Vận chuyển các chất vào cơ thể

Vận chuyển các chất từ ra khỏi cơ thể

Vận chuyển các chất từ bộ phận này đến bộ phận khác để đáp ứng cho các hoạt động sống của cơ thể     

Dẫn máu từ tim đến các mao mạch

Chim  

Động vật đa bào cơ thể nhỏ dẹp

Động vật đơn bào

Cả B và C

…hở,.. xoang cơ thể

…nhỏ…phế nang phổi

…kín…xoang cơ thể

…kín…phế nang phổi

. Máu lưu thông liên tục trong mạch kín (từ tim qua động mạch, mao mạch, tĩnh mạch, và về tim)

 Tốc độ máu chảy chậm, máu không đi được xa.

. Máu chảy trong động mạch với áp lực thấp.

Máu đến các cơ quan chậm.

Tim → Động mạch → Khoang máu → trao đổi chất với tế bào → Hỗn hợp dịch mô – máu → Tĩnh mạch → Tim.

Tim → Động mạch → Trao đổi chất với tế bào → Hỗn hợp dịch mô – máu → Khoang máu → Tĩnh mạch → Tim.

. Tim → Động mạch → Hỗn hợp dịch mô – máu → Khoang máu → Trao đổi chất với tế bào → Tĩnh mạch → Tim.

Tim → Động mạch → Khoang máu → Hỗn hợp dịch mô - máu → Tĩnh mạch → Tim

        I→II→III→IV→V.

I→II→VI→IV→V.

   I→II→IV→III→V.

I→IV→III→I→V .

Máu chảy trong động mạch dưới áp lực lớn, tốc độ máu chảy cao

 Máu chảy trong động mạch dưới áp lực thấp, tốc độ máu chảy chậm.

Máu chảy trong động mạch dưới áp lực thấp, tốc độ máu chảy nhanh

Máu chảy trong động mạch dưới áp lực cao, tốc độ máu chảy chậm.

Đa số động vật thân mềm và chân khớp.

Các loài cá sụn và cá xương.

Động vật đa bào cơ thể nhỏ và dẹp.

Động vật đơn bào.

Lượng máu đẩy vào động mạch một lần của kì co tâm thất nhiều hay ít.

Tim đập mạnh hay đập yếu.

Độ quánh (độ đặc) của máu.

Tiết diện mạch và độ chênh lệch huyết áp giữa các đoạn mạch

Ốc sên

Gà

Bồ câu

Cá sấu

Cá xương, chim, thú            

Chân khớp, lưỡng cư, thú.

Bạch tuộc, chim, thú.             

 Lưỡng cư, bò sát, chim và thú.

Chỉ có ở động vật có xương sống.

Mực ống, bạch tuộc, giun đốt, chân đầu và động vật có xương sống.

Chỉ có ở đa số động vật thân mềm và chân khớp.

Chỉ có ở mực ống, bạch tuộc, giun đốt, chân đầu

Ngành Ruột khoang.   

Ngành Giun dẹp.

Lớp Lưỡng cư.

Ngành Thân lỗ.

Máu chảy liên tục trong mạch kín từ động mạch qua mao mạch, tĩnh mạch và về tim. 

Tốc độ máu chảy chậm, máu không đi được xa.

Máu chảy liên tục trong động mạch với áp lực thấp.

Máu trao đổi chất trực tiếp với tế bào cơ thể, sau đó trở về tim theo các ống góp.

Tim → động mạch → tĩnh mạch → mao mạch → tim.

Tim → mao mạch → tĩnh mạch → động mạch→ tim.

Tim → tĩnh mạch → mao mạch → động mạch → tim

Tim → Động mạch → Mao mạch → Tĩnh mạch → Tim.

Tâm nhĩ trái.

Tâm nhĩ phải.

Tâm thất trái.

. Tâm thất phải.

Khi van động mạch phổi mở, máu từ tâm thất phải vào động mạch phổi.   

Khi van ba lá và van hai lá mở, máu chảy từ hai tâm nhĩ vào hai tâm thất.

Khi van động mạch chủ mở, máu từ tâm thất phải vào động mạch chủ.

Khi tâm thất trái co, van hai lá sẽ đóng lại.

Tim của lưỡng cư, bò sát (trừ cá sấu) gồm có 4 ngăn.

Tim của cá có 3 ngăn gồm 3 tâm nhĩ và 1 tam thất.

Tim của thú có 4 ngăn gồm 2 tâm nhĩ và 2 tâm thất.

Tim của chim và thú có 6 van tim. 

Tim, nút xoang nhĩ và các sợi Purkinje. 

Tâm thất, nút nhĩ thất, bó His và các sợi Purkinje.

Tâm nhĩ, tĩnh mạch phổi, bó His và các sợi Purkinje.

Nút xoang nhĩ, nút nhĩ thất, bó His và các sợi Purkinje.

 Tâm thất co.

Tâm thất dãn.

Tâm nhĩ co.

Tâm nhĩ dãn.

Tim hoạt động chịu sự điều hòa theo cơ chế thần kinh và thể dịch. 

Thần kinh đối giao cảm làm tăng nhịp tim, tăng lực co tim.

Hormone adrenaline từ tuyến thượng thận có tác dụng làm tăng nhịp tim.

Thần kinh đối giao cảm làm giảm nhịp tim, giảm lực co tim.

Nhịp tim chậm hơn và lượng máu được bơm vào mỗi ngăn tim lớn hơn.

Nhịp tim nhanh hơn và lượng máu được bơm vào mỗi ngăn tim lớn hơn

Nhịp tim nhanh hơn và lượng máu được bơm vào mỗi ngăn tim bé hơn.

Nhịp tim chậm hơn và lượng máu được bơm vào mỗi ngăn tim bé hơn.

Vì tim có cấu tạo đơn giản, hoạt động không tiêu tốn năng lượng.

Vì khối lượng máu nuôi tim nhiều, chiếm 1/10 trên cơ thể.

Vì thời gian làm việc của tim bằng thời gian nghỉ ngơi. 

Vì tim thường xuyên trao đổi chất với máu.

. Giữa mạch đi từ tim ( động mạch) và các mạch đến tim ( tĩnh mạch) không có mạch nối

Tốc độ máu chảy chậm

Máu chảy trong động mạch gâydưới áp lực lớn

. Còn tạo hỗn hợp máu - dịch mô

2

3

4  

5

(1), (3) và (4)

(5), (6) và (7)

(2), (3) và (5)

(2), (4), (6) và (7)

Tim hoạt động ít tốn năng lượng

Máu chảy trong động mạch với áp lực cao hoặc trung bình

Máu đến các cơ quan ngang nên đáp ứng được nhu cầu trao đổi khí và trao đổi chất

Tốc độ máu chảy nhanh, máu đi được xa

1

3

. 4      

5

Hệ tuần hoàn đơn. 1 - tâm thất ; 2 - động mạch mang ; 3 - mao mạch mang ; 4 - động mạch lưng ; 5 - mao mạch ; 6 - tĩnh mạch ; 7 - tâm nhĩ

Hệ tuần hoàn kép. 1 - tâm thất ; 2 - động mạch mang ; 3 - mao mạch mang ; 4 - động mạch lưng ; 5 - mao mạch ; 6 - tĩnh mạch ; 7 - tâm nhĩ

Hệ tuần hoàn đơn. 1 - tâm nhĩ ; 2 - động mạch mang ; 3 - mao mạch mang ; 4 - động mạch lưng ; 5 - mao mạch ; 6 - tĩnh mạch ; 7 - tâm thất

Hệ tuần hoàn kép. 1 - tâm thất ; 2 - tĩnh mạch ; 3 - mao mạch mang ; 4 - động mạch lưng ; 5 - mao mạch ; 6 - động mạch mang ; 7 - tâm nhĩ

Hệ tuần hoàn đơn. 1 - mao mạch phổi ; 2 - động mạch chủ ; 3 - mao mạch

Hệ tuần hoàn đơn. 1 - mao mạch ; 2 - động mạch chủ ; 3 - mao mạch phổi

Hệ tuần hoàn kép. 1 - mao mạch phổi; 2 - động mạch chủ ; 3 - mao mạch

Hệ tuần hoàn kép. 1 - mao mạch ; 2 - động mạch chủ ; 3 - mao mạch phổi

Mạnh, máu chảy liên tục trong mạch kín, từ động mạch qua tĩnh mạch, mao mạch và về tim.

Mạnh, máu chảy liên tục trong mạch kín, từ động mạch qua mao mạch, tĩnh mạch và về tim.

Yếu, máu chảy liên tục trong mạch kín, từ động mạch qua mao mạch, tĩnh mạch và về tim.

Yếu, máu chảy liên tục trong mạch kín, từ mao mạch qua động mạch, tĩnh mạch và về tim.

Động vật càng lớn nhịp tim càng nhanh và ngược lại

Động vật càng lớn nhịp tim càng ổn định

Động vật càng nhỏ nhịp tim càng nhanh và ngược lại

Động vật càng nhỏ nhịp tim càng chậm và ngược lại

Adrenalin

Acetylcholin

Andostreron

Histamin

Lực liên kết giữa các phân tử máu

Lực liên kết giữa máu và các thành mạch

. Tính đàn hồi của thành mạch

Tim co rồi giãn có chu kì giúp dàn máu thành dòng trong mạch

95 lần/phút        

85 lần/phút

75 lần/phút       

65 lần/phút

Gồm một lớp tế bào nội mạc, giữa các tế bào có vi lỗ (lỗ lọc).

Có nhiều sợi đàn hồi và lớp cơ trơn ở thành mạch.

Có đường kính lòng mạch lớn.

Các mạch phía dưới tim có các van giúp máu chảy một chiều.

0,1 giây ; trong đó tâm nhĩ co 0,2 giây, tâm thất co 0,3 giây, thời gian dãn chung là 0,5 giây

. 0,8 giây ; trong đó tâm nhĩ co 0,1 giây, tâm thất co 0,3 giây, thời gian dãn chung là 0,4 giây

0,12 giây ; trong đó tâm nhĩ co 0,2 giây, tâm thất co 0,4 giây, thời gian dãn chung là 0,6 giây

0,6 giây ; trong đó tâm nhĩ co 0,1 giây, tâm thất co 0,2 giây, thời gian dãn chung là 0,6 giây

Nút xoang nhĩ → hai tâm nhĩ→ nút nhĩ thất → bó His → mạng Puôckin → tâm thất co

Nút nhĩ thất → hai tâm nhĩ và nút xoang nhĩ → bó His → mạng Puôckin → tâm thất co

Nút xoang nhĩ → hai tâm nhĩ và nút nhĩ thất → mạng Puôckin → bó His → tâm thất co

Nút xoang nhĩ → hai tâm nhĩ → nút nhĩ thất → bó His → mạng Puôckin → tâm nhĩ, tâm thất co

Áp lực của máu tác động lên thành mạch.

Áp lực của máu tác động lên động mạch.

Áp lực của máu tác động lên tĩnh mạch.

Áp lực của máu tác động lên mao mạch.

Mạch bị xơ cứng, máu bị ứ đọng, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết áp cao dễ làm vỡ mạch

Mạch bị xơ cứng, tính đàn hồi kém, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết áp cao dễ làm vỡ mạch

Mạch bị xơ cứng nên không co bóp được, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết áp cao dễ làm vỡ mạch

Thành mạch dày lên, tính đàn hồi kém, đặc biệt là các mạch ở não, khi huyết áp cao dễ làm vỡ mạch

Tổng tiết diện của mao mạch lớn

Mao mạch thường ở gần tim

Số lượng mao mạch ít hơn

Áp lực co bóp của tim tăng

Dòng máu chảy liên tục

Sự va đẩy của các tế bào máu

Co bóp của mao mạch

Lực co của tim

Động mạch → tiểu động mạch → mao mạch → tiểu tĩnh mạch → tĩnh mạch

Tĩnh mạch → tiểu tĩnh mạch → mao mạch → tiểu động mạch → động mạch

Động mạch → tiểu tĩnh mạch → mao mạch → tiểu động mạch → tĩnh mạch

Mao mạch → tiểu động mạch → động mạch → tĩnh mạch → tiểu tĩnh mạch

0,1 s.

0,8 s

0,3 s

0,4 s.

Nhiệt kế.

Ống nghe tim phổi.

Huyết áp kế điện tử.

 Máy kích thích điện.

Tim đập chậm hơn, yếu hơn, mạch máu co và huyết áp tăng.

Tim đập nhanh hơn, mạnh hơn, mạch máu dãn và huyết áp giảm.

Tim đập chậm hơn, yếu hơn, mạch máu co và huyết áp tăng.

Tim đập nhanh hơn, mạnh hơn, mạch máu co và huyết áp tăng.

Số lượng mao mạch ít, giúp quá trình trao đổi chất diễn ra nhanh hơn.

Số lượng mao mạch rất lớn, tạo ra diện tích trao đổi chất giữa máu và tế bào lớn

Thành mao mạch cấu tạo từ các lớp mô liên kết, lớp tế bào biểu mô dẹt và có các lỗ nhỏ cho phép các chất đi qua

Vận tốc máu chảy nhanh, giúp quá trình trao đổi chất diễn ra nhanh hơn.

Hô hấp và tuần hoàn, qua đó điều hòa tuần hoàn máu.

Hô hấp và thể dịch, qua đó điều hòa tuần hoàn máu.

Thần kinh và thể dịch, qua đó điều hòa tuần hoàn máu.

Thần kinh và tim mạch, qua đó điều hòa tuần hoàn máu

Vận tốc máu ở động mạch chậm nhất vì tổng tiết diện của nó nhỏ nhất.

Vận tốc máu ở động mạch nhanh nhất vì tổng tiết diện của nó lớn nhất.

Vận tốc máu ở mao mạch chậm nhất vì tổng tiết diện của nó lớn nhất.

Vận tốc máu ở tĩnh mạch nhanh nhất vì tổng tiết diện của nó nhỏ nhất.

Qua thành tĩnh mạch và mao mạch

Qua thành mao mạch.

Qua thành động mạch và mao mạch.

Qua thành động mạch và tĩnh mạch

Pha co tâm nhĩ → pha giãn chung → pha tâm thất.

 Pha co tâm nhĩ → pha co tâm thất → pha giãn chung.

Pha co tâm thất → pha co tâm nhĩ → pha giãn chung.

Pha giãn chung → pha co tâm thất → pha co tâm nhĩ.