Béilí ard i bpróitéin a ithe

Gránaigh slánghráinneacha a ithe

Níos mó aclaíochta a dhéanamh

sú oráiste a ól le haghaidh bricfeasta

bíonn gluaiseacht mírialta sa phutóg agus ní oibríonn an phutóg i gceart. Bíonn an phutóg mothálach do bhia, do stólta, do gás agus do strús.

nuair a athraíonn polaipí ar bhalla na putóige ailseach

féitheacha ata istigh agus timpeall an anas agus san athán

d’fhéadfadh an brú a chuirtear ar bhalla na stéige pócaí beaga lán le dramhaíol bia (baictéir, gáis, aigéid) a chruthú

Pianmhar, Crampaí matán sa bholg, Séidte, Buinneach agus iatacht, Gaofaireacht

Cailliúint, fola sna stólta, Cailliúnit meacháin, buíochán

Pianmhar agus míchompordach, Tochas, Cailliúint fola sna stólta

Fíor

Bréagach

Vitimín C

Fosfar

Vitimín D

Cailciam

Éistraigin

Aidréanailín

Dopaimín

Téististéarón

Fosfar

Éistraigin

snáithín

Próitéin

nuair atá a m(h)eachán 5% níos troime ná an meachán a moltar dó/di. Úsáidtear innéacs corpmhaise (ICM) agus méid basta chun meachán an duine a fháil. Má tá ICM an duine thar 25, bíonn rómheachán orthu agus má tá an ICM thar 30, bíonn murtall orthu.

nuair atá a m(h)eachán 30% níos troime ná an meachán a moltar dó/di. Úsáidtear innéacs corpmhaise (ICM) agus méid basta chun meachán an duine a fháil. Má tá ICM an duine thar 25, bíonn rómheachán orthu agus má tá an ICM thar 30, bíonn murtall orthu.

nuair atá a m(h)eachán 20% níos troime ná an meachán a moltar dó/di. Úsáidtear innéacs corpmhaise (ICM) agus méid basta chun meachán an duine a fháil. Má tá ICM an duine thar 25, bíonn rómheachán orthu agus má tá an ICM thar 30, bíonn murtall orthu.

nuair atá a m(h)eachán 25% níos troime ná an meachán a moltar dó/di. Úsáidtear innéacs corpmhaise (ICM) agus méid basta chun meachán an duine a fháil. Má tá ICM an duine thar 25, bíonn rómheachán orthu agus má tá an ICM thar 30, bíonn murtall orthu.

nuair a laghdaíonn mais chnámh agus éiríonn cnámha tanaí agus póiriúil. De thoradh seo, bíonn cnámha briosc, sobhriste agus briseann siad go héasca

nuair atá leibhéal glúcóis ard sa fhuil.

nuair a chaolaítear ballaí na n-artairí fola mar gheall ar cholaistearól (substaint shailleach) LDL

Colaistéaról HDL

Colaistéaról LDL

bac sna hartairí

easpa insline déanta ag an bpancréas

gearranáil ar dhuine, pian mhillteanach sa chliabhrach. Cuireann strús leis seo

cnámha laga

Fíor

Beagach

Fíor

Beagach

Fíor

Bréagach

Fíor

Beagach

Leibhéal ard siúcra sa fhuil agus easpa insline sa chorp mar iontógáltar méid ró-íseal insline nó an iomarca carbaihiodráití

Leibhéal íseal siúcra sa fhuil agus iontógáltar an iomarca insline isteach sa chorp nó ag ith ró-íseal carbaihiodráití

Galar nuair nach mbíonn duine in ann glútan a dhíleá

Galar nuair a bhíonn duine in ann glútan a dhíleá

Galar nuair nach mbíonn duine in ann vitimín C a dhíleá

Galar nuair nach mbíonn duine in ann cailciam a ionsú

Fíor

Beagach

Tá glútan sa bhia

Tá an bia ard in iarann haeil

Níl aon ghlútan i láthair sa bhia

Níl aon saill sa bhia

Fíor

Beagach

Ní itheann siad feoil nó iasc ach itheann siad éineoil, táirgí déirí agus uibheacha

Ní itheann siad feoil nó iasc ach itheann siad bainne, táirgí déirí

Itheann siad iasc, táirgí déirí agus uibheacha

Itheann siad bia ó phlandaí agus gránaigh amháin

Fíor

Beagach

Fíor

Bréagach

fuíoll tionsclaíoch

Gruaig

Lotnaidicidí

Baictéir

Damáiste don chóras néaróga

Ailse scamhóga

Ailléirgeach d'antaibheathaigh

nimhniú bia

Éilleán bitheolaíochta

Éilleán ceimiceach

Éilleán fisiceach

Nuair atá bagairt láithreach do shláinteachas an phobail, d’fhéadfadh orduithe dúnta a bheith eisithe do fhoirgneamh bia agus scriostar bia míoiriúnach.

Bia a chur ar díol nach bhfuil ar chaighdeán nó ar nádúr atá tomhaltóirí ag súil leis m.sh. Brollach sicín insteallaithe le brine a mhéadaíonn meachán an tsicín.

Grúpa gníomhaireachtaí a bhaineann le caighdeán náisiúnta domhanda é a chruthaíonn caighdeán chun córais mhaithe bhainsitíochta a chruthú.

Ullmhaíonn sé bia le haghaidh ócáidí speisialta

Láimhseálann sé gearáin maidir le caighdeáin sláinteachais in áitribh bhia

Bailíonn sé brúscair ó fhoirgnimh bia.

Eagraíonn sé feasacht sábháilteacht bia i scoileanna timpeall na tíre

Cinntíonn siad go mbíonn na caighdeáin is airde ar shábháilteacht bia agus cosaint tomhaltóra in Éirinn. Déanann siad monatóireacht agus rialaíonn siad sábháilteacht an bhia maidir le feoil, déirí, torthaí, glasraí gaus uibheacha.

Cinntíonn siad go mbíonn na caighdeáin is airde ar chóras taistil in Éirinn. Déanann siad monatóireacht ar na tíortha is cailiúla ar fud an domhain.

Cinntíonn siad go mbíonn na caighdeáin is airde ar cheannach Tairgí in Éirinn. Déanann siad monatóireacht agus rialaíonn siad stíleanna faisin, praghasanna agus leagan amach an siopa.

•Coisceann sé baol i gcomhair sláinte an phobail ag éirí as iompórtáil, déantús, dáileadh nó díolachán an bhia.

•Cuireann siad smacht ar chaighdeáin chomhdhéanamh an bhia atá tábhachtach do shláinte and duine m.sh. Leathan déirí.

•Cinntú go bhfreagraíonn bia leis na riachtanais dhleathacha nó, más oiriúnach, go bhfreagraíonn sé do chóid aitheanta dea-chleachtais.

•Oibriú le daoine i dtionscal an bhia chun iad a spreagadh i dtaca le táirgeadh bia sáb háilte.

•Cosnaíonn sé an tomhaltóir in aghaidh calaoise (fraud) agus truaillmheascadh (adulteration) an bhia. Faoi na hachtanna seo:

•Ní cheadaítear bia a mheascadh, dath nó smál a chur ann le comhábhar nó earra atá guaiseach (hazardous) do shláinte an duine.

milis, goirt, searbh, umami

boladh, blas, uigeacht, fuaim agus radharc

dathanna, boladh, radharcanna, patrúin

úsáitear na tástálacha seo chun tréithe orgánaileipteacha bia m.sh. Blas, uigeacht, boladh agus iarbhlas a mheas

Úsáidtear an tástáil seo chun fáil amach cén táirge ab fhearr leis an duine.

úsáidtear tástálacha difríochtaí chun difríochtaí beaga idir táirgí a aithint

Fíor

Bréagach

Tugtar 2 shampla don tástálaí agus deir sé/sí cén ceann is fearr leis/léi

Tugtar 3 shampla don tástálaí an ceann corr a aithint,

Úsáidtear an tástáil seo chun seiceáil an bhfuil duine in ann difríochtaí idir bhianna a aithint.

Tá sé úsáideach chun comparáid a dhéanamh idir brandaí leis an mbia céanna m.sh. Íogart nó cola

Rangaítear sampla amháin nó níos mó de réir scála cainte nó scála aghaidhe a bhfuil cúig phointe, seacht bpointe nó naoi bpointe air

Tugtar 2 shampla bia don tástálaí agus fiafraítear de/di cén ceann is fearr leis/léi.

Tugtar sampla amháin nó níos mó . Fiafraítear ar an tástálaí na samplaí a rangú ag uimhir 1 a chur ar dtús, uimhir 2 a chur in aice le huimhir 1 agus rogha 3 a chur ag an deireadh.

Rangaítear sampla amháin nó níos mó de réir scála cainte nó scála aghaidhe a bhfuil cúig phointe, seacht bpointe nó naoi bpointe air.

Fíor

Bréagach