Қазақ әдебиеті 14-нұсқа

Майқы би қай ханның тұсында өмір сүргенін анықтаңыз

• А) Керей

• В) Шыңғыс

• С) Қасым

• Д) Жошы

Answer explanation

Майқы би Төбейұлы 1105-1225 жылдар шамасында ғұмыр кешкен қазақ халқының төбе биі болған. «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы майқы би» дейтін қанатты сөз арқылы атадан балаға таралып келе жатқан Майқы би бабамыз түйінді даналы сөздің де, би біткеннің де көш басшысы болса керек. Тарихи деректерге қарағанда, ол бір ғана емес бүкіл түркі тұқымдас халықтардың бас биі болғанға ұқсайды. Сондықтан да оны түрік тұқымдас елдер әсіресе татар башқұрт қарақалпақ өзбек халықтары бас биіміз деп санаған.

А.Байтұрсыновтың өлеңдер жинағы

• А) Маса

• В) Оян, қазақ!

• С) Қара бұлт

• Д) Ғылым

Answer explanation

Ахмет Байтұрсыновтың өлеңдер топтамасы «Маса» деген атпен Орынборда  1911 жылы басылған. Жинаққа қойған атына ол едәуір ой, салмақты жүк артқан деуге болады.

«Масаның» негізгі идеялық қазығы — жұртшылықты оқуға, өнер-білімге, рухани көтерілуге шақыру, адамгершілікті, мәдениетті уағыздау, еңбек етуге үндеу. Ақын өлеңдері жалпы, сол кездегі ағартушылық бағытпен үндес. Ақын өз өлеңдерінде көбіне Шоқан, Абай, Ыбырай қалыптастырып дамытқан өрісті ойды, қалып алған дәстүрлерді, гуманистік әуендерді, демократтық бағыттарды жаңа жағдайда өзінше жалғастырушы ретінде көрінеді. Оның өлеңдерінің тақырып қойылысынан, өрнектелуінен, ой жүйелеу мәнерлерінен Абай, Ыбырай үлгілеріне жақындық, үйлесімдік, үндестік байқалады. Солар сияқты А. Байтұрсынов та айнала қоршаған ортаға ойлана, сын көзімен қарайды, қоғам қалпына көңілі толмайды. «Қазақ салты», «Қазақ қалпы», Досыма хат», «Жиған-терген», «Тілек батам», «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» сияқты өлеңдердің мазмұны осыны танытады.  

Бақытсыз Жамал романындағы Жамалдың шешесі

• А) Сәрсенбай-Шолпан

• В) Жұман-Шолпан

• С) Ғали - Жамал

• Д) Байжан-Алмажан

Answer explanation

Шығармадағы Байжан бай, оның баласы Жұман, сондай-ақ Жамалдың әкесі Сәрсенбай, үлкен шешесі Қалампыр — ескі психологияның адамдары. Оларға адамгершіліктен гөрі байлық, шен мақтанышы қымбатырақ.

М.Жұмабаевтың алғашқы жинағы

• А)Маса

• В)Оян, қазақ

• С)Қазақ

• Д) Шолпан

Answer explanation

Мағжан Жұмабаевтың тұңғыш өлеңдер жинағы "Шолпан" татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтің көмегімен 1912 жылы Қазан қаласындағы Кәрімовтер баспасында басылып шығады. 

І.Жансүгіровтің қай шығармасында Сағынайдың асы суреттелетінін табыңыз

• А)Құлагер

• В) Күй

• С) Жолдастар

• Д) Исатай-Махамбет

Answer explanation

Басталды әңгіменің былай басы,

Болды оған жетпіс, сексен жыл шамасы.

Арқада Ерейменді мекен еткен

Керейде Сағынайдың болыпты асы.

"Қыран дала", "Байқоңыр баспалдақтары" поэмаларының авторы

• А)Қ.Аманжолов

• В) Ж.Молдағалиев

• С) Т.Ахтанов

• Д) С.Мәуленов

Answer explanation

Жұбан Молдағалиев (5.09.1920 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Тайпақ ауданы, Жыланды - 06.10.1988, Алматы) — қазақ ақыны, жауынгер, Қазақстан жазушылар одағының төрағасы, "Мен Қазақпын" поэмасының авторы.

"Күлтегін", "Тоныкөк" дастандарының тастағы жазулары қай жерде табылғанын анықтаңыз

• А) Іле аңғары

• В) Жерорта теңізі аңғары

• С) Ертіс аңғары

• Д) Орхон-Енисей өзендері аңғары

Answer explanation

Біздің ата-бабаларымыз пайдаланған жазудың ежелгі үлгілері Орхон-Енисей немесе көне түркі руна жазуы деп аталады.

"Сыңсу" қандай өлеңдер түрінде келетінін белгілеңіз

• А) Элегиялық

• В) Фантастикалық

• С) Юморлы

• Д) Сатиралық

Answer explanation

Ұзатылатын қыздың ағайын-туыс, ел-жұрт, әке-шешесімен қоштасып айтатын өте ертеден келе жатқан тұрмыс-салт жырының бір түрі – сыңсу. Ұзатылып бара жатқан қыз:

 

Ата-анам еді – дәулетім,

 

Мен жұртыма жау ма едім.

 

Жатжұрттық болып кеткен соң,

 

Кетер-ау бастан сәулетім, –

 

деп, ел-жұрт, ағайын-туыс, құрбы-құрдасқа көңіл шерін толғайды.

Тайбурыл атты құтыртып,

Оған да келді сыдыртып... - деген жолдар қай жырдан алынған

• А) Ер Тарғын

• В) Қозы Көрпеш - Баян сұлу

• С) Еңлік-Кебек

• Д) Қобыланды

Answer explanation

Қобыланды батыр — қазақ халқының мазмұны бай да салалы эпостық дастандарының бірі. Жыр көп замандар бойы өмір сүріп, ірі- ірі эпос айтушыларының қолынан өткен. Қобыланды жырының 29 нұсқасы бар, «Қобыланды батырды» Марабай, Мергенбай, Біржан Жасымбаев, А. Айтабанов, К. Еламанов, Сыр бойындағы белгілі айтушысы Тұяқбайлар жырлаған.  Айтушылардың осыншама көп болуы жыр сюжетінің халыққа кең тарағандығын көрсетеді.

Шалкиіз жыраудың "Қоғалы көлдер, қом сулар" толғауының не жайында екендігін анықтаңыз

• А) Өмірдің өткінші екендігі

• В) Еспембеттің ерлігі

• С) Ер балалардың тәрбиесі

• Д) Тіл мәселесі

Answer explanation

Белгілі биік көк сеңгір

Басынан қарға ұшырмас,

Ер қарауыл қарар деп,

Алыстан қара шалар деп;