QH 11G CH2 #39-40

VI ғасырдың ортасында құрылған «түркі» аталатын тайпа одақтарының мемлекеті:

• Оғыз мемлекеті

• Қимақ мемлекеті

• Түрік мемлекеті

• Қыпшақ мемлекеті

Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаты болып екіге бөлінді:

• VII ғасыр басында

• VI ғасырдың ортасында

• V ғасырдың аяғында

• VIII ғасырдың ортасында

Біртұтас Түрік қағанаты ыдыраған соң, Орта Азия, Жоңғария, Шығыс Түркістанның бөлігін қамтыған мемлекет:

• Шығыс Түрік қағанаты

• Батыс Түрік қағанаты

• Түргеш қағанаты

• Қимақ қағанаты

Түркі жазуымен жазылған граматолардың болғандығына дәлел болатын 568 жылы оқиға:

• Византия императорының Түрік қағанына Қытайға қарсы одаққа шақыруы

• Түріктердің Орта Азияда билік құрған Жужан қағанатын мәдени экспансия жолымен жаулап алуы

• Түрік қағаны атынан жазылған хаттың Бейжіңге жіберіліп, Қытай императорға табысталуы

• Түрік қағаны атынан жазылған хаттың Константинопольге, император Юстиниан сарайына келуі

Ежелгі түркілердің Орхон-Енисей жазба ескерткіштеріне жататын ауыз әдебиетінің алғашқы үлгілері саналатын жазбалар:

• Йолығ-тегін мен «Тоныкөк» жазбалары

• Керейіт руынан шыққан Тататұңғаның жазбалары

• Оғыздардың «Оғызнама» жыры

• «Қорқыт Ата» кітабы мен «Көрұғлы» жырлары

Ағаш пен тасқа ойып жазуға қолайлылығымен ерекшеленген түркі әліпбиі пайда болды:

• VI ғасырдың ортасында

• VIII ғасырдың ортасында

• VII ғасырдың бірінші жартысында

• IX ғасырдың басында

Көне түркі жазуын алғаш рет XVIII ғасырдың 20-жылдарында Енисей аңғарынан тапқан неміс ғалымы мен шведтің тұтқын офицері:

• Д.Мессершмидт, И.Страленберг

• Н.Ядринцев, В.Бартольд

• Н.Карамзин, И.Г.Ренат

• О.Игельстром мен И.Бухгольц

Скандинавиялық руналық жазуымен ұқсастығына байланысты түркі жазуын атады: /ғылымда осы атау орнығып қалды/

• Таңбалық жазу

• Буын жазуы

• Ұйғыр жазуы

• Руналық жазу

Руна жазуларын оқудың кілтін тапқан дат ғалымы:

• Д.Мессершмидт

• В.Томсен

• В.Бартольд

• Н.Ядринцев

Түркілердің руналық жазулары тараған аймақ (тар)

• Жетісу, Шығыс Қазақстан

• Енисей аңғары, Моңғолия

• Қытай, Оңтүстік-Шығыс Азия

• Төменгі Еділ бойы, Дон өлкесі, Солтүстік Кавказ

• Шығыс Еуропа, Оңтүстік Еуропа