C. Mác

Ph. Ăngghen

V.I. Lênin

C. Mác và Ph. Ăngghen

1

2

3

4

Vào khoảng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ VI trước công nguyên tại các trung tâm văn

minh lớn của nhân loại

Vào thế kỷ XIX ở Châu Âu

Trước khi xã hội xuất hiện giai cấp

Ngay từ khi con người xuất hiện

Cách giải quyết mặt thứ hai của vấn đề cơ bản của triết học

Cách giải quyết vấn đề tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Cách giải quyết mặt thứ nhất của vấn đề cơ bản của triết học

Cách giải quyết vấn đề thực tiễn

Vật chất

Tư duy

Hiện thực

Tinh thần khách quan

Con người có khả năng nhận thức thế giới hay không?

Giữa vật chất và ý thức thì cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?

Vật chất có tồn tại vĩnh viễn hay không?

Vật chất tồn tại dưới những dạng nào?

Vấn đề linh hồn và thể xác

Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vấn đề quan hệ giữa con người và thế giới xung quanh

Vấn đề lôgic cú pháp của ngôn ngữ

Con người có khả năng nhận thức thế giới hay không?

Giữa vật chất và ý thức, cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?

Vấn đề quan hệ giữa vật chất và ý thức như thế nào?

Vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại như thế nào?

Chức năng chú giải văn bản

Chức năng làm sáng tỏ cấu trúc ngôn ngữ

Chức năng khoa học của các khoa học

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận

Chủ nghĩa duy vật cổ đại

Thuyết nguyên tử

Phép biện chứng trong triết học của Hegel và quan niệm duy vật trong triết học của

Feuerbach

Chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII - XVIII

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

Thuyết tế bào

Thuyết tiến hóa

Định luật vạn vật hấp dẫn

Cách giải quyết mặt thứ hai của vấn đề cơ bản của triết học

Cách giải quyết mối quan hệ giữa linh hồn và thể xác

Cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học

Quan điểm lý luận nhận thức

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Triết học cổ điển Đức

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII-XVIII

Triết học duy vật cổ đại

Triết học khai sáng Pháp

G.W.F. Hegel và L. Feuerbach

I. Kant và G.W.F. Hegel

L. Feuerbach và I. Kant

G.W.F. Hegel và F. Schelling

Là phương pháp tối ưu, vạn năng để nhận thức thế giới

Cung cấp những nguyên tắc chung nhất để định hướng hoạt động nhận thức và

thực tiễn

Thay thế các phương pháp nghiên cứu trong các khoa học cụ thể

Là lý luận về phương pháp của các khoa học

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Lý luận nhận thức

Phép biện chứng duy vật

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, thuyết nguyên tử, thuyết tế bào

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, thuyết tương đối, thuyết tiến hóa

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, thuyết tiến hóa, thuyết tế bào

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, cơ học lượng tử, thuyết tế bào

Thuyết khả tri.

Thuyết bất khả tri.

Chủ nghĩa duy vật.

Chủ nghĩa hoài nghi.

Thuyết tế bào

Thuyết tiến hóa

Thuyết di truyền

Thuyết biến dị

Gia đình thần thánh

Hệ tư tưởng Đức

Sự khốn cùng của triết học

Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản

Chủ nghĩa duy tâm

Thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa hoài nghi

Tồn tại chủ quan

Tồn tại khách quan

Phụ thuộc vào ý thức của con người

Tôn tại lệ thuộc vào cảm giác

Bộ óc người và thế giới khách quan tác động lên bộ óc người.

Cái vốn có trong bộ óc của con người.

Quà tặng của Thượng đế.

Sự phát triển của sản xuất.

Bộ óc người sinh ra ý thức giống như “gan tiết ra mật”.

Bộ óc người là cơ quan vật chất của ý thức.

Ý thức không phải là chức năng của bộ óc người.

Ý thức là thuộc tính của mọi dạng vật chất.

Nguyên tắc toàn diện.

Nguyên tắc khách quan.

Nguyên tắc thực tiễn.

Nguyên tắc phát triển.

Vận động và đứng im phải được quan niệm là tuyệt đối.

Vận động và đứng im chỉ là tương đối, tạm thời.

Vận động là tuyệt đối, đứng im là tương đối, tạm thời.

Đứng im là tuyệt đối, vận động là tương đối.

Nguyên tắc phát triển.

Nguyên tắc thực tiễn.

Nguyên tắc khách quan.

Nguyên tắc toàn diện.

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật nhận thức

Cách thức của sự vận động và phát triển

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Động lực của sự vận động và phát triển

Nóng vội

Bảo thủ

Chủ quan

Tiến bộ

Sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong cùng một sự vật

Sự tác động lẫn nhau giữa các sự vật

Sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với

nhau, gây ra một biến đổi nhất định nào đó

Một hiện tượng có trước kết quả

Hoạt động nhận thức

Hoạt động thực tiễn

Hoạt động khoa học

Hoạt động tư duy

Nóng vội

Bảo thủ

Khách quan

Tiến bộ

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Xu hướng của sự vận động và phát triển

Cách thức của sự vận động và phát triển

Con đường của sự vận động và phát triển

Độ

Điểm nút

Bước nhảy

Chuyển hóa

Bút ký triết học

Nhà nước và cách mạng

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán

Làm gì

Tinh thần

Thượng đế

Tính vật chất

Con người

Nguồn gốc tự nhiên

Nguồn gốc sinh học

Nguồn gốc xã hội

Nguồn gốc tinh thần

Nước chảy đá mòn

Xanh vỏ đỏ lòng

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn

Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài

Chỉ có cái chung tồn tại thực còn cái riêng không tồn tại

Chỉ có cái riêng tồn tại thực còn cái chung chỉ là tên gọi trống rỗng

Cái chung và cái riêng cùng tồn tại khách quan và giữa chúng có mối quan hệ hữu

cơ với nhau

Cái chung là cái bao trùm toàn bộ cái riêng

Khái niệm và suy luận

Cảm giác, tri giác và khái niệm

Cảm giác, tri giác và suy luận

Cảm giác, tri giác và biểu tượng

Vận động và đứng im chỉ là tương đối, tạm thời

Vận động là tuyệt đối, đứng im là tương đối, tạm thời

Đứng im là tuyệt đối, vận động là tương đối

Vận động và đứng im là tương đối, phát triển là tuyệt đối

Đẽo cày giữa đường

Thầy bói xem voi

Trí khôn của ta đây

Cóc kiện trời

Điểm nút

Bước nhảy

Độ

Chất

Tả khuynh

Hữu khuynh

Vừa tả khuynh vừa hữu khuynh

Không tả khuynh, không hữu khuynh

Quy luật lượng đổi - chất đổi

Quy luật mâu thuẫn biện chứng

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật đồng nhất

Thực tại khách quan và chủ quan, được ý thức phản ánh.

Tinh thần khách quan.

Thực tại khách quan độc lập với ý thức, không phụ thuộc vào ý thức.

Thực tại khách quan không nhận thức được.

Lao động và ngôn ngữ

Bộ óc người và thế giới khách quan tác động lên bộ óc người

Ngôn ngữ và bộ óc người

Lao động, ngôn ngữ, bộ óc người và thế giới khách quan

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật tự nhiên và xã hội

Đẽo cày giữa đường

Thầy bói xem voi

Trí khôn của ta đây

Cóc kiện trời

Thực tiễn lịch sử

Thực tiễn xã hội

Sự phát triển lâu dài và khó khăn của triết học và khoa học tự nhiên

Các nhà triết học duy vật

Ý thức chỉ có ở con người

Động vật bậc cao cũng có thể có ý thức như con người

Người máy cũng có ý thức như con người

Ý thức là thuộc tính của mọi dạng vật chất

Cảm giác, tri giác và biểu tượng.

Khái niệm, suy luận, biểu tượng.

Khái niệm, phán đoán, suy luận.

Tri giác, biểu tượng, khái niệm.

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển.

Cách thức của sự vận động và phát triển.

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển.

Động lực của sự vận động và phát triển.

Nguồn gốc của vận động là ở trong bản thân sự vật, hiện tượng, do sự tác động của

các mặt, các yếu tố trong sự vật, hiện tượng gây ra.

Nguồn gốc của sự vận động là do ý thức tinh thần tư tưởng quyết định.

Nguồn gốc của vận động là do sự tương tác hay sự tác động ở bên ngoài sự vật,

hiện tượng.

Vận động là kết quả do “cái hích của Thượng đế” tạo ra.

Tạm thời.

Tuyệt đối.

Tương đối.

Vừa tuyệt đối vừa tương đối.

Chủ quan.

Thống nhất.

Khách quan và kế thừa.

Vừa chủ quan vừa khách quan.

C. Mác.

V.I. Lênin.

Ph. Ăngghen.

G.W.F. Hegel

Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng.

Cái chung nằm ngoài cái riêng, bao trùm toàn bộ cái riêng.

Cái chung và cái riêng không có mối quan hệ gì mới nhau.

Cái chung tồn tại chủ quan, còn cái riêng tồn tại khách quan.

1

2

3

4

Nguyên tắc khách quan.

Nguyên tắc toàn diện.

Nguyên tắc phát triển.

Nguyên tắc thực tiễn.

Sự phân biệt giữa lượng và chất chỉ là tương đối

Chất và lượng tồn tại một cách chủ quan

Chất của sự vật không phụ thuộc vào phương thức liên kết giữa các yếu tố cấu

thành sự vật

Lượng và chất của sự vật không có mối quan hệ gì với nhau

Khái niệm

Biểu tượng

Cảm giác

Tri giác

Là hoạt động tinh thần của con người

Là hoạt động vật chất thuần túy của con người

Là hoạt động nhận thức có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm

cải tạo tự nhiên và xã hội

Là hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm

cải tạo tự nhiên và xã hội

1

2

3

4

Cú hích của Thượng đế

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Sự phủ định của phủ định

Ý chí của con người

Phát triển của sự vật có tính kế thừa nhưng trên cơ sở có phê phán, lọc bỏ, cải tạo

cái cũ

Phát triển của sự vật có tính kế thừa nhưng đó là sự kế thừa nguyên xi cái cũ

Phát triển của sự vật không có tính kế thừa

Phát triển của sự vật chỉ là sự lắp ghép từ cái cũ sang cái mới một cách máy móc về

mặt hình thức

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Lý luận nhận thức duy vật biện chứng

Ba quy luật của phép biện chứng duy vật

Ý thức là phẩm tiến hóa của tự nhiên

Nguồn gốc xã hội của ý thức là bộ óc người và thế giới khách quan tác động vào

bộ óc người

Ý thức của con người là quà tặng của Thượng đế

Lao động và ngôn ngữ là hai sức kích thích chủ yếu hình thành nên ý thức con

người

Tình cảm

Ý chí

Tri thức

Niềm tin

Cách thức của sự vận động và phát triển.

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển.

Động lực của sự vận động và phát triển.

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển.

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến.

Nguyên lý về sự phát triển.

Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội.

Lý luận nhận thức.

Đường xoáy ốc.

Vòng tròn khép kín.

Đường thẳng tắp đi lên.

Đồ thị hình sin.

Tả khuynh

Hữu khuynh

Vừa tả khuynh vừa hữu khuynh

Không tả khuynh, không hữu khuynh

Chủ quan.

Thống nhất.

Khách quan và kế thừa.

Vừa chủ quan vừa khách quan.

Hình ảnh của thế giới chủ quan và khách quan

Quá trình vật chất vận động bên trong bộ não

Sự phản ánh tích cực, năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong đầu óc

con người

Tiếp nhận và xử lý các kích thích từ môi trường bên ngoài vào bên trong bộ não

Chất là chất liệu của sự vật

Chất là bản chất của sự vật và có mối liên hệ thống nhất với hiện tượng

Chất là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật là nó chứ không

phải là cái khác

Chất là sự tồn tại khách quan của bản thân sự vật

Bản chất và hiện tượng đối lập nhau, tách rời nhau

Bản chất và hiện tượng là hai mặt vừa thống nhất, vừa đối lập với nhau

Bản chất và hiện tượng là sản phẩm của tư duy trừu tượng

Bản chất và hiện tượng là sản phẩm của ý niệm

Khái niệm và suy luận.

Cảm giác, tri giác và khái niệm.

Cảm giác, tri giác, suy luận.

Cảm giác, tri giác và biểu tượng.

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật nhận thức

Ý thức không phải thuần tuý là hiện tượng cá nhân mà là hiện tượng xã hội.

Ý thức là một hiện tượng cá nhân.

Ý thức không là hiện tượng cá nhân cũng không là hiện tượng xã hội.

Ý thức của con người là sự hồi tưởng của ý niệm tuyệt đối.

Nguyên tắc phát triển

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc thực tiễn

Bút ký triết học

Nhà nước và cách mạng

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán

Làm gì

Độ

Điểm nút

Bước nhảy

Chuyển hóa

Nguyên nhân và kết quả không có mối quan hệ chuyển hóa lẫn nhau

Một nguyên nhân chỉ có thể gây ra một kết quả

Một kết quả chỉ có thể do một nguyên nhân gây ra

Một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân gây ra

Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng

Cái chung nằm ngoài cái riêng, bao trùm toàn bộ cái riêng

Cái chung và cái riêng không có mối quan hệ gì với nhau

Cái chung quyết định sự tồn tại của cái riêng

Bộ óc người

Thế giới khách quan

Ngôn ngữ

Lao động

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển

Cách thức của sự vận động và phát triển

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Động lực của sự vận động và phát triển

Cái chung và cái riêng

Nguyên nhân và kết quả

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Vật chất và ý thức

Mọi sự vận động nói chung

Mọi sự phủ định nói chung

Sự phủ định biện chứng

Sự kế thừa