Қазақ әдебиеті 9 - нұсқа

Жиренше шешеннің сүйген жарын, ақылшысын белгілеңіз

• А) Қаракөзайым

• В) Гүлбаршын

• С) Қарашаш

• D) Құртқа

Answer explanation

Шешендік сөздер қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі ерекше жанр. Шешендік сөздер қазақ халқының даналық үлгісі болып табылады. Шешендік сөздер тарихы бірнеше кезеңге бөлінеді:

 

1. ХІІ – ХІІІ ғасыр – Майқы би, Аяз би.

2. ХІV – ХV ғасыр – Асан қайғы, Жиренше шешен.

3. ХVІ – ХVІІІ ғасыр – Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би.

 

"Қобыланды батыр" жырындағы Естемістің кім екендігін анықтаңыз

• А) Тоқтарбайдың інісі

• В) Тоқсан құлдың бастығы

• С) Құртқа қыздың ағасы

• D) Аймақ ханның туысы

Answer explanation

Батырлар жыры – көлемі жағынан да, мазмұн-мәні жағынан да қазақ ауыз әдебиетінен ауқымды орын алатын жанрдың бірі. Батырлар жырында тарихи оқиғалардың ізі сақталған. Батырлар жырының басты тақырыбы – ерлік, батырлық, елді сыртқы жаулардан қорғау. Батырлар жырының басты қаһарманы – батыр.

 

Халық ауыз әдебиетінен ерекше орын алатын батырлар жыры: «Алпамыс», «Ер Тарғын», «Қобыланды», «Қамбар».

Ғ. Мүсіреповтің әйел-ана атымен аталатын әңгімесін табыңыз

• А) Сұлушаш

• В) Ақбілек

• С) Ақлима

• D) Ұлпан

Answer explanation

— Апа! — деп басталыпты жауынгер хаты. Жалын атқан ыстық леп шыққан «Апа, апатайым!» деген сөздер дүние жүзіне айғай салып тұрғандай.

— Апатайым-ай, сағындым ғой, — дегеннен кейін тізіле қалған көп ноқаттар ыршып түсіп домалап-домалап кеткен көз жасына ұқсайды...

"Дауылдан кейін" романының авторын табыңыз

• А) Б. Момышұлы

• В) Ж. Молдағалиев

• С) Ғ. Мұстафин

• D) З. Шашкин

Answer explanation

Романдағы Жұмабек Ералин, Алексей Федорович осы бір игі істі өз қолдарына алған. Бұл жолда көлденең тұрған кедергі де, ер төзімін сынға саларлық небір қиыншылықтар да аз кездеспеген-ді. Ұлан-байтақ кең сахараны билеп, төстеп келген би, болыс, бай-феодалдар бас көтеріп, ырық бермеуге айналған. Міне, осыны жазушы Мақыш, Малқар, Шәкен төңірегінен көріп, сол бір кездің шындығын типтендіре суреттейді.

Қалқам, мен Лермонтов, Пушкин де емен,

Есенинмін демедім ешкімге мен.

Қазақтың қара өлеңі - құдіретім,

Онда не сұмдық сыр бар естілмеген, - деген үзінді Мұқағалидың қай өлеңінен екенін белгілеңіз

• А) Поэзия

• В) Анау - аспан, мынау - бақ

• С) Мен таулықпын

• D) Қара өлең

Answer explanation

Қалқам,

Мен Лермонтов, Пушкин де емеy,

Есенинмін демедім ешкімге мен,

Қазақтың қара өлеңі - құдіретім,

Онда бір сұмдық сыр бар естілмеген.

"Тортай мінер ақ боз ат" шығармасының авторын табыңыз

• А) О. Бөкей

• В) Ә. Кекілбаев

• С) М. Шаханов

• D) Ш. Мұртаза

Answer explanation

Тортай мінер ақ боз ат - әңгіме.

«Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесінің авторы – Оралхан Бөкей. Оралхан Бөкей - 1943 жылы 28 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданында дүниеге келген. Үнемі топ бастап жүретін, қиыннан қиыстырып өлең де шығара білген бала Шыңғыстай орта мектебін бітірді.

"Күлтегін" жырындағы "тауғаштар" деп аталған тайпаны анықтаңыз

• А) Қыпшақтар

• В) Үйсіндер

• С) Қытайға қараған түркі тайпалары

• D) Ноғайлар

Answer explanation

Күлтегін жазуы —ежелгі түркі жазба ескерткіші. Моңғолиядағы Қарабаласаған қаласының қираған орнынан солтүстікке қарай 40 км жерге, Орхон өзені бойындағы Эрдени Цзу монастырының (8 ғасыр) жанына орнатылған.

- Құйрығы жоқ, жалы жоқ,

Құлан қайтіп күн көрер?

Аяғы жоқ, қолы жоқ,

Жылан қайтіп күн көрер?...

Үзінді қай жыраудың жырынан алынғанын анықтаңыз:

• А) Мөңке би

• В) Қазтуған жырау

• С) Төле би

• D) Асан қайғы

Answer explanation

Асан қайғы (Хасан) Сәбитұлы(14 ғасырдың ақыры – 15 ғасырдың басы) – мемлекет қайраткері, ақын, жырау, би, философ. Әз Жәнібек ханның ақылшысы болған.

"Зар заман" ақындарын көрсетіңіз

• А) Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев

• В) Ш. Қанайұлы, М. Мөңкеұлы

• С) С. Торайғыров, С. Дөнентаев

• D) Қ. Мырзалиев, М. Мақатаев

Answer explanation

Зар Заман – Қазақ әдебиетіндегі кезең атауы. Аталған кезең Ресей империясының отарлау саясаты салдарынан Қазақ хандығындағы бұрынғы ел басқару жүйесінің жойылып, халықтың саяси, экономикалық және рухани езгіге ұшыраған тарихи уақытты сипаттайды. Алғаш Шортанбай Қанайұлы осы кезеңнің ауыртпалықтары туралы “Зар заман” атты зарлы толғау шығарып, ол ел ішінде кең таралды. Бұдан кейін басқа да ақындар осы тақырыпқа көптеген өлең-жырлар шығарды. Оларды қазақ әдебиетінзе "Зар Заман ақындары" деп атайды

"Бойы серейген, бүркіт қабақ, салауатты адам сияқты көрінетін...".

Ш. Айтматовтың "Алғашқы ұстаз" повесінен алынған үзіндідегі кейіпкерді анықтаңыз

• А) Суретші

• В) Дүйсен

• С) Сатымқұл

• D) Қартаңбай

Answer explanation

Алғашқы ұстаз әнгімесіндегі Алтынайдың тағдыры әлеуметтік мәселелер тұрғысынан қарасақ,әке-шешесі қайтыс болған қыз аға-жеңгесінің қолында өскен.Сол заманның әлеуметтік әсері-жетім қызды адуын жеңгесі біреуге малға сатпақшы болады.Жебір жеңге қыздың жастығын,обалын ойламай өз құлқын ғана ойлап, ойын жүзеге асырғысы келеді.Сол қоғамның әлеуметтік тұрғысынан қарағанда Алтынай оқу оқымай,жастайынан біреуге тұрмысқа беріліп,тағдыры қор болып өтерме еді?