Литвадағы қарайымдар байырғы тұрғындар ретінде шағын ұлт мәртебесіне ие болған.

Иудаизмнің қараизм тармағына жататын қарайымдар Библияны негізгі діни кітап санайды. Олардың ғибадат ететін жері кенеса деп аталады. Литва астанасы Вильнюста және Тракай қаласында екі кенеса бар. 19 ғасырдан бастап зиялы қауым алдын алмаса, қарайым әдеби тіліне қауіп төнетінін ескертіп, қарайым тілінде кітаптар, газет-журналдар шығаруды қолға алады. Ол кезде жарық көрген сөздіктерде халық ауыз әдебиеті үлгілері – мақал-мәтелдер, жұмбақтар, өлеңдер көп қамтылғанымен, терминдер, ғылым, техника және философияға қатысты атаулар мүлдем дерлік кездеспеген.

20 ғасырға дейін қарайым әдебиетінде еврей тілі негізіндегі таңбалар пайдаланылған. Бірақ кейінірек қарайымдар қай елде өмір сүрсе солардың әліпбиін қолданған. Олардың Балтық бойында қоныстанған бір тобы 1990 жылдан бері литвандардың жазу жүйесіне көшкен.

1.  Қандай мемлекет тұсында қарайымдар Қырымда тайпалық одақ ретінде өмір сүрген?

• Хазар империясы

• Қараханидтер

  мемлекеті

• Киев княздығы

• Цин империясы

• Қазақ хандығы

Қазақтағы жыр шығарудың түрі көбінесе ақпа жыр. Жиылған топ алдында бір қазақ жыр айта бермейді, олардың ішінде жыр айтуға төселген ақпа ақын жыраулары болады. Бұл жыр айтушыларда көпшілік өте әлпештеп, оны жақсы сөзбен «ақын деп ат береді», – дейді Радлов. Ол қазақ ақындарының қасиетін суреттеумен қатар, бұқара еңбекшілерінің де эпос жыр шығарушылықтағы маңызын суреттейді. Ол кісінің ойынша, «қазақ халқы өте әңгімешіл, сөзге де шешен келеді, сөйлесе олар ешбір бөгелмей, жылжыта сөйлеп, сөзіне бір көркемдік береді; олардың жай сөйлегенінің өзі өлең ұйқасымен айтқан тәрізді ырғақпен шығады».

Қазақ эпосын жинап зерттеуде үлкен кеніш жасаған кісілердің бірі Ә. Диваев пен Г.Н. Потанин. Диваев 50-60 жыл бойы бір өлкеде, Оңтүстік Қазақстанда қызмет атқарады (Сыр бойы, Арал теңіз, Қаратау, Шу, Сарысу). Оның жүрген жері эпос-жырға, аңыздарға бай қария сөздің ну ортасы болғандықтан, Диваев эпос-жырдың, қария сөздің ең қызықты түрлерін жинап алуға еркін болады. Қазақ эпосы туралы Диваевтің жинаған материалдары өте көп, олар өзінің кезінде әрбір журналдарда, ғылыми жинақтарда басылып келді. Диваев жинаған материалдың ең алғаш жарыққа шығуы 1890 жылдары. Оның ең алғаш Ташкентте бастырылған этнографиялық жинақтары көбінесе қазақ халқының ескіліктеріне, мифтеріне, ертегілеріне арналған. Бұлардың соңын ала Диваев қанша талпынғанымен қазақ эпосының тобын революциядан бұрын ойлағандай жарыққа шығара алмайды. Диваев жинаған батырлар жырының жарыққа шығуы революциядан кейін ғана.

«Қобыланды», «Нариұлы Шора», «Қамбар батыр», «Алпамыс» сияқты ұлы жырлар 1924 жылдан бері ғана көпшілік алдына тарап отыр. Шоқан мен Радловтан кейін Диваев қазақтағы эпикалы әңгіме-аңыздардың, қария сөздің тарихи өте мағыналысын жинап қалдырады, мәселен, «Жиренше шешен»,

«Алдар көсе», «Қорқыт» әңгімелері. Сондықтан Әбубәкір Диваевтің қазақ халқының әдебиет мұрасына келтірген пайдасы өте зор.

Г.Н. Потанин көбінесе қазақ-моңғол ертегісін қоса жинап, олардың сюжет құрылысына көбірек ой бөледі. Потанин зерттеулерінің орталық темасы «Гесер хан» мен «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» болды. Потаниннің ойынша, Еуропа жұртының халық әдебиетіне әсер еткен осы екі жырдың төңірегіндегі сюжеттер болуға тиісті дегендей болды. Бірақ ол өте асырып айтылған сияқты. Бұл көлемді еңбегінен басқа Потанин қазақ жырын ескі грек жырымен салыстырып, ол туралы «Греческий эпос и ордынский фольклор», «Ордынские параллели к поэмам ломбардского цикла», «Дочь моря в степном эпосе» деген мақалаларды жазған.

"Әлкей Марғұлан «Қазақ халқының эпикалық жырлары, мифтері, ертегілері,

аңыз әңгімелері"

1.     «Греческий эпос и ордынский фольклор», «Ордынские параллели к поэмам ломбардского цикла», «Дочь моря в степном эпосе» мақалаларының авторы?

• Г. Потанин

• В. Радлов

• Ш. Уәлиханов

• А. Нетте

• Ә. Диваев

Қазақтағы жыр шығарудың түрі көбінесе ақпа жыр. Жиылған топ алдында бір қазақ жыр айта бермейді, олардың ішінде жыр айтуға төселген ақпа ақын жыраулары болады. Бұл жыр айтушыларда көпшілік өте әлпештеп, оны жақсы сөзбен «ақын деп ат береді», – дейді Радлов. Ол қазақ ақындарының қасиетін суреттеумен қатар, бұқара еңбекшілерінің де эпос жыр шығарушылықтағы маңызын суреттейді. Ол кісінің ойынша, «қазақ халқы өте әңгімешіл, сөзге де шешен келеді, сөйлесе олар ешбір бөгелмей, жылжыта сөйлеп, сөзіне бір көркемдік береді; олардың жай сөйлегенінің өзі өлең ұйқасымен айтқан тәрізді ырғақпен шығады».

Қазақ эпосын жинап зерттеуде үлкен кеніш жасаған кісілердің бірі Ә. Диваев пен Г.Н. Потанин. Диваев 50-60 жыл бойы бір өлкеде, Оңтүстік Қазақстанда қызмет атқарады (Сыр бойы, Арал теңіз, Қаратау, Шу, Сарысу). Оның жүрген жері эпос-жырға, аңыздарға бай қария сөздің ну ортасы болғандықтан, Диваев эпос-жырдың, қария сөздің ең қызықты түрлерін жинап алуға еркін болады. Қазақ эпосы туралы Диваевтің жинаған материалдары өте көп, олар өзінің кезінде әрбір журналдарда, ғылыми жинақтарда басылып келді. Диваев жинаған материалдың ең алғаш жарыққа шығуы 1890 жылдары. Оның ең алғаш Ташкентте бастырылған этнографиялық жинақтары көбінесе қазақ халқының ескіліктеріне, мифтеріне, ертегілеріне арналған. Бұлардың соңын ала Диваев қанша талпынғанымен қазақ эпосының тобын революциядан бұрын ойлағандай жарыққа шығара алмайды. Диваев жинаған батырлар жырының жарыққа шығуы революциядан кейін ғана.

«Қобыланды», «Нариұлы Шора», «Қамбар батыр», «Алпамыс» сияқты ұлы жырлар 1924 жылдан бері ғана көпшілік алдына тарап отыр. Шоқан мен Радловтан кейін Диваев қазақтағы эпикалы әңгіме-аңыздардың, қария сөздің тарихи өте мағыналысын жинап қалдырады, мәселен, «Жиренше шешен»,

«Алдар көсе», «Қорқыт» әңгімелері. Сондықтан Әбубәкір Диваевтің қазақ халқының әдебиет мұрасына келтірген пайдасы өте зор.

Г.Н. Потанин көбінесе қазақ-моңғол ертегісін қоса жинап, олардың сюжет құрылысына көбірек ой бөледі. Потанин зерттеулерінің орталық темасы «Гесер хан» мен «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» болды. Потаниннің ойынша, Еуропа жұртының халық әдебиетіне әсер еткен осы екі жырдың төңірегіндегі сюжеттер болуға тиісті дегендей болды. Бірақ ол өте асырып айтылған сияқты. Бұл көлемді еңбегінен басқа Потанин қазақ жырын ескі грек жырымен салыстырып, ол туралы «Греческий эпос и ордынский фольклор», «Ордынские параллели к поэмам ломбардского цикла», «Дочь моря в степном эпосе» деген мақалаларды жазған.

Әлкей Марғұлан «Қазақ халқының эпикалық жырлары, мифтері, ертегілері,

аңыз әңгімелері»

1.  Берілген мәтін стилі

• Ресми іс-қағаздар стилі

• Көркем әдеби стиль

• Ғылыми стиль

• Ауызекі сөйлеу стилі

• Публицистикалық стиль