ББЖМ№7 Серікағайдан

Теңіз каналдары

Канал (латынша: canalis – құбыр, науа), арна – гидротехникада, су ағыны арынсыз жасанды арна. Негізінен, грунтта қазылады. Пайдалану мақсатына қарай каналдар әр түрлі болады.

Уақыт үнемдеуде инфрақұрылымның бір түрі - ірі порттардың кеме жүретін жерін тереңдету үшін су астында қазылатын гидротехтикалық құрылысты да канал деп атайды.

Панама каналы – Оңтүстік Америкамен Солтүстік Американы бөледі, Атлант мұхиты мен Тынық мұхитын жалғастырады. 2020 жылы жүз жылдығын атап өтті.

Суэц каналы – Африка мен Азияны бөледі, Жерорта теңізі мен Қызыл теңізді жалғастырады. Ұзындығы 193 км.

Киль каналы – Германияның Балтық пен Сотүстік теңіз жағалауында орналасқан. 1895 жылы алғашқы ашылған каналдан 26 жылдан кейін ғана салынды.

Картадағы канал атауы?

• Суэц

• Киль

• Қарағанды

• Панама

Суэц каналы кай мемлекетте орналасқан?

• Араб әмірлігі

• Иордания

• Мысыр

• Түркия

. Жүк кемелері Қытайдан Ұлыбританияға тез жету үшін кай канал арқылы өтеді?

• Суэц

• Панам

• Волга

• Киль

Торғай – Қостанай және Ақтөбе облыстарының аумағында орналасқан өзен. Жалпы ұзындығы: 825 км. Өзен атымен аталатын географиялық нысандар бар. Осы өңірде, өзен бойында тарихи оқиғалар көп болды.

Республикамыздың өзендері негізі екі алапқа жатады: 1 – Солтүстік Мұзды мұхиты алабы; 2 – ішкі тұйық көлдер алабы.

Қазақстан аумағын шартты түрде сегіз сушаруашылық бассейініне бөлуге болады. Олар: Арал – Сырдария, Балқаш – Алакөл, Ертіс, Орал – Каспий, Есіл, Нұра – Сарысу, Шу – Талас және Тобыл – Торғай

Торғай өзенінің Қостанай облысы территориясының бөлігінде қандай мемлекеттік табиғи резерваты орналасқан?

• Алтын емел

• Катон-Қарағай

• Алтын дала

• Қаздың қайтуы

Торғай өзені қандай зоналарда орналасқан?

• Дала, шөлейт, шөл

• Орманды, орманды дала, дала

• Тундра, тайга, орманды

• Тоғайлы дала, дала, шөлейт

Литосфералық тақталар

Соңғы кезде ғалымдардың арасында Жердің литосфера қабаты орасан зор қатты тақталардан тұрады деген пікір кеңінен таралған. Бұл пікір бойынша, Жер бетіндегі  материктер маңайындағы мұхит алқаптарымен қоса ірі тақталарды құрайды. Мәселен, Еуразия тақтасына осы материкпен бірге Атлант мұхитының солтүстік- шығысы мен Солтүстік мұзды мұхиттың үлкен бөлігі кіреді. Африка тақтасы Атлант мұхиты мен Үнді мұхитының іргелес бөліктерін қамтиды.Тек Тынық мұхит пен Наска тақталары ғана жеке дара мұхитты алып жатыр.

• Үнді-Аустралия тақтасы

• Африка тақтасы

• Еуразия тақтасы

• Тынық мұхит тақтасы

Континенттік дрейф гипотезасын ұсынған ғалым

• Н.Вавилов

• Ф.Геблер

• В.Докучаев

• А.Вегенер

Мұхит түбінің кеңеюі

• Қалқан

• Спрединг

• Субдукция

• Коллизия

Сібір платформасында кездесетін қалқан:

• Анабар

• Балқан

• Митчелл

• Альпі

Атмосфера

       Ежелгі гректер Жерді қоршап тұрған қабатты атмосфера деп атаған. Атмосфера-ғарыштық кеңістікпен шектесіп, Жер өсімен бірге айналатын планетамыздың жеңіл газ қабығы. Атмосфераның құрылысы тропосфера, стратосфера, мезосфера, термосфера, экзосфера сияқты бірнеше қабаттардан тұрады. Әртүрлі биіктікте ауаның мөлшері бірдей емес. Оның температурасы, тығыздығы, құрамындағы газ және судың мөлшері бойынша айырмашылығы бар. Атмосфераның жер бетіне жақын орналасқан төменгі қабаты - тропосфера. Атмосфера күн сәулесінің энергиясын көп мөлшерде және еркін өткізетіндіктен жер беті жылынады.

Жер бетінің қызуынан бөлінген жылу тропосфераға берілгендіктен, тропосфераның төменгі қабатының температурасы жоғары болып келеді. Қабаттағы ауа температурасы әрбір километрге көтерілген сайын 6 градусқа төмендейді. 

Ауаның құрамдас бөліктерін зерттеді:

• Менделеев

• Лавуазье

• Гумбольт

• Леруа