оку сауаттылық матем 24-нұсқа

Ажалдан құтқарған асыл сөз

Ерте кезде бір хан шеру тартып келе жатып, сусыз далаға кездеседі. Осылай зарығып келе жатқанда, алдарында қой жайып, жүрген бір қойшыны көреді. Хан қойшыны алдырып, амандаспастан:

 – Су қайда? – деп зіркілдейді.  

– Су дегенің көл ме? – дейді қойшы.  

– Өзің қалай қисық сөйлейсің? Бізге ауызсу керек, – дейді айқайлап.

– Мен хан ішеді деп қасқиып жатқан бұлақ көргенім жоқ, – дейді қойшы. Хан қатты ашуланып:

- Неге судың жөнін айтып бермейсің?.. Қазір басынды алғызайын. Ал мынаның басын! – деп, жендеттеріне әмір етеді. Қойшы:

– Тақсыр, хан, дат! – дейді.  

– Датың болса, айт! – деп, хан.

- Мен қой бағып жүрген қойшымын.  Менің басымды алғаныңызды елеп, сондай бір жауды жеңіпті деп, сіздің батырлығыңызды ешкім дәріптей ме? Қайта «қолында қаруы жоқ, қасында қорғаушысы жоқ қойшыны өлтіріпті» деп күледі ғой. Жауына әлі келмеген соң, кегін сол қол астындағы қойшыдан алыпты демей ме. Аламын десеңіз, міне, басым, – деп, қойшы тізерлеп отыра кетіпті.

Хан сөзден жеңіліп, қойшыны босатыпты. Ал қойшы судың қайда екенін айтып беріпті.

1. Хан кімге кездеседі?

• Жауға

• Батырға

• Қойшыға

Үзінді шығарманың қай бөлігі?

– Су қайда? – деп зіркілдейді.  

– Су дегенің көл ме? – дейді қойшы.  

– Өзің қалай қисық сөйлейсің? Бізге ауызсу керек, – дейді айқайлап.

• Сюжеттің шарықтау шегі

• Сюжеттің дамуы

• Сюжеттің бастауы

.Әңгіме мазмұнының дұрыс ретін тап. 

1. Ашуланған хан

2. Қойшының асыл сөзі

3. Ханның сөзден жеңілуі

4. Хан мен қойшының кездесуі 

• 2,4,3,1

• 4,1,2,3

• 3,2,1,4

Үзінді шығарманың қай бөлігі?

Хан сөзден жеңіліп, қойшыны босатыпты. Ал қойшы судың қайда екенін айтып беріпті.

• Сюжеттің шиелінісі

• Сюжеттің шешімі

• Сюжеттің дамуы

Хан әскерімен бірге қайда тап болды?

• Шөлге

• Орманға

• Тоғайға

Хан қойшыдан не сұрады?

• Су

• Қой

• Ақша

Ы. Алтынсарин

Таза бұлақ

Бір бұлақтың басында үш жолаушы бір- біріне кез болыпты. Бұлақ бір тастақ жерден шығып жатыр екен.

Бұлақтың қайнап жатқан көзіне жақын жерге бір қазандай қара тасты қойыпты да, тасқа « Ей, жолаушы, болсаң осы таза бұлақтай бол!» деп жазыпты. Үш жолаушы бұлақтан шөлдері қанғанша су ішеді, тастағы жазуға көздері түседі.

Сонда бірінші жолаушы тұрып былай дейді:

- Бұл жазылған ақыл сөз екен. Бұлақ күні- түні тынбай ағып, алыс жерлерге барады. Бара- бара кеңейіп, үлкейеді. Бұған жол жөнекей кішкене бұлақтар қосылып, сөйте бара, үлкен өзен болып кетеді. Мұнан мынандай ғибрат алуға болады. Сондай адал қызмет қыл, еш уақытта жалқауланып тоқталып қалма, сөйтсең, ақырында сен де үлкейіп, мұратыңа жетесің дегені деп білемін, - дейді.

7. Бұлақтың басында неше жолаушы болды?

• Төрт

• Үш

• бес

Үзінді шығарманың қай бөлігі?

Бұлақтың қайнап жатқан көзіне жақын жерге бір қазандай қара тасты қойыпты да, тасқа « Ей, жолаушы, болсаң осы таза бұлақтай бол!» деп жазыпты. 

• Сюжеттің шарықтау шегі

• Сюжеттің дамуы

• Сюжеттің шешімі

.Әңгіме жоспарының дұрыс ретін тап.

1. Бұлақтан су ішуі

2. Тастағы жазу

3. Ғибрат

4. Үш жолаушының кездесуі

• 4,3,1,2

• 4,2,1,3

• 3,2,1,4

Бұлақ қандай екен?

• Бұлыңғыр

• Таза

• Мөлдір