FL Firmalar, bazarlar və rəqabət Mövzu 9-10

Bertran tarazlığı (rəqabəti) şəraitində firmalar qiyməti:

• son hədd xərcləri səviyyəsində təyin edirlər

• inhisar səviyyəsində təyin edirlər

• inhisar səviyyəsindən yüksək təyin edirlər

• son hədd xərcləri səviyyəsindən aşağı təyin edirlər

• son hədd xərcləri səviyyəsindən yuxarı, inhisar səviyyəsindən aşağı təyin edirlər

Bertran tarazlığı nöqtəsi:

• firmalar üçün onlaırn istehsal gücünə uyğun optimal istehsal miqdarlarının tapılması nöqtəsidir

• firmalar üçün son hədd xərclərinin optimal səviyyəsinin uzlaşması (bərabərləşməsi) nöqtəsidir

• firmalar üçün optimal tələb miqdarının uzlaşma (bərabərləşmə) nöqtəsidir

• firmalar üçün optimal istehsal miqdarlarının uzlaşma (bərabərləşmə) nöqtəsidir

• firmalar üçün qiymətin optimal səviyyələrinin uzlaşması (bərabərləşməsi) nöqtəsidir

Kurno və Bertran modellərinin nəticələri arasındakı əsas ziddiyyət bununla bağlıdır:

• duopoliya şəraitində firmaların üzləşdiyi tələb əyrisi

• duopoliya şəraitində istehlakçıların tələbinin ödənilməsi səviyyəsi

• duopoliya şəraitində son hədd xərclərinin hansı səviyyədə qərarlaşması

• duopoliya şəraitində qiymətin hansı səviyyədə qərarlaşması

• duopoliya şəraitində istehsal həcminin hansı səviyyədə qərarlaşması

Simmetrik oliqopoliya şəraitində firmalardan birinin son hədd xərclərinin azaldığı, digərinin son hədd xərclərinin isə sabit qaldığı halda:

• son hədd xərcləri azalan firmanın reaksiya əyrisi sola aşağıya doğru (əvvəlki reaksiya əyrisinə paralel) yer dəyişir

• son hədd xərcləri sabit qalan firmanın reaksiya əyrisi sola aşağıya doğru (əvvəlki reaksiya əyrisinə paralel) yer dəyişir

• son hədd xərcləri azalan firmanın reaksiya əyrisi sağa yuxarıya doğru (əvvəlki reaksiya əyrisinə paralel) yer dəyişir

• son hədd xərcləri sabit qalan firmanın reaksiya əyrisi sağa yuxarıya doğru (əvvəlki reaksiya əyrisinə paralel) yer dəyişir

• firmaların heç birinin reaksiya əyrisi yerini dəyişmir

Müqayisəli statikada:

• bazarın 2 tarazlıq halı müqayisə olunur və bütün dəyişənlərdə baş verən dəyişikliklər öyrənilir

• bazarın 2 tarazlıq halı müqayisə olunur və dəyişənlərdən birində baş verən dəyişikliyin digər dəyişənlərə necə təsir etməsi proqnozlaşdırılır

• bazarın tarazlıq halında dəyişənlər arasında olan münasibət aşkara çıxarılır

• konkret tarazlıq halında bazarın quruluşu öyrənilir

• bazarın bir tarazlıq halından başqasına aparan dinamik dəyişiklik trayektoriyası tapılır

Kooperativ davranışlı oliqopol bazarlar üçün daha geniş yayılmış tarazlıq belədir:

• xüsusi sövdələşmələr və qiymət savaşları mərhələləri bir-birini əvəz edir

• qiymət savaşları sonsuz davam edir

• qısamüddətli dövrdəki xüsusi sövdələşmələr

• Bertran tarazlığı

• Kurno tarazlığı

Kartel üzvü olan firmanın payına düşən tələb birdən gözlənilməz dərəcədə aşağı düşdükdə, həmin firma niyə qiymət savaşına başlayır?

• o, tələbin azalması nəticəsində ona dəyəcək zərərin qarşısını almaq üçün bunu edir

• o, tələbin azalmasını bazardakı kartel üzvü olmayan firmaların fəallaşmasının nəticəsi hesab edir və onlara cavab tədbiri kimi bunu edir

• o, tələbin azalmasını kartel üzvü olan digər firmanın sazişi pozması ilə əlaqələndirərək cavab tədbiri kimi bunu edir

• o, tələbin azalmasını bazar tələbinin dövrü dəyişmələri ilə əlaqələndirir və digər firmaları qabaqlamaq üçün bunu edir

• o, tələbin azalması şəraitində sövdələşmədə qalmağa ehtiyac görmür və qiyməti aşağı salmaqla savaşa başlamış olur

“Qiymətin gizlin aşağı salınması” və “tələbin enib-qalxmaları” modellərinin ikisi də ümumi bir əlamətə malikdir:

• hər iki modeldə qiymət savaşı tarazlıq hadisəsi hesab olunmur

• hər iki modeldə firmaların qiymət savaşına getmə şərtləri eynidir

• hər iki modeldə qiymət savaşı tarazlıq hadisəsi hesab olunur

• hər iki modeldə firmalar sövdələşmə şərtlərini pozmurlar

• hər iki model statik durumu xarakterizə edir

Təkrarlanan qarşılıqlı münasibətlərdə sərt strategiyaların tətbiqi zamanı tarazlığa nail olmağın mümkünlüyünü müəyyən etmək üçün:

• sövdələşmədən çıxan zaman firmanı gözləyən cəzanın (sanksiyaların) dəyəri qiymətləndirilir

• sövdələşmədə qalmağın firmalar üçün əhəmiyyətlilik dərəcəsi qiymətləndirilir

• kənarlaşmaya yönəlik stimulların siyahısı dəqiqləşdirilir və dəyəri hesablanır

• kənarlaşmaya (sövdələşmədən çıxmağa) yönəlik stimulların firmalar üçün əhəmiyyətlilik dərəcəsi qiymətləndirilir

• firmalar arasında danışıqlar aparılır və onların hər birinin rəyləri öyrənilir

Hansı hallarda xüsusi sövdələşmə əsasında təyin edilmiş qiymətlərin tarazlı qalma ehtimalı bir o qədər yüksək olacaq: -- 1) Sövdələşmədə olan firmaların sayı nə qədər çox olarsa; 2) Firmalar nə qədər tez-tez qarşılıqlı münasibətlərdə olarsa (qiymətləri razılaşdırma tezliyi); 3) illik faiz dərəcəsi nə qədər yüksək olarsa; 4) sahənin mövcudolma ehtimalı nə qədər çox olarsa; 5) sahənin böyümə ehtimalı nə qədər çox olarsa; 6) satılan malların çeşidi nə qədər çoxdursa

• 1, 3 və 6

• 2, 3 və 4

• 3, 4 və 5

• 1, 4 və 6

• 2, 4 və 5