เพื่อสั่งสอนเตือนใจ

เพื่อสะท้อนสังคมในสมัยนั้น ๆ

เพื่อระบายความในใจของกวี

เพื่อเป็นตำราสอนลูกเจ้านาย

รักวัวให้ผูกรักลูกให้ตี

เดินตามหลังผู้ใหญ่หมาไม่กัด

ผัวหาบเมียคอน

ผีเรือนไม่ดีผีอื่นพลอย

สูงอย่าให้สูงกว่าฐานนานไปล้ม จะเรียนคมเรียนเถิดอย่าเปิดฝัก

อย่าดูถูกบุญกรรมว่าทำน้อย น้ำตาลย้อยมากเมื่อไรได้หนักหนา

เพชรอย่างดีมีค่าราคายิ่ง ส่งให้ลิงจะรู้ค่าราคาหรือ

เป็นบ้าจี้นิยมชมว่าเอก คนโหยกเหยกรักษายากลำบากหมอ

คนสามขามีปัญญาหาไว้ทัก ที่ไหนหลักแหลมคำจงจำเอา

แต่ไม้ไผ่อันหนึ่งตันอันหนึ่งแขวะ สีแหยะแหยะตอกตะบันเป็นควันฉิว

ค่อยดำเนินตามไต่ผู้ไปหน้า ใจความว่าผู้มีคุณอย่าหุนหวน

ต้องว่องไวในทำนองคล่องท่าทาง ตบหัวผางเดียวม้วนจึงควรล้อ

ของสิ่งใดเจ้าว่างามต้องตามเจ้า ใครเคยเล่าจะไม่งามตามเสด็จ

ต่อผู้ดีมีปัญญาจึงหารือ ให้เขาลือเสียว่าชายนี้ขายเพชร

ถึงเพื่อนฝูงที่ชอบพอขอกันได้ ถ้าแม้ให้เสียทุกคนกลัวคนขอ

ชายข้าวเปลือกหญิงข้าวสารโบราณว่า น้ำพึ่งเรือเสือพึ่งป่าอัชฌาสัย

อันเสาหินแปดศอกตอกเป็นหลัก ไปมาผลักบ่อยเข้าเสายังไหว

เห็นตอหลักปักขวางหนทางอยู่ พิเคราะห์ดูควรทึ้งแล้วจึงถอน

ชายข้าวเปลือกหญิงข้าวสารโบราณว่า น้ำพึ่งเรือเสือพึ่งป่าอัชฌาสัย

ล้องูเห่าเล่นก็ได้ใจกล้ากล้า แต่ว่าอย่ายักเยื้องเข้าเบื้องหาง

ของสิ่งใดเจ้าว่างามต้องตามเจ้า ใครเลยเล่าจะไม่งามตามเสด็จ

ค่อยดำเนินตามไต่ผู้ไปหน้า ใจความว่าผู้มีคุณอย่าหุนหวน

เห็นตอหลักปักขวางหนทางอยู่ พิเคราะห์ดูควรทึ้งแล้วจึงถอน

อย่านอนเปล่าเอากระจกยกออกมา ส่องดูหน้าเสียทีหนึ่งแล้วจึงนอน

ตาบอดได้แว่น

ไก่ได้พลอย

หัวล้านได้หวี

นิ้วด้วนได้แหวน

การฟังและการพูด

การพูดและการเขียน

การอ่านและการฟัง

การเขียนและการอ่าน

ให้มีความคิดและสงสารคนที่ทำงานหนักเพื่อเลี้ยงชีพ

ให้รู้จักใช้จ่ายอย่างประหยัดเพื่ออนาคตจะได้สบาย

ให้รู้จักกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ

ให้รู้จักขยันในการทำงาน อนาคตจะได้สบาย

ถึงบุญมีไม่ประกอบชอบไม่ได้ ต้องอาศัยคิดดีจึงมีผล

ถึงเพื่อนฝูงที่ชอบพอขอกันได้ ถ้าแม้ให้เสียทุกคนกลัวคนขอ

วาสนาไม่คู่เคียงเถียงเขายาก ถึงมีปากมีเสียเปล่าเหมือนเต่าหอย

หญิงเรียกแม่ชายเรียกพอยอไว้ใช้ มันชอบใจข้างปลอบไม่ชอบดุ

ผีกับคนสามารถหลอกได้เหมือนกัน

ผีหลอกน่ากลัวกว่าคน

คนหลอกลวงน่ากลัวกว่าผี

ผีกับคนมีความน่ากลัวเท่ากัน

เป็นบ้าจี้นิยมชมว่าเอก

คนโหยกเหยกรักษายากลำบากหมอ

อันยศศักดิ์มิใช่เหล้าเมาแต่พอ

ถ้าเขายอเหมือนอย่างเกาให้เราคัน

ถึงบุญมีไม่ประกอบชอบไม่ได้ ต้องอาศัยคิดดีจึงมีผล

ถึงเพื่อนฝูงที่ชอบพอขอกันได้ ถ้าแม้ให้เสียทุกคนกลัวคนขอ

วาสนาไม่คู่เคียงเถียงเขายาก ถึงมีปากมีเสียเปล่าเหมือนเต่าหอย

หญิงเรียกแม่ชายเรียกพอยอไว้ใช้ มันชอบใจข้างปลอบไม่ชอบดุ

ช้างถีบอย่าว่าเล่นกระเด็นปลิว แรงหรือหิวชั่งใจดูจะสู้ช้าง

ผีเรือนตัวไม่ดีผีอื่นพลอย พูดพล่อยพล่อยไม่ดีปากขี้ริ้ว

แต่ไม้ไผ่อันหนึ่งตันอันหนึ่งแขวะ สีแหยะแหยะตอกตะบันเป็นควันฉิว

บุญหาไม่แล้วอย่าได้ทะนงตน ปุถุชนรักกับชังไม่ยั่งยืน

เดินตามรอยผู้ใหญ่หมาไม่กัด

ไปพูดขัดเขาทำไมขัดใจเขา

ใครทำตึงแล้วหย่อนผ่อนลงเอา

นักเลงเก่าเขาไม่หาญราญนักเลง

คนโหยกเหยก: คนที่พิการ

คนสามขา: คนที่บาดเจ็บ

วัวมอ : วัวตัวผู้

ศุภอรรถ : คำพูดที่หยาบคาย

ทำเลียบ

โมห์

ศุภอรรถ

เยิ่น

ไปตายเอาดาบหน้า

ฝนทั่งให้เป็นเข็ม

จับปลาสองมือ

ชี้โพรงให้กระรอก