Bảo kính cảnh giới - Bài 21

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn.

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

                                    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Văn bản trên sử dụng phương thức biểu đạt chính nào?

• Tự sự

• Nghị luận

• Thuyết minh

• Biểu cảm

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Xác định thể thơ của văn bản trên

• Thất ngôn xen lục ngôn

• Thất ngôn bát cú

• Song thất lục bát

• Thất ngôn tứ tuyệt

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Trong bài thơ, Nguyễn Trãi lấy ý từ câu tục ngữ nào sau đây

• Hay làm thì giàu, hay cầu thì nghèo.

• Siêng làm thì có, siêng học thì hay

• Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng

• Tốt danh hơn lành áo.

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Em hiểu nhan đề Bảo kính cảnh giới như thế nào?

• Gương báu răn mình.

• Cần bảo vệ và kính trọng con người

• Những điều cần cảnh giới ở con ngưởi

• Những điều khuyên răn con người

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Hai cặp câu thực và câu luận cùng sử dụng biện pháp tu từ gì?

• Nói quá

• Đối xứng

• Hoán dụ

• . Ẩn dụ

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

 Lân cận nhà giàu no bữa cám(1);

Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(2).

Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;

    Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

Chú thích: (1) và (2): Hai câu này là do câu tục ngữ “ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm… mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.

   ( Bảo kính cảnh giới – bài 21-Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào  Duy Anh dịch chú)

Qua bài thơ, tác giả muốn đề cập đến vấn đề gì ?

• Chơi với những người không tốt, không xấu sẽ không ảnh hưởng gì đến mình.

•   Tiếp xúc với người tốt sẽ được cái tốt lan tỏa.

• Tiếp xúc với người xấu con người sẽ bị cái xấu chi phối.

• Con người cần thích nghi linh hoạt với hoàn cảnh sống, lựa chọn môi trường sống phù hợp.

Nhận xét về suy nghĩ của tác giả thể hiện trong hai câu thơ cuối.

Answer explanation

- Tác giả cho rằng, hoàn cảnh có tác động rất lớn tới sự phát triển tính cách và phẩm chất con người.

- Suy nghĩ của tác giả sâu sắc, mới mẻ, thẳng thắn, là kết quả những trải nghiệm, những cảm nhận tinh tế về cuộc sống

Thông điệp nào từ đoạn trích có ý nghĩa nhất với anh chị? Vì sao? (Lí giải từ 3 đến 5 câu)

Answer explanation

- Chọn bạn mà chơi.

- Cần linh hoạt trong cuộc sống.

- Đừng kết thân với kẻ xấu.

- Nên chơi với người giỏi để học hỏi….