22 сабақ

1. Ауаның ластануының бір салдарына қышқыл жаңбыр жатады. Оның басты себебі автокөліктерден шығарылатын құрамында азоты немесе кеміртегі бар газдар. Олар көбінесе оттекпен байланысқан түрде атмосфераға бөлініп шығарылады. Атмосферадағы су буымен әрекеттескенде қышкылга айналады да, жерге жаңбыр суы түрінде жетіп отырады. Бұндай газдар қосылған жаңбыр қышқылдығының әсері тірі ағзалар үшін қауіпті болып келеді.

Ауаны ластаушы заттардың қайсылары қышқыл жаңбырды тудырады?

• Азот оксині

• сутек оксині

• көміртек оксині

• күкірт оксині

Төмендегі үдерістердің қайсысы қышқыл жаңбырдың салдарына жатады?

• 1 мен 2

• 2 мен 3

• 1 мен 3

• 1 , 2 және 3

3. Көміртек айналымы Жер бетіндегі кез келген экожүйедегі тірі ағзалардың тірі қалуында басты рөл атқарады. Көміртек биосфера, атмосфера, гидросфера және геосфералар арасында әртүрлі формаға ауысу арқылы айналып отырады Көміртектің жер қабаттарында кездесетін түрлерінің сәйкестігін орнатыңыз

• 1-а, 2-в, 3-б, 4-д,

• 1-д 2-б 3-с 4-а

• 1-в 2-с 3-б 4-а

• 1-б 2-д 3-а 4-с

Берілген процесстердің қайсылары көмірқышқыл газын атмосфераға шығарады?

• Жану

• Транспирация

• Фотосинтез

• Тыныс алу

Телебағдарламада журналист мынадай сызбаны көрсетіп: Диаграмма 1998 жылмен салыстырғанда 1999 жылы тонау санының күрт өскенін көрсетеді» деген қорытынды жасады

Журналист осы диаграммаға сай дұрыс қорытынды жасады деп ойлайсыз ба ? Неліктен?

• А

• В

• С

Төменде бір маңызды химиялық реакцияның теңдеуі көрсетілген.

СО2 + Н2О→ Хлорофилл + Күн сәулесі + глюкоза + О2

Осы ақпаратқа сүйене отырып, кестеде дұрыс берілген жолдарды көрсетіңіз

• Мен және мен

• және мен iii

• і, іі және ііі

• ii және iii

Жасанды талшықтар химиялық заттардың құрамдас бөлігі болып табылады. Нейлон, ацетат, полиэфир және район жасанды талшықтардың мысалы болып табылады. Нейлонды жасау үшін қажетті химиялық заттар - дихлорид және диаминогексан ерітіледі. Бұл екі химиялық зат 2:5 қатынасында қажет. Алынған ерітіндіден шамамен 1/2-ден 1 метрге дейінгі нейлонды жасауға болады. Район целлюлозадан жасалған.

Ацетат талшықтары киілетін көйлектер жасау үшін қолданылады. Оны әртүрлі түстермен бояуға болады. Ацетат талшықтарынан тұратын маталар жібек сияқты тегіс. Ацетат талшықтары ылғалды сіңірмейді.

Полиэстер - қатты талшықтар. Полиэстер сонымен қатар полифункционалды спирттер мен қышқылдардың этерификациясы, конденсациялануы нәтижесінде түзілетін әртүрлі полимерлерге жатады.

Ал жүн және мақта табиғи талшықтарға жатады. Мақта жұмсақ болса жүн талшықтары едәуір қатты болып келеді.

Төмендегі талшықтардың қайсысы ылғалды сіңірмейді және тез кебеді?

• Мақта

• Жүн

• Ацетат

• Бұлардың барлығы

Жасанды талшықтар химиялық заттардың құрамдас бөлігі болып табылады. Нейлон, ацетат, полиэфир және район жасанды талшықтардың мысалы болып табылады. Нейлонды жасау үшін қажетті химиялық заттар - дихлорид және диаминогексан ерітіледі. Бұл екі химиялық зат 2:5 қатынасында қажет. Алынған ерітіндіден шамамен 1/2-ден 1 метрге дейінгі нейлонды жасауға болады. Район целлюлозадан жасалған.

Ацетат талшықтары киілетін көйлектер жасау үшін қолданылады. Оны әртүрлі түстермен бояуға болады. Ацетат талшықтарынан тұратын маталар жібек сияқты тегіс. Ацетат талшықтары ылғалды сіңірмейді.

Полиэстер - қатты талшықтар. Полиэстер сонымен

қатар полифункционалды спирттер мен қышқылдардың этерификациясы, конденсациялануы нәтижесінде түзілетін әртүрлі полимерлерге жатады.

Ал жүн және мақта табиғи талшықтарға жатады. Мақта жұмсақ болса жүн талшықтары едәуір қатты болып келеді.

Денеге кигенде жағымды, оңай жуылатын киім өндіру үшін қай талшық түрін таңдау дұрыс?

• Ацетат

• Полиэстер

• Жүн

• Ацетат және полиэстер

Оттегінің сіңірілуі және көмірқышқыл газының бөлінуімен байланысты организм мен сыртқы орта арасындағы газ алмасу процесі тыныс алу деп аталады. Оттегі адам ағзасындағы органикалық заттардың ыдырап энергия көзі ретінде қолданылуы үшін қажет. Адам ағзасының барлық өмірлік маңызды процестеріне қажетті энергия ағзаға қайдан келеді?

• Оттегі мен органикалық заттар қосылғанда ыдырау жүреді де энергия бөлінеді.

• Оттегі тыныс алу жолдарына түскенде адам ағзасы өз бетінше энергия өндіре бастайды.

• Тыныс алу кезінде адамның өкпесіне әр түрлі микроорганизмдер энергияны өндіре бастайды.

• Тыныс алу процесінде адам ағзасындағы қан ағымы жылдамдап қанда қажетті энергия пайда болады.

Биоотынның экологиялық артықшылықтарына қарамастан, қазба отындары әлі де кеңінен қолданылады. Келесі кестеде мұнай мен этанолды жағу кезінде бөлінетін энергия мөлшері мен СО2 мөлшері салыстырылған. Мұнай - қазба отын, ал этанол биоотын.

Кестедегі деректерге сүйене отырып жауап беріңіз. Мұнай мен этанолдың құны бірдей болса да, этанолдың орнына мұнайды пайдаланудың артықшылықтары көп.....

• өйткені ол бірдей бағамен көбірек энергия өндіруге әкеледі.

• себебі этанол мұнайға қарағанда аз көмірқышқыл газын бөледі

• Өйткені этанол биотын, және мұнай казба отын болып табылады.