ОСМАН ИМПЕРИЯСЫ

1919 жыл Кинг-Крейн комиссиясында Осман империясын бөлісу талқыланды. 1. І д.ж. соғыс аяқталған кезде Арабия түбегіндегі екі ірі мемлекет пен әрқайсысының орталығы болған қаллар:

• a\ Неджд сұлтанаты (орталығы Мекке)

• b\ Неджд сұлтанаты (орталығы Эр-Рияд)

• c\ Хиджаз корольдығы (орталығы Э-Рияд)

• d\ Йемен корольдығы (орталығы Медине)

• e\ Хиджаз корольдығы (орталығы Мекке)

І д.ж. соғыстан кейін 1926 жылы 10 қаңтарда Хиджаздың королі деп жарияланған:

• а\ Хашим әл-Атасси

• в\ Абдул-Азиз әл Сауд

• с\ Мұхаммед Реза Пехлеви

• d\ І Ахмед Фуад

Мәтіндік сұрақ. «Бірнеше жылдардан соң Хиджаз бүкіл Арабия түбегін өзіне қаратты. 1932 жылы ол «Араб корольдығының бөліктерін біріктіру» туралы Жарлығын шығарды, осыдан бастап мемлекет атауы Сауд Арабиясы Корольдығы деген атқа ие болды. сөйтіп, Сауд Арабиясының бірінші королі сайланды. Елдің Конституциясы Құран деп жарияланды. Тақ мұрагері туралы тәртіп орнатылды. 1933 жылы мұрагер ханзада болып корольдың үлкен ұлы Сауд белгіленді. Елдің отырықшы тұрғындары үшін король әрі әмір саналды. Ол арғы аталары тәрізді мұсылман қауымның (үмбеттің) рухани басшысы – имам лауазымымен бір мезгілде феодалдық билеуші де болды. Арабия көшпелілері Сауд руларының ақсүйектерін отырықшылыққа бейімделген өз тайпасының қандас туыстары деп есептеді» Мәтінде сипатталған Сауд Арабиясының бірінші королі: /суретте/

• а\ Хашим әл-Атасси әл-Сауд

• в\ Абдул-Азиз әл Сауд

• с\ Мұхаммед Реза Пехлеви

• d\ І Ахмед Фуад әл-Сауд

АҚШ үкіметінің Сауд Арабиясын «АҚШ үшін аса маңызды ел» деп жариялап, оған ленд-лиз заңын енгізген жылы:

• а\ 1943 жыл

• в\ 1941 жыл

• с\ 1940 жыл

• d\ 1944 жыл

ІІ д.ж. соғыс кезінде АҚШ-тың Гитлерге қарсы коалиция елдеріне қару-жарақ, әскери жабдықтар мен басқа да материалдық қажеттіліктерді қарызға немесе жалға беру жүйесінің атауы:

• а\ Маршалл жоспары

• в\ Дауэс жоспары

• с\ Ленд-лиз заңы

• d\ Трумэн доктринасы

Контекстік сұрақ. «Хиджаз королінің реформалары мемлекеттің құрылымын исламның алғашқы кезеңдеріндегі уағыздармен сәйкестендіруге тырысуы, корольдықтың қоғамдық даму деңгейінің бірнеше ғасырға артта қалғандығын көрсетті. Сауд Арабиясы 12 короліне аса қуатты сыртқы күштердің ықпалына түсуге тура келді. Араб елінде табылған шикізат пен одан түсккен ғаламат табыстар мемлекеттің келбетін өзгертіп жіберді. ІІ Дүниежүзілік соғысқа байланысты бұл шикізатты өндіру уақытша тоқтатылды. І д.ж. қарағанда ІІ д.ж. соғыс Арабия түбегін шарпымады. Бірақ мемлекет соғыстың экономикалық, саяси және әскери салдарын көруіне тура келді. АҚШ пен Сауд Арабиясы арасындағы қатынастардың ең маңызды сәті 1945 жылы екі ел басшылары арасындағы крейсерде кездесуі болды. АҚШ президенті Ялта конференицясынан қайтып келе жатқан болатын. Осы кездесу кезінде король өз еліндегі әрекет етіп жатқан американдық концессияларды мақұлдап, мұнай кен орындарын Жерорта теңізі жағалауына дейін апаратын мұнай құбырларын салуға келісімін берді. Есесіне АҚШ президенті Сауд Арабиясының саясатына қолдау көрсететінін, яғни арабтардың шетелдік үстемдікке қарсы бағытталған күресін қолдауға уәде етті». 1. Сауда Арабиясы королі мемлекеттің құрылымын негіздеуге тырысқан исламның алғашқы кезеңдеріндегі уағыздар тиесілі болды:

• а\ Гүлендік

• в\ Уаххабтық

• с\ Сопылық

• d\ Шииттік

Сауд Арабиясына ғаламат табыстар келтіріп, мемлекет келбетін өзгерткен шикізат:

• а\ Алтын

• в\ Уран

• с\ Газ

• d\ Мұнай

Сауд Арабиясы үшін ІІ д.ж. соғысының тигізген зардабы (тары):

• a\ Мұнай өндіру тоқтатылды

• b\ Мемлекетте азамат соғысы басталып, корольдық екіге бөлінді

• c\ Тұрғындардың әскерге тартылуына байланысты ауылшаруашылығында жұмыс күшінің тапшылығы артты

• d\ Қала тұрғындары мен көшпелі бәдәуилер арасында соғыс басталды

• e\ Қажылыққа келушілердің саны бірнеше есе төмендеп кетті

1945 жылы АҚШ президенті мен Сауд королі кездескен крейсер атауы (суретте):

• а\ «Миссури»

• в\ «Куинси»

• с\ «Рузвельт»

• d\ «Линкольн»

1945 жылы концессия жасауға келіскен АҚШ президенті мен Сауд Арабиясының королі (суретте):

• а\ Ф.Рузвельт пен Абдул-Азиз әл Сауд

• в\ Г.Трумэн мен І Ахмед Фуад әл-Сауд

• с\ Г.Гувер мен Хашим әл-Атасси әл-Сауд

• d\ В.Вильсон мен Мұхаммед Реза Пехлеви