Emir Güngör Destan

Tanrı bir gün insana, şöyle bir buyruk verdi: İn suların dibine, bir toprak getir, dedi, İnsan daldı sulara, aldı bir avuç toprak, Sulardan çıkıp verdi, Tanrı'sına sunarak. Yaratılın yer dedi, Tanrı sulara saçtı Yeryüzü yaratıldı, denizler karalaştı. Dünya’nın yaratılışını dile getiren bu parça aşağıdaki türlerin hangisinden alınmış olabilir?

• Efsane

• Masal

• Roman

• Hikâye

• Destan

Oğuz Kağan Destanı’ndan … oguz kağan begler il künlerge çarlıg birdi. Takı tedi, kim: men sillerge koldum kağan, alalıng ya takı kalkan, tamga bizge bolsun buyan, kök böri bolsungıl uran; temür çıdalar bol orman, av yirde yürüsün kulan, takı taluy, takı müren, kün tug bolgıl, kök kurıkan, tep tedi…

Günümüz Türkçesiyle: … Oğuz Kağan beylere ve halka buyruk verdi ve “Ben sizlere oldum kağan, Alalım yay ile kalkan, Nişan olsun bize buyan, Bozkurt olsun (bize) uran, Demir kargı olsun orman, Daha deniz, daha müren, Güneş bayrak, gök kurıkan.” dedi…

Bu parçadan Türklerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi kesinlikle çıkarılır?

• Hayvancılık ve tarımla ilgilendiklerine

• Bilgili ve tecrübeli kişilere değer verdiklerine

• Devlet işlerini kurultayda görüştüklerine

• Cihan hâkimiyeti ülküsünü taşıdıklarına

• Gök Tanrı inancına bağlı olduklarına

Destan, İÖ VII. yüzyılda İranlılarla çetin savaşlara girişen, İran’ı birkaç kez yenen, sonunda hile ile öldürülen (İÖ 624) Saka Türklerinin yiğit hükümdarının maceraları etrafında oluşmuştur. Elimizde bu destana ait yazılı bir metin bulunmamaktadır. İran şairi Firdevsi’nin (934?-1020?) Şehname adlı eserinde bu destan kahramanından bahsedilir. İranlılar, Türklerin bu kahramanına Efrasiyab diyorlardı. Aşağıdaki parça Şehname’den alınmıştır: ● Peşenk’in beyni alevlendi. Çünkü karşısında, Efrasiyab’ın selvi gibi boyunu, ● Aslan gibi göğsünü, pazısını, fil gibi kuvvetini, birkaç millik mesafeye kadar uzanan gölgesini, ● Keskin bir kılıcı andırır dilini, derya gibi geniş yüreğini, yağmurlar yağdıran bir bulut kadar cömert elini görmüştü. ● Derhâl ona, kılıcını çekerek kendi ordusuyla İran’a yürümesini buyurdu. ● Peşenk, ölümünden sonra yerine geçecek ve adını her zaman yaşatacak olan ● Bu kadar hünerli bir oğula sahip bulunduğunu görerek duyduğu iftiharla başı güneşe yükseldi. ● Efrasiyab da yüreği savaş duyguları ve başı da sabırsızlıkla dolu olarak, Peşenk’in huzurundan çıktı.

Bu parçada sözü edilen destan aşağıdakilerden hangisidir?

• Şu

• Alp Er Tunga

• Göç

• Ergenekon

• 
  Oğuz Kağan

Bu destandaki kişiler, Hindulara uygun davranış modelleri sunmuştur. Destanın hâlâ yaşayan bir geleneği vardır. Hintli çocuklar, birçok Batılı çocuğun masallarla büyütülmesine benzer bir biçimde, destandan alınmış öykülerle büyütülür. Bu destanın bir yerinde kral, prens ve ordu komutanlarından oluşan ülke önderleri kurulunu toplantıya çağırır. Onlara şöyle der: “Halkıma bir babanın, çocuklarına baktığı biçimde, alçak gönüllülükle ve hiç kızmadan baktım. Şimdi hayatımın son zamanlarında artık çok yorgunum. Kraliyet yükümlülüklerini yerine getirmek ve ülkemizin yasalarını uygulamak benim sahip olduklarımdan daha fazla güç ve beceri gerektiriyor. Umarım oğlumu, yerime kabul edersiniz. Onda tanrıların kralı İndra’nın cesareti vardır. Yeryüzünde yaşayanlar arasında bir eşi yoktur onun.”

Bu parçada sözü edilen destan aşağıdakilerden hangisidir?

• Şinto

• Gılgamış

• Ramayana

• 
  İlyada

• Bozkurt

Destanlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• Destanlarda ulusal konular işlenir

• Destanlar bir topluluğu etkileyen büyük bir hadise üzerine söylenir.

• Türk destanlarının birçoğu erken dönemde yazıya geçirilmemiştir

• Yalnızca köklü milletlerin destanları vardır.

• Doğal destanların yazarları bilinmektedir.