7183

Қазақ тілі

Әдеп амандасудан басталады.Сырттан үйге кірген кісі қандай жастағы адам болса да,отырғандарға сәлем беруі керек. Әр халықтың амандасу рәсімі әртүрлі.Мысалы, Орта Азиядағы туысқан түркі халықтары «Ассалаумағалейкум»деп амандасады,ол «Сізге Алланың нұры жаусын»дегенді білдіреді,оған жауап ретінде айтылатын «Уағалейкумассалам» сөзі «Алланың рақым нұры сізге де жаусын» дегенді ұқтырады. Жапондар таныстарын көрген жерде қолын алдымен беліне,одан кейін иіліп тізесіне дейін апарады. Жапондарда ондай тәлім етудің-басы жерге жеткенше еңкею,орташа бүгілу және сәл иілу сияқты түрлері бар.Осыған ұқсас сәлем беру қазақ халқында де кездеседі. Мәселен,қазақ келіндері үлкендерге тізесін бүгіп,оң қолын кеудесіне қойып,иіліп сәлем салады.

Ертеде Африкадағы,Орта және Кіші Азиядағы мұсылман халықтары оң қолын жүрегінің тұсына апарып,тағзым ету арқылы амандық рәсімін жасаған. Ауғандар алдымен  қолын маңдайларына тигізіп,иба жасап,иіліп сәлем береді.

1.      Арман,Әсет,Талғат,Мерей үйде отырған еді. Сырттан Азамат кіріп келді. Кім ең алдымен сәлем береді?

• А) Азамат

• В) Арман

• С) Әсет

• Д) Талғат

2. Мәтін бойынша қазақ келіндерінің иіліп сәлем салуы қай елдің амандасуына ұқсас?

• А)Ауған халқына

• В) Африка қазақтарына

• С) Жапон халқына

• Д) Орыс халқына

3. Орта Азиядағы мұсылман халықтары сәлемдесерде алдымен қандай қимыл жасайды?

• А)Басы жерге жеткенше еңкейеді.

• В) Екі қолын жоғары көтереді.

• С) Қолын маңдайларына тигізеді.

• Д) Оң қолын жүрек тұсына апарады.

4.Кіріп келген қонақ қолын көтеріп,маңдайына апарды,кейіннен иіліп,дастарқан басына отыра кетті. Келген қонаққай ұлттан?

• А)Ауған

• В) Қазақ

• С) Өзбек

• Д) Түрік

Қазыбек бидің елге белгілі болған кезі.Бірде бір бала үшін дауласып,екі әйел алдына келіпті. Әйелдердің бірі: -Мен баламды есін білмейтін жас күнінде жоғалтып алып едім. Соны мына әйел тауып алды ма,әлде ұрлап алды ма,білмеймін,әйтеуір асырап алыпты......

Бүгін баламды танып,тауып алдым.Бірақ мына әйел «өз балам» деп бермейді,-дейді. Екінші әйел тұрып: -мынау босқа жармасып тұр.Бұл-менің балам,-дейді.    Қазыбек би екі әйелді мұқият тыңдайды. Сәл ойланып: -Бірің балаңды жоғалттым,енді бірің таптым дейсіңдер.Бірақ оның шын өтірігін білетін куә жоқ.Сондықтан мынадай билік екім келеді,-дейді. Баланың екі қолынан әйелдерге ұстатып қояды да,алдаспанды жоғары көтереді.

-Екеуіңе баланы қақ бөліп берейін,осыған ризасыңдарма?-дейді.  Сонда балаға ие болып жүрген әйел:-Жартысы болса да,өзімде қалсын.Берсең,бер!-дейді безеріп.Ал баланы таныған әйел: -Ойбай,биеке-ай! Қайда жүрсе де,тірі болсын,шаба көрмеңіз!-деп безек қағады. Сонда Қазыбек би:  -Бала мына жоғалтқан әйелдікі екен. Өйткені баланың амандығын тілеп тұр.Баласын өзіне бер,-депті.

5. Екі әйел не үшін таласады?  

• А) Ақша үшін

• В) Алтын үшін

• С) Бала үшін

• Д) Орамал үшін

6. Дауды шешу үшін әйелдер кімге келіп жүгінеді?

• А) Әйтеке биге

• В) Қазыбек биге

• С) Майқы биге

• Д) Төле биге

7. Шындықты білу үшін Қазыбек би қандай шешім қабылдайды?

• А) Баладан сұрайды

• В) Баланы екіге бөлем деп қорқытады.

• С) Би-шешендерді шақыртады

• Д) Куәгерлердің жауабын күтеді

8. Алдаспан дегеніміз не?

• А) Балға

• В) Қылыш

• С) Найза

• Д) Садақ

9.Балаға ие болып жүрген әйелге тән жауапты көрсетіңіз.

• А) Балан сатып алғысы келеді.

• В) Баланы шаппауын өтінеді.

• С) жартысын өзіне қалдырғысы келеді.

• Д) Қазыбектің төрелігіне қарсы болады.

10. Мәтіннің соңғы азатжолынан нені аңғаруға болады?

• А) Айналаңда достарың көп болғаны жақсы.

• В) Ана әрқашан баласынаң амандығын тілейді.

• С) Бақытты болу-әркімнің өз қолында.

• Д) Баланың есейгенін күтіп шешім шығару керек.