Font size
Worksheetsфункционалды грамматика 13 семинар
Total questions: 14
Worksheet time: 5mins
Аспект сөзін алғаш қолданған ғалым?
Оралбаева
д,м насилов
Ушинский
Рейф
-ушы/-уші+еді тіркесімі өткен шақ мағынасымен қоса тағы да қандай қызмет атқарады?
қайталану нәтижесінде дағдыға, әдетке айналған қимылды білдіреді
сөйленімде нақтылаушы сөздермен күшейтіледі
апектуалдық не темпоралдық категориясының арасындағы өзара тығыз әрекеттестікт көрсетеді.
қимылдың ағымын уақытпен өлшейді
Қай етістіктер жасалу үстіндегі қимылды, яғни процестілікті білдіреді?
отыр, көр, жүз,
жүр, жатыр, тұр, отыр
тұр, секір, отыр
жатыр, отыр , кел
Көрсеткіштері ақиқат болмыстағы өткен мерзім мен алдағы болатын мерзім арасындағы «қысқа бір орталық» кезеңді қамтитын шақ түрі?
-ды, -ді жұрнағы арқылы жасалатын жедел өткен шақ
-мақ, -мек, -бақ, -бек жұрнақтары арқылы жасалатын мақсатты келер шақ
-а, -е, -й көсемшесінің жұрнағы арқылы жасалатын ауыспалы осы шақ
-ар, -ер,-р есімшелері арқылы жасалатын болжалды келер шақ.
Созылыңқы қимылды білдіруге қабілеттілігі бар шақ түрі?
ауыспалы осы шақ
ауыспалы өткен шақ
келер шақ
бұрынғы өткен шақ
Аспектуалдылық категориясы мен сөзжасам арасындағы байланыстың болуы не нәрсеге байланысты?
сөз тудырушы аффикстерге
ілік септігінің жалғауына
сөз түрлендіруші аффикстер
тіркескен сөздерге
қимылдың дүркінді мағынасын жасайтын жұрнақтар қатарын көрсетіңіз
-ла/-ле (-да, -де, -та, -те)
-ғыз/гіз (-дыр,-дір,-тыр,-тір)
-на,-не,-да,-де, н
-ыл,-іл, -л, -ар, -ер, -р
Аспектуалды жағдаят дегеніміз не?
оқиғалардың тізбектелген құрылымы
қимылдың циклді құрылымы
сөйленіммен берілетін қимылдың ішкі өту ағымымен байланысты мазмұндық құрылым
тыңдаушы мен хабарлаушының қимылы
түркі тілдерінде аспектуалдылықтың ФСӨ-сінің негізін қимылдың жасалу тәсілдері беретін арнайы тұлғалар құрайтындығын және оның ерекше қабатын лексикалық көрсеткіштердің жасайтындығын айтқан ғалым?
Рейф
Д,М.Насилов
М.Оразов
Ы.Маманов
-қыла/-кіле, -ғыла/-гіле аффикстері арқылы қандай аспектуалды семантика жасалады?
үсті-үстіне жасалатын біртектес қимыл; қарқынмен тез істелетін қимыл;
нысанды қажет ететін сабақты амал-әрекет етістіктеріне жалғанады
әр қайталанатын қимылдың арасындағы интервал өте жақын, бірақ белгісіз;
күшейтпелі әрекетті білдіреді.
Жеке тұрып дағдылы әрекетті білдіруде қолданылмайтын аффикс түрі
–атын/-етін
-а/-е аффикстері
сөз түрлендіруші аффикстер
-ушы/-уші аффиксі
Негізгі етістік пен көмекші етістіктің тіркесі арқылы жасалатын аналитикалық формалы етістіктердің бір сөйлем бойында қайталанып келу арқылы екі түрлі аспектуалды семантика көрсетілген қатарларды белгілеңіз
қимылдың қайталануы
қимылдың созылыңқылығы:
дүркінділік
Қимылдың кенеттен, күтпеген жерден басталуы
қимылдың тез, бірден басталғандығын білдіретін формант түрі
-п сала бер
- п қоя бер
- а бер
Қимылдың жасалу кезеңімен байланысты аналитикалық форманттарды белгілеңіз(бірнеше жауап дұрыс)
- п тұр, - п жүр, - п жатыр,
-а бар, -а кел
-а түс, -а бер, -п кел, -п барады.
- п отыр, - п бара жатыр, -п келе жатыр
