Türkiye’nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhu­riyetin Fırkasının programı şu esaslara dayanıyordu: Parti­nin sistemi liberalizm ve halkın hakimiyetidir. Genel olarak hürriyetlere taraflardır, dini düşünceye ve inançlarına saygı­lıdır. İdari yönden yerinden yönetimin (adem-i merkeziyetçi­lik) gerçekleşmesine çalışılacaktır. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin milletvekilliği ve partisiyle ilişkisi kesilecektir.

Buna göre Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası;

I. Özgür düşüncenin varlığı,

II. Ekonomide özel teşebbüs,

III. Cumhurbaşkanının tarafsızlığını

durumlarından hangilerini savunduğu söylenebilir?

Birbirinden farklı düşünce ve istekleri temsil eden siyasi partilerin bulunması demokrasi ile yönetilen ülkelerin temel özelliğidir. Demokrasilerde her bireye oy hakkı tanınır. Halk, kendi düşünce ve isteklerini temsil eden partileri özgür ve demokratik ortamda seçerek yönetime katılır. Demokrasiler­de farklı düşüncelere saygı gösterilmesi ve bu düşüncelerin korunması esastır.

Bu bilgide demokrasinin;

I. Eşit oy prensibi,

II. Çoğulculuk anlayışı,

III. Yargı denetimi

ilkelerinden hangilerinin vurgulandığı söylenebilir?

Mecliste iktidarı elinde bulunduran Cumhuriyet Halk Fırka­sına karşı bir muhalefet havası esmeye başlamıştı. Mustafa Kemal’in yakın silah arkadaşlarından bazıları Cumhuriyet Halk Fırkasından ayrılarak 17 Kasım 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasını kurdular. Mustafa Kemal, demokratik düzenin kurulmasını istediğinden yeni fırkanın kuruluşun­dan memnun olmuştur. Yeni fırka için “Bırakınız, karşımıza çıksınlar, memleket işlerini münakaşa edelim. Bizim mecli­simizde de iki parti olmalı, hükumeti denetleme sistemi kurulmalı ve medeni ülkelerin parlamentolarına benzemeliyiz.” demiştir.

Bu bilgilerden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisi­ne ulaşılamaz?

Serbest Cumhuriyet Fırkası, Atatürk’ün arzusuyla çok partili hayata geçmek amacıyla Fethi Okyar tarafından kurulmuştu. Kurulmasından kısa bir süre sonra par­ti büyümeye başladı. Fethi Bey’in Ege Gezisi halkın hükumet, inkılaplar, laiklik aleyhine gösteri yapmaları­na neden oldu. Bütün tedbirlere rağmen gericilik yeni­den tehlikeli boyutuyla ortaya çıktı ve partiye girenleri kontrol etmek mümkün olamıyordu. Bu kişileri Arap harflerinin kullanılacağını ifade etmekten çekinmediler. Fethi Bey partinin savunduğu ilke ve düşüncelerin öne­mini yitirmeye başlandığını görünce 18 Aralık 1930’da partinin kapatıldığını açıkladı.

Bu bilgilere bakılarak aşağıdaki yargılardan hangi­sine ulaşılamaz?

Şeyh Sait İsyanı’nın geniş bir alana yayılması üzerine hükumet Takrir-i Sükun Kanunu’nu çıkarmış, bölgede sıkı yönetim ve kısmi seferberlik ilan etmiştir. Sonuçta isyan bastırılmış isyancıların ele başları İstiklal Mahke­melerinde yargılanmış ve çoğu idam edilmiştir.

Bu bilgilere bakılarak aşağıdakilerden hangisi söy­lenemez?

Şeyh Sait isyanı, 13 Şubat 1925’te Piran köyünde başladı. İsyan Elazığ, Bitlis ve Muş’a kadar yayıldı. isyancılar ilerleyerek kuzeyde Erzurum, güneyde Di­yarbakır önlerine kadar geldiler. Fethi Bey Hükümeti isyanı bastıramayınca istifa etti. Yeni hükümeti İsmet Bey kurdu. Ordu birlikleri takviye edildi, bölgede sıkı yönetim ilan edildi. Bölgedeki huzur ve güvenliği sağ­lamaya yönelik Takrir-i Sükun Kanunu çıkartıldı. İsyan 15 Nisan 1925’te bastırıldı. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının bazı üyelerinin isyan ile ilişkilerinin ortaya çıkması üzerine parti kapatıldı. İngiltere’nin etkisiyle Musul, Irak Hükümeti’ne bırakıldı.

Bu bilgilerden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?

Serbest Cumhuriyet Fırkasının programında; cumhuri­yetçilik ve laiklik esaslarına bağlı kalınacağı, seçimle­rin tek dereceli olacağı, kadınların siyasi haklara sahip olacağı ve ekonomide liberalizm savunulacağı gibi il­keler yer almıştır.

Bu bilgiye göre Serbest Cumhuriyet Fırkasının;

I. Halkın doğrudan yönetimde söz sahibi olması,

II. Bireylere eşit siyasi haklarının tanınması,

III. Ekonomide hür teşebbüsün olması

düşüncelerinden hangilerini amaçladığı savunula­bilir?

Siyasi partileri demokratik hayatın vazgeçilmez unsuru ola­rak gören Atatürk, bu konuda öncülük ederek yeni bir parti kurmuştur. Ancak daha çok partinin mecliste yer almasını isteyen Atatürk yakın arkadaşlarının yeni siyasi partiler kur­masına olumlu yönde yaklaşmıştır. Atatürk Dönemi’nde çok partili hayata geçme denemelerinde bulunulmuş ancak ba­şarılı olunamamıştır. Bu durum 1946 yılına kadar devletin tek parti ile yönetilmesinde etkili olmuştur.

Türkiye’de 1946 yılına kadar tek partili yönetimin uygu­lanması aşağıdakilerden hangisini engellediği savunu­lamaz?

Cumhuriyet Dönemi’nde Dünya Ekonomik Bunalımının Tür­kiye’nin olumsuz etkilenmesi yönetimde bulunan Cumhuriyet Halk Fırkası’nın çözümler getirememesi üzerine Atatürk yeni bir partinin kurulmasını istemiştir. Bu durum üzerine Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. Fırka ekonomide liberal düşünceyi savunmuş ve yönetimdeki partiye yardım­cı olmaya çalışmıştır.

Bu bilgiler bakılarak;

I. Türkiye’de çok partili hayata geçme denemesinin ya­şandığı,

II. Mecliste farklı görüş ve düşüncelere yer verildiği,

III. Türkiye’nin ekonomik bunalımı başarı ile çözüme kavuş­turduğu

yargılarından hangileri söylenebilir?

Cumhuriyet Dönemi’nde laik cumhuriyet rejimini yıkmaya yönelik 1925’te Şeyh Salt isyanı, 1930’te Menemen isyanı yaşanmıştır.

Bu isyanların Türkiye’de aşağıdakilerden hangisinin yerleşmesini olumsuz yönde etkilediği söylenebilir?

• Atatürk tarafından kurulan ve 1946’ya kadar ülkeyi yö­neten Cumhuriyet Halk Fıkrası ekonomide devletçilik düşüncesini benimsemiştir.

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile Serbest Cumhuri­yet Fırkası ise ekonomide liberalizm düşüncesini savun­muştur.

Bu bilgiye göre;

I. İktidar ve muhalefet ilişkisi,

II. Ekonomide yeni arayışların olduğu,

III. Kuvvetler birliğine son verilmesi

durumlarından hangilerinin yaşandığı savunulabilir?

Demokrasilerde seçimlerin yapılması esastır. Seçimlere ka­tılan partiler aldıkları oy oranlarına göre milletvekilleri çıka­rırlar. Seçimlerde en fazla oyu alan ve milletvekillerine sahip olan parti iktidara gelir ve ülkeyi belli bir süreliğine yönetir. Diğer partiler muhalefet görevini yerine getirir ve iktidarda bulunan partinin yanlış politika ve uygulamalarını eleştirirler.

Bu bilgilerden hareketle;

I. Demokrasilerde çoğulculuk ve çoğunluk ilkelerine önem verilir.

II. İktidar belli bir zaman içerisinde görev yapar.

III. Milletvekillerinin yasama dokunulmazlığı vardır.

yargılarından hangileri söylenebilir?

“Büyük Millet Meclisinde, millet işlerinin serbestçe tartışıl­ması, iyi niyet kimselerin görüşlerini, fikirlerini, icraatlarını ortaya koyarak, milletin yüksek menfaatlerini aramaları ta­raftar olduğu sistemdir.”

Mustafa Kemal’in bu sözünden onun aşağıdakilerden hangisini desteklediği söylenebilir?

Cumhuriyet Dönemi’nde;

• Şeyh Sait İsyanı,

• Mustafa Kemal’e Suikast Girişimi

• Menemen İsyanı (Kubilay Olayı) yaşanmıştır.

Yukarıdaki bu gelişmeler ile aşağıdakilerden han­gisi arasında bir bağlantı kurulamaz?

Cumhuriyet Dönemi’nde Şeyh Sait İsyanı sırasında Takrir-i Sükun Kanunu güvenliğin sağlanması amacıy­la çıkarılmış ve bu isyana destek verdiği gerekçesiyle Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır. Ayrıca Serbest Cumhuriyet Fırkasının kendisini feshetmesin­den sonra Menemen isyanı yaşanmış ve bu isyana ka­tılanlar İstiklal Mahkemelerinde yargılanmışlardır.

Bu bilgilerden hareketle Takrir-i Sükun Kanunun çıka­rılması ve istiklal Mahkemelerin kurulmasının;

I. Yargı sistemini çağdaş hale getirmek,

II. Rejime yönelik tehlikeleri ortadan kaldırmak,

III. Ülkenin uluslararası alandaki saygınlığını artırmak

gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangilerinin yer aldığı savunulabilir?