ОРГАНИКА КОНТЕКСТ

АЛКАНДАР

Алкандар сутекке ең бай көмірсутектер. Алкандардың əрбір келесі өкілі алдыңғыларынан – СH2 тобына артып отырады (гомологтық айырым) Қаныққан көмірсутектер суда ерімейді, бензол сияқты еріткіштерде ериді. Тығыздығы судан жеңіл – 0,8 г/см3 болады. Сұйық алкандар көптеген органикалық заттар үшін еріткіш болып табылады. Алкандар табиғатта кең тараған. Табиғи газдың негізгі бөлігі метаннан тұрады. Газ тəрізді алкандарды табиғи газбен мұнайға серік газдардан алады. Сұйық алкандар мұнайдың, қатты алкандар мұнай, таскөмір құрамында болады.

СҰРАҚ: 1. Химиялық қасиеттері мен құрылымы ұқсас, - CH2 – атомдар тобына ерекшеленетін заттар

• радикалдар

• нуклеофильдер

• изомерлер

• гомологтар

АЛКАНДАР

Алкандар сутекке ең бай көмірсутектер. Алкандардың əрбір келесі өкілі алдыңғыларынан – СH2 тобына артып отырады (гомологтық айырым) Қаныққан көмірсутектер суда ерімейді, бензол сияқты еріткіштерде ериді. Тығыздығы судан жеңіл – 0,8 г/см3 болады. Сұйық алкандар көптеген органикалық заттар үшін еріткіш болып табылады. Алкандар табиғатта кең тараған. Табиғи газдың негізгі бөлігі метаннан тұрады. Газ тəрізді алкандарды табиғи газбен мұнайға серік газдардан алады. Сұйық алкандар мұнайдың, қатты алкандар мұнай, таскөмір құрамында болады.

СҰРАҚ: 2. Сутек атомының саны 12 – ге тең алканның атауы жəне молекулалық массасы:

• бутан, 58

• пентан, 72

• пропан,44

• метан, 16

АЛКАНДАР

Алкандар сутекке ең бай көмірсутектер. Алкандардың əрбір келесі өкілі алдыңғыларынан – СH2 тобына артып отырады (гомологтық айырым) Қаныққан көмірсутектер суда ерімейді, бензол сияқты еріткіштерде ериді. Тығыздығы судан жеңіл – 0,8 г/см3 болады. Сұйық алкандар көптеген органикалық заттар үшін еріткіш болып табылады. Алкандар табиғатта кең тараған. Табиғи газдың негізгі бөлігі метаннан тұрады. Газ тəрізді алкандарды табиғи газбен мұнайға серік газдардан алады. Сұйық алкандар мұнайдың, қатты алкандар мұнай, таскөмір құрамында болады.

СҰРАҚ: 3. 2,2 – диметил 3 - этил пентандағы біріншілік көміртек атомдарының саны

• 3

• 5

• 2

• 4

АЛКАНДАР

Алкандар сутекке ең бай көмірсутектер. Алкандардың əрбір келесі өкілі алдыңғыларынан – СH2 тобына артып отырады (гомологтық айырым) Қаныққан көмірсутектер суда ерімейді, бензол сияқты еріткіштерде ериді. Тығыздығы судан жеңіл – 0,8 г/см3 болады. Сұйық алкандар көптеген органикалық заттар үшін еріткіш болып табылады. Алкандар табиғатта кең тараған. Табиғи газдың негізгі бөлігі метаннан тұрады. Газ тəрізді алкандарды табиғи газбен мұнайға серік газдардан алады. Сұйық алкандар мұнайдың, қатты алкандар мұнай, таскөмір құрамында болады.

СҰРАҚ: 5. Массассы 17,6 г белгісіз алкан броммен əрекеттесіп 49,2 г бромалкан түзілді. Алканның молекулалық формуласы:

• C3H8

• CH4

• C2H6

• C4H10

МЕТАН Саңырауқұлақ терушілер орманды аралап жүріп, əржерінен белгісіз бір газдың көпіршіктері шығып жатқан кішкене батпаққа кездеседі. Сіріңке жаққанда, əлгі газ жанып кетіп, əлсіз сəуле шашқан жалын батпақ бетінің əржерінен көрініп ұзай береді. Бұл газ – метан болатын. Ол түссіз, жанатын газ, суда нашар ериді. Табиғи жағдайда органикалық заттар кейбір бактериялардың əсерінен ауасыз жерде ыдырап, метан түзеді. Бұрын бұл газды «батпақ газы» деп атаған. Метан мен ауаның «кең газы» деп аталатын қоспасы көмір шахталарында жиі жинақталып, шахтерлер үшін үлкен қауіп төндіреді, Метан көп энергия бөле жанады. Метан тек шіру процесі кезінде ғана емес, көмірді құрғақ айдағанда пайда болатын газдар қоспасының құрамында да біраз мөлшерде кездеседі. Метанның айырылу реакциясы температураға байланысты əртүрлі болып келеді

2СH4 500 C2H4 + 2H2

СH4 1000 C + 2H2

2СH4 1500 C2H2 + 3H2

Алюминий мен берилий карбидтері сумен немесе сұйытылған қышқылмен əрекеттескенде, метан бөліп ыдырайды. Оларды метандағы сутек атомдарының метан атомдарына алмасқан өнімдері ретінде қарастыруға болады:

1. Метанның оттекпен қопарылғыш қоспасы:

• 2:3

• 1:2

• 2:2

• 2:0

МЕТАН Саңырауқұлақ терушілер орманды аралап жүріп, əржерінен белгісіз бір газдың көпіршіктері шығып жатқан кішкене батпаққа кездеседі. Сіріңке жаққанда, əлгі газ жанып кетіп, əлсіз сəуле шашқан жалын батпақ бетінің əржерінен көрініп ұзай береді. Бұл газ – метан болатын. Ол түссіз, жанатын газ, суда нашар ериді. Табиғи жағдайда органикалық заттар кейбір бактериялардың əсерінен ауасыз жерде ыдырап, метан түзеді. Бұрын бұл газды «батпақ газы» деп атаған. Метан мен ауаның «кең газы» деп аталатын қоспасы көмір шахталарында жиі жинақталып, шахтерлер үшін үлкен қауіп төндіреді, Метан көп энергия бөле жанады. Метан тек шіру процесі кезінде ғана емес, көмірді құрғақ айдағанда пайда болатын газдар қоспасының құрамында да біраз мөлшерде кездеседі. Метанның айырылу реакциясы температураға байланысты əртүрлі болып келеді

2СH4 500 C2H4 + 2H2

СH4 1000 C + 2H2

2СH4 1500 C2H2 + 3H2

Алюминий мен берилий карбидтері сумен немесе сұйытылған қышқылмен əрекеттескенде, метан бөліп ыдырайды. Оларды метандағы сутек атомдарының метан атомдарына алмасқан өнімдері ретінде қарастыруға болады:

2. Метанды 500C шамасында қыздырғанда алынатын өнім

• ацетилен

• этилен

• күйе

• этан

МЕТАН Саңырауқұлақ терушілер орманды аралап жүріп, əржерінен белгісіз бір газдың көпіршіктері шығып жатқан кішкене батпаққа кездеседі. Сіріңке жаққанда, əлгі газ жанып кетіп, əлсіз сəуле шашқан жалын батпақ бетінің əржерінен көрініп ұзай береді. Бұл газ – метан болатын. Ол түссіз, жанатын газ, суда нашар ериді. Табиғи жағдайда органикалық заттар кейбір бактериялардың əсерінен ауасыз жерде ыдырап, метан түзеді. Бұрын бұл газды «батпақ газы» деп атаған. Метан мен ауаның «кең газы» деп аталатын қоспасы көмір шахталарында жиі жинақталып, шахтерлер үшін үлкен қауіп төндіреді, Метан көп энергия бөле жанады. Метан тек шіру процесі кезінде ғана емес, көмірді құрғақ айдағанда пайда болатын газдар қоспасының құрамында да біраз мөлшерде кездеседі. Метанның айырылу реакциясы температураға байланысты əртүрлі болып келеді

2СH4 500 C2H4 + 2H2

СH4 1000 C + 2H2

2СH4 1500 C2H2 + 3H2

Алюминий мен берилий карбидтері сумен немесе сұйытылған қышқылмен əрекеттескенде, метан бөліп ыдырайды. Оларды метандағы сутек атомдарының метан атомдарына алмасқан өнімдері ретінде қарастыруға болады:

3. Метан мен этан газдар қоспасының массасы 20 г тең. Қоспадағы метанның көлемдік үлесі (%)

• 71,4

• 75,5

• 65,3

• 35,2

МЕТАН Саңырауқұлақ терушілер орманды аралап жүріп, əржерінен белгісіз бір газдың көпіршіктері шығып жатқан кішкене батпаққа кездеседі. Сіріңке жаққанда, əлгі газ жанып кетіп, əлсіз сəуле шашқан жалын батпақ бетінің əржерінен көрініп ұзай береді. Бұл газ – метан болатын. Ол түссіз, жанатын газ, суда нашар ериді. Табиғи жағдайда органикалық заттар кейбір бактериялардың əсерінен ауасыз жерде ыдырап, метан түзеді. Бұрын бұл газды «батпақ газы» деп атаған. Метан мен ауаның «кең газы» деп аталатын қоспасы көмір шахталарында жиі жинақталып, шахтерлер үшін үлкен қауіп төндіреді, Метан көп энергия бөле жанады. Метан тек шіру процесі кезінде ғана емес, көмірді құрғақ айдағанда пайда болатын газдар қоспасының құрамында да біраз мөлшерде кездеседі. Метанның айырылу реакциясы температураға байланысты əртүрлі болып келеді

2СH4 500 C2H4 + 2H2

СH4 1000 C + 2H2

2СH4 1500 C2H2 + 3H2

Алюминий мен берилий карбидтері сумен немесе сұйытылған қышқылмен əрекеттескенде, метан бөліп ыдырайды. Оларды метандағы сутек атомдарының метан атомдарына алмасқан өнімдері ретінде қарастыруға болады:

4. Алюминий карбидінің гидролизі кезінде түзілген газды жағу үшін 5000 л ауа жұмсалды (оттектің көлемдік үлесі – 21%) Метанның теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы шығымы 75%. Реакцияға түскен карбидтің массасы

• 1500 г

• 1900 г

• 1800 г

• 1600 г

4. 15 г газ тектес алкан 11,2 л көлем алады. Қосылыстың химиялық формуласы:

• C3H6

• CH4

• С4H10

• C2H6

5. Көлемі 5,6 л метан мен этанның қоспасын жаққанда түзілген газды 1500 мл əк суы (Cм= 0,3 моль/л) арқылы сіңіріп алды. Бастапқы қоспа құрамындағы газдардың көлемдік үлесі ретімен

• 50%; 50%.

• 35%; 65%

• 20%; 80%.

• 10%; 90%