NEW
Font size
WorksheetsМақал-мәтел мағыналары
Total questions: 40
Worksheet time: 20mins
Орынды айтылған сөз, біріншіден, өзіңіздің беделіңізді арттырады, екіншіден басқа адамдардың ар-намысына тимей, олармен жақсы қарым-қатынастың негізін салуға көмектеседі.
Жоғарыдағы айтылған ойға қандай мақал сәйкес келеді?
Халқын сүйген – салтын да сүйедi.
«Үйдiң жылы, суығын
Қыс түскенде бiлерсiң.
Кiмнiң алыс-жақынын
Iс түскенде бiлерсiң»
Сөз қадiрiн бiлмеген өз қадiрiн бiлмейдi.
Халқын сүйген – салтын да сүйедi.
Мағынасын ашып тұрған нұсқаны табыңыз:
Ал қиындықта қасыңыздан табылған, қол ұшын беріп көмектескен адам – сіздің адал досыңыз.
Орынсыз сөзді айтып, адам жанын қатты жаралап алу да оңай.
Қандай ел болмасын өз халқының салт-дәстүрін сыйлайды, құрметтейді.
«Үйдiң жылы, суығын
Қыс түскенде бiлерсiң.
Кiмнiң алыс-жақынын
Iс түскенде бiлерсiң»
Мақалдың мағынасын ашып тұрған қатарды табыңыз:
Қиындықта қасыңыздан табылған, қол ұшын беріп көмектескен адам – сіздің адал досыңыз.
Салт-дәстүрі жоқ ел болмайды.
Орынсыз сөзді айтып, адам жанын қатты жаралап алу да оңай.
«Ата асқар тау,
Ана бауырындағы бұлақ,
Бала жағасындағы құрақ»
Ақылды, берекелі ата-ананың балалары да өз әке-шешесіндей ақылды, көргенді, адамгершілігі, кісілігі мол болады.
Халық даналығы қарапайым үйіңіздің жылы болғанын да, адамдарды тани білуді де үйретеді.
«Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме, қызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме»
«Тозбасты ұста соқпайды,
Өлместі Құдай жаратпайды»
Мағынасын көрсетіңіз?
Ол – ер азаматқа деген сенім, құрмет.
Сөзбен қайғылыны тоқтатып, басу айтқан, жұбатқан.
Біздің халық көбінде ер азаматты асқар тауға балайды.
«Кешегi күннен алыс жоқ,
Ертеңгi күннен жақын жоқ»
Өткенге өкінбеуді, оның ешбір пайдасы жоқ, бүгінгі күнмен өмір сүру керек.
Адам – пенде.
Уақыт – емші.
«Айрылмастай досыңа қайырылмастай сөз айтпа»
Біздің халық қашаннан да сөзге тоқтаған.
Болашақтағы жақсылықтың іргесін ереңге қалдырмай, бүгін қалаған дұрыс.
Дұшпандықпен біреулер араларыңызға сына қақса, досыңа ауыр сөз айтпас бұрын, ойланыңыз.
« Бiлiмдiмен дос болсаң,
Сасқанда ақылын айтар.
Бiлiмсiзбен дос болсаң,
Топ iшiнде бетiң қайтар»
Мінсіз адам болмайтынын ойлап, достық қарым-қатынасыңызды сақтап қалуға тырысыңыз.
Өзіңізді сабырға шақырыңыз.
Білімді көмегін берер, білімсіз керісінше сені ұятқа қалдырар.
«Ұясын ұнатпаған құс – оңбас»
Бабаларымыз, адамдардың жөнсіз, өз үйінен безген жаман әрекетін бетіне айтпай, құстың жаман қасиетін айту арқылы түсіндіреді.
Адамгершілігі, кісілігі төмен адамды білімсіз адам дейді.
Мінсіз адам болмайтынын ойлап, достық қарым-қатынасыңызды сақтап қалуға тырысыңыз.
«Ұясын ұнатпаған құс – оңбас»
Бабаларымыз, адамдардың жөнсіз, өз үйінен безген жаман әрекетін бетіне айтпай, құстың жаман қасиетін айту арқылы түсіндіреді.
Адамгершілігі, кісілігі төмен адамды білімсіз адам дейді.
Мінсіз адам болмайтынын ойлап, достық қарым-қатынасыңызды сақтап қалуға тырысыңыз.
«Әр күннiң өз таңы бар,
Әр жанның өз қамы бар»
Қайғы әр түрлі болады, ел қайғысы да болады, ер қайғысы да болады.
Әр адамда өз тіршілігі, өз қамы бар. Тіршілікте адамдар бір-біріне жүк артып, міндет қылып жүреді.
Жалпы ол дұрыс емес.
Жора-жолдастары жақсы болса, көмектессе, қиындықты жеңуге болды.
«Әр күннiң өз таңы бар,
Әр жанның өз қамы бар»
Қайғы әр түрлі болады, ел қайғысы да болады, ер қайғысы да болады.
Әр адамда өз тіршілігі, өз қамы бар. Тіршілікте адамдар бір-біріне жүк артып, міндет қылып жүреді.
Жалпы ол дұрыс емес.
Жора-жолдастары жақсы болса, көмектессе, қиындықты жеңуге болды.
«Араға ерсең балдан татарсың,
Қоңызға ерсең қиға батарсың»
Ара сияқты еңбекқор адаммен бірге жүрсең, бірге еңбек етсең деген мағынада айтылып тұр.
Әр адамда өз тіршілігі, өз қамы бар.
Сіз бір рет айтсаңыз, басқа қаншама адамдар да бір рет айтқан болады.
«Түйеқұсқа:
- Жүк артамын, десе,
– Мен құспын, дептi.
– Ұш, десе,
– Мен түйемiн, дептi»
Егер сол жалқаулық болмаса, біз қаншама істерді атқарар едік, талай биіктерге де көтеріліп қалар едік...
Аралар тынбай гүлден нәр тасып, еңбек етеді.
Қоңыз әрекеті өз қарабасының игілігі үшін.
Бiр тауды төңкеретiн де бар,
Бiр дәндi зiл көретiн де бар.
Біреулер бар кішкентай шаруа тапсырсаңыз, соны таудай етіп, қабағы түсіп жүріп орындайды, біреулер көп берсең де тындырымды жасайды.
Мойны еш жұмысқа жар бермейтін, жалқау адамның сөзі де, сылтауы да көп болады
Досың болса да, ақылы жетпегендіктен жамандық жасауы мүмкін екен.
Алтыныңа сенгенше, ақылыңа сен.
Адам баласы тек өзіне, өзінің біліміне, ақылына, күшіне сену керек.
Ердің елін сақтауының арқасында біздер бүгінгі күнге жетіп отырмыз.
Адам баласының жақсы қасиеттері көп.
Жаманға сөз қатпағанның өзi жауап.
Жаманмен сөз таласып жаман болғанша үн қатпаған дұрыс.
Жалпы адамды «жақсы», «жаман» деп бөлуге болмайды.
Біреулерден жақсылық болса, ол – жақсы
Ұзақ болса да жолдың турасы жақсы.
Ешкімге қиянат жасамай, алдап кетпей, адал өмір сүрген адам жолдан таймаған, тура жолмен жүрген болып есептеледі.
Ұнамсыз қасиеттері көп адам туралы айтылған болу керек.
Жалпы адамды «жақсы», «жаман» деп бөлуге болмайды.
Пасық адам паң келер.
Білімді, мәдениетті адам ешқашан да кеудесін көтермейді. Олар соншама инабатты, қайырымды, қарапайым болады.
Жеке отбасының ынтымағы сол отбасы мүшелерінің бақытын қамтамасыз етсе, елдің ынтымағы – мемлекеттің халқының бақытын жасайды.
Тарихта аты қалған тұлғалардың баршасы елдің есінде, көңілінде солай сақталғандар.
Асыл тектi балапан ұясында ән салар.
Елдің көңілі – елеуіш.
Адамға меңзеп айтылған мақалдың мәні – баланы кішкентай кезінен өнерге баулу қажет.
Білімді, мәдениетті адам ешқашан да кеудесін көтермейді.
Ақылдының бүгiнгi iсi кеше тынған.
Білімді, мәдениетті адам ешқашан да кеудесін көтермейді.
Баланы кішкентай кезінен өнерге баулу қажет.
Ақылды адам барлық ісін ойланып істейді. Асығыстық немесе, артық сөз айту ондай адамға жат.
Парызың “сөйле” деп тұрғанда
Үндемей қалу қып-қызыл қылмыс.
Ақылды адам барлық ісін ойланып істейді.
Жомарттық адамды сыйлы, абыройлы, қадірлі етеді.
Егер сіздің өз жеке басыңызға ауыр сөз айтылса, оған төзуге болады. Ал егер сіздің халқыңызға, еліңіз туралы ғайбат сөз айтылса, кемсітсе, оған төзуге болмайды.
Абыройың артқан сайын арқалар жүгiң де ауырлайды.
Қазіргі кезде адамдарды берген сыйлығымен бағалап, құрметтеп жатады. Ол дұрыс емес.
Кейбіреулер үшін мансап билігін жүргізіп, байып қалудың жолы болса, ал енді біреулерге ол үлкен жауапкершілік жүктейді.
Егер сіздің халқыңызға, еліңіз туралы ғайбат сөз айтылса, кемсітсе, оған төзуге болмайды.
Тауы биiк болса, шатқалы да терең.
Елдің қамын көбірек ойлайтын болады, бұрынғыдан да көбірек жұмыс жасайды.
Биіктен түскеннен кейін төменде өмірді жақсы сүру үшін, биікте тұрғанда әділ, шапағатты болу керек.
Ізгілігі, адамгершілігі, кісілігі жоғары адамдар көлеңкеде қала береді.
Ойсыздың бәрi өркөкiрек.
Биікке шығарда түсетініңді де ойланғаныңыз дұрыс.
Елдің қамын көбірек ойлайды.
Азға мәз болып, бір күн таққа отырса, түспейтіндей күй кешіп, есі шығады.
Асқар таудың көлеңкесi алысқа түсер.
Қолында билігі бар адам көп жақсылық жасай алады.
Қыңыр адам елдің сөзіне де, ісіне де қарсы болып, көптің ашу-ызасын тудырады.
Адамға жараспайтын мінездің бірі - өркөкіректік.
Арық қазбасаң - атызға су келмейдi.
Ешқандай әрекет жасағымыз келмейді, еңбек еткіміз келмейді, бірақ бай болғымыз келеді. Адам өзі әрекет жасамайынша, Алла да оның аузына су тамызбайды.
Нәтижесінде адамдар да досының жақсылығын көре бастайды.
Жақсылық деген жақындарын жаман болса жақсы деу емес, жақсылық қоғамға, елге, ұжымға болатын игілікті іске адамдарды жұмылдыра білу.
Жер қазына, су алтын.
Ауыз суды қалай болса солай қолданғанымыз ысырап.
Жақындарымызды өзіміз іздемейміз, егер олар келмесе өкпелейміз.
Жақсылық деген жақындарын жаман болса жақсы деу емес, жақсылық қоғамға, елге, ұжымға болатын игілікті іске адамдарды жұмылдыра білу.
Қолы ашықтың жолы ашық.
Қолы ашық адам қадірлі болады, солсебепті де оның жолы болады.
Материалдық дүние барлық адам да бірдей емес.
Малға, дүниеге ғана жомарт болмау керек, біреуге үйретуге де жомарт болу керек.
Адамның тiзгiнi ақылы.
Адам баласына сыпайы, қарапайым болған жарасады.
Aдам сөйлер сөзін, істейтін ісін, әрекетін ақылмен басқармаса, қиындыққа ұшырауы мүмкін.
Көптен ойыңа алған ісің біткенде кеудеңді шаттық кернеп, иығыңнан жүк түскендей жеңілденіп қаласың.
Атаға баланың алалығы жоқ.
Орынсыз сөз айтып опық жеуі мүмкін.
Жалпы, адамды көріктендіретін – тілі.
Ата-ана үшін өзінен туған баланың бәрі бірдей.
Алдыңа келсе, атаңның құнын кеш.
Өзіңді ақылыңмен тізгідей алсаң, әділ болсаң.
Алдыңа "кешір" деп қандай жаста болмасын бір адам келсе кешір.
Ауыр жұмысты, істі қиналсаң да жасап тастайсың.
Еріншекке есік те асу көрінер,
Жалқауға бұлт та жүк көрінер.
Өзін өзгерте алмаған адамның қолынан көп нәрсе келмейтіні есіңізде болсын.
Бастысы өз ісіңе жауапкершілікпен қарасаң, саған ешкім ауыр сөз айтпайды.
Адамның жасы ұлғайған сайын қайраты азайып, күші кемиді.
Жазбайтын мерген болмас,
Жаңылмайтын білгіш болмас.
Сіз еліңізді де, қасиетті Жеріңізді де жақсы көресіз.
Өзіңіздің бойыңызда еріншектік пен жалқаулық болса, ойланыңыз.
Қателеспейтін адам баласы жоқ.
Өзіңіз де қателесесіз.
Ынталының ісі лезде бітеді, енжардың ісі кейін кетеді.
Қандай іске де адамның ынтасы, пейілі болмаса, ол іс аяғына жетпейді, немесе шала істелінеді.
Ынта, ықылас, пейіл деген мағынасы жағынан жақын сөздер.
Ол әдепсіздік болып саналады.
Жақсы аттың жалын сақтағанша,
Жақсы ердің көңілін сақта.
Кейбір адамдар біреулердің жасаған кемшілігін, қателігін кешіре алмайды. Ол дұрыс емес.
Сол себепті де жұмысты ынтамен жасаған дұрыс.
Кейбір адамдар өзінің ғана жағдайын ойлап, өзгенің жүрегіне ауыр болатын әрекеттерді істеп, ауыр сөздерді айта салады. Адамның көңілі қалса, ол –жаман.
Ерте шықсаң алдыңнан күн шығады,
Кеш шықсаң алдыңнан түн шығады.
Барлық іске үлгеру үшін істі ерте бастаған жақсы.
Адамның көңілі қалса, ол –жаман.
Ынта, ықылас, пейіл деген мағынасы жағынан жақын сөздер.
Ердің еңбегін күндегенше,
Өзіңнің жігеріңді шыңда.
Көреалмаушылық, күндестік деген жақсы қасиет емес. Ол дерт сияқты.
Барлық іске үлгеру үшін істі ерте бастаған жақсы
Кейбір адамдар өзінің ғана жағдайын ойлап, өзгенің жүрегіне ауыр болатын әрекеттерді істеп, ауыр сөздерді айта салады.
Ақыл – жас ұланнан,
Жүйрік – тай-құнаннан.
Сабырмен басқалардың сөзін тыңдай біл.
Ауыр сөз, ойланбай айтыла салған сөз адам жанын жаралайды.
Біздің халқымыз жастарды, балаларды ерте жастан даналыққа, парасаттылыққа тәрбиелеген. Сол себепті де ақылды жастан күткен.
Мал шөпке, адам сөзге тоқтайды.
Қанша жерден бәрін біліп тұрсаң да бәрін білемін деп айтпа. Сабырмен басқалардың сөзін тыңдай біл.
Адамның жанын жаралау деген оп-оңай нәрсе.
Адам өмірінің негізі – жұбайлық өмір.
