Font size
WorksheetsQH 10G #1.2.3
Total questions: 72
Worksheet time: 36mins
Қазіргі кезеңде Орталық Азияны саяси-географиялық аймақ ретінде қамтитын 5 мемлекет:
Пәкстан, Иран
Қазақстан, Қырғызстан
Өзбекстан, Түрікменстан
Тәжікстан
Ауғанстан, Үндістан
Орталық Азия мен Ресейде «Орталық Азия» ұғымы қолданыла бастады:
1960 жылды БҰҰ «Африка жылы» деп жариялаған соң
1991 жылы КСРО ыдыраған соң
1922 жылы КСРО халықаралық субъект ретінде құрылған соң
1936 жылы Қазақ КСР Конституциясы қабылданған соң
Бүгінде Орталық Азия аталып отырған аймаққа қатысты КСРО кезеңінде қолғданылған ұғым: /Қазақстан «Орта Азияға» енген жоқ, өйткені ол жеке экономикалық аймақ болды/
Орталық Азия
Қазақстан және Орта Азия
Қашғария
Үлкен Түркістан
«Орта Азия» ұғымы Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы барлық далалы жерді қамтыған атауды иеленді: /сондай-ақ Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан аумағы да қосылды/
Ресей империясы кезінде
КСРО кезінде
Қазақ хандығы кезінде
Тәуелсіз Қазақстан кезінде
Ресей империясы кезінде «Орта Азия» ұғымымен қатар қолданылған ұғым: /осы себепті Ресей империясының Орта Азиядағы иеліктері осылай аталған/
Мауреннахр
Қашғария
Түркістан
Ферғана
Қазақстан аумағындағы әлемдік мұхитқа құймайтын ішкі ағынды өзені (дері):
Ертіс, Лена
Жайық, Ембі
Пяндж, Кабул
Сырдария, Әмудария
Шу, Іле
«Орталық Азия» ұғымын алғаш рет ХІХ ғасырдың ортасында кеңінен қолданған неміс зерттеушісі (лері):
Григорий Потанин
Карл Риттер
Арминий Вамбери
Александр фон Гумбольдт
Афанасий Никитин
Орталық Азияны Еуразияның «ішкі биік аудандары» деп атап, ондағы түбектер мен ойпаттарды бөлек қарастырған ғалым:
Риттер
Гумилев
фон Рихтгофен
Гумбольдт
Алтайдан оңтүстікке және Памирден шығысқа қарайғы (Қазақстанның шығысындағы Орталық Азия аймағын) аумақты Орта Азия деп атаған:
Риттер
Гумилев
Гумбольдт
фон Рихтгофен
Орталық Азияны ішкі ағынды өзендер алабымен анықтауды енгізіп, Каспий мен Арал теңізін қоспаған неміс географы:
Риттер
Гумилев
фон Рихтгофен
Гумбольдт
Ертедегі ежелгі дәуірлік, ежелгі шығыстық, ортағасырлық өркениеттер атауы:
Дәстүрлі
Индустриалды
Постиндустриалды
Индустриалды-постиндустриалды
Көшпелілердің өркениеті:
Индустриалды
Дәстүрлі
Постиндустриалды
Сатылы
Бабалардың мәдени тәжірибелері мен өмір салтын қайталауға негізделген өркениет:
Индустриалды өркениет
Дәстүрлі өркениет
Жабайы өркениет
Постиндустриалды өркениет
Дәстүрлі өркениеттің белгісі (лері):
Табиғатпен тығыз байланыс
Адамның әлеуметтік топпен қатаң қарым-қатынасы
Зауыт пен фабрикалардың көптеп салынуы
Дәстүрдің дәріптелуі, діни сана
Ақпараттың басты байлыққа айналуы
Дәстүрлі өркениет индустриалдық дәуірге дейін ежелгі және орта ғасырларда болды.Олардың мынадай белгілері бар:
бірсарындылық: мәдени тәжірибенің (дәстүрдің) тұрақты түрде қайталануы және ата-бабалар өмір салтының ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отыруы
дәстүрдің дәріптелуі (дәстүр қасиетті саналады, оны ешқандай жағдайда бұзуға болмайды)
адам мен табиғаттың тығыз байланысы және табиғат жағдайларына тәуелділік, діни немесе діни-мифологиялық сана
адамның өз әлеуметтік тобымен тығыз байланысы (қауыммен, этноспен, қоғамдық ортасымен), қоғамдық және жеке өміріндегі бөлінбеушілік
ақпараттық қоғамның үстемдігі, компьютерлендірудің қоғам өмірінде басты орынға шығуы
Материалдық мәдениет ескерткіші (тері):
Баспана, киім-кешек
Сәндік, тұрмыстық бұйымдар
Білім
Қару-жарақ
Адамгершілік құндылықтар
Рухани мәдениет ерекшелігі (тері):
Білім, идея, діни ұстаным
Сәндік, тұрмыстық бұйымдар
Баспана, киім-кешек
Адамгершілік құндылықтар
Дәстүрлер
Орталық Азияның ежелгі тарихы жазба деректерде дәл және нақты көрсетілмеген.Бұл деректердің көпшілігі жатады:
Б.з.б І ғасырдың екінші жартысы – б.з. І ғасырының бірінші жартысы
Б.з.б. VIII ғасырдың бірінші жартысы – б.з. VI ғасырдың екінші жартысы
Б.з.б. ІІ ғасырдың бірінші жартысы – б.з.б. І ғасыр
Б.з. І ғасырдың бірінші жартысы – б.з. ІІІ ғасыр
Ғылымдағы антикалық деректердің нақты болмауының себебі:
Антикалық ғалымдар деректерді өздері тексеріп өздері жазған жерлерге келді
Антикалық деректер көбіне шовинистік, нәсілшілдік тұрғыдан жазылды
Ертедегі грек және римдік авторлар ауызша хабарлар мен дәлелсіз дереккөздерден жазған
Антикалық деректер көшпелілер тарихын Қытай, Үнді деректерінен көшіріп жазды
Орталық Азия туралы жазған грек авторы Геродоттың шығармасы және онда баяндалған іс
«География» (ХІ кітабында)
«Тарих» еңбегінде Кирдің Орта Азияға жасаған соңғы жорығын баяндады
«География» еңбегінде Александр Македонскийдің жорықтары туралы жазған
Ғұндардың Еуропаға жорықтары туралы баяндаған
Орталық Азия туралы жазған грек авторы Страбонның еңбегі
"Тарих"
"Илиада"
"Одиссея"
"География"
(ХІ кітабында)
Орталық Азия туралы жазылған «Жаратылыстану тарихы» еңбегінің римдік авторы:
Ксенофонт
Геродот
Үлкен Плиний
Гомер
Орталық Азия туралы жазған грек авторы Птолемейдің еңбегі жазылған деректер
«География» (ХІ кітабында)
«География», Александр Македонскийдің жорықтары туралы жазған
«Жаратылыстану тарихы»
Ғұндардың Еуропаға жорықтары туралы
Орталық Азия туралы жазған және ғұндардың Еуропаға жорықтары туралы баяндаған Рим тарихшысы
Үлкен Плиний
Птолемей
Аммиан Марцеллин
Страбон
Антикалық деректерге қарағанда Орталық Азияның ежелгі тарихы туралы маңызды да нақты деректер беретін:
Парсы деректері
Қытайлық деректер
Отандық деректер
Орыс деректері
Б.з.б ІІ ғасырда Қытай саяхатшысы (елшісі) Чжан Цянь сапар жасаған Орта Азия аймағы (тары):
Ферғана
Жетісу
Парфия
Қаңлы
Бактрия
Б.з.б. ІІ ғасырдың соңы – б.з.б. І ғасырдың басында өмір сүрген Қытайдағы Хань әулетінің тарихшысы:
Сыма Сянжу
Сыма Цян
Чжан Цянь
Шан Ян
Қытай саяхатшысы Чжан Цяньнің «Батыс елдері» туралы деректері негіз болды:
Сыма Цяннің «Тарихи жазбалар» еңбегіне
Сюань Цзанның «Буддизм отанына саяхат» еңбегіне
У-Цзиньцзыдың «Конфуцийшілердің ресми емес тарихы еңбегіне»
Страбонның «География» еңбегіне
«Чжан Цяньнің «Батыс елдері» туралы деректері б.з.б. ІІ ғасырдың соңы мен б.з.б. І ғасырдың басында өмір сүрген Сыма Цян (суретте) еңбегінің 123-тарауының негізгі мәтіндерін құрайды.Бірнеше ғасыр қытайлар мен көшпелі ғұндар арасында өзара тартысты күрес жүріп отырған.Сондықтан Қытай жазбаларында ғұндар, олардың көршілерінің өмір салттары мен саяси құрылымдары туралы көптеген мәлімет кездеседі»
Мәтінде сипатталған Сыма Цяннің еңбегін көрсетіңіз:
«Үш патшалық тарихы»
«Буддизм Отанына саяхат»
«Тарихи жазбалар» (Щи-цзи)
«Аспанның бергендері мен адамдардың ашқандары»
Ирандық деректерге жататын еңбек (тер):
Зороастризмнің қасиетті кітабы Авеста
Ежелгі парсының сына жазуы
«Илиада»
Эпиграфика
«Одиссея»
«Арийлер мемлекетін» толық сипаттаған «географиялық тарауы» бар шығарма:
«Ведалар»
«Ши цзи»
«Авеста»
«География»
Б.з.б ІІ м.ж пайда болған қола дәуіріндегі ортаазиялық жауынгерлер мен малшылардың өмір салты және рухани мәдениеті жөнінде көптеген мәлімет беретін шығарма:
«Ведалар»
«Ши цзи»
«Авеста»
«География»
Бехистундық жазбаларында Орталық Азия халықтарының парсыларға қарсы көтерілісі, олардың далалық көшпелілер мен парсы империясы арасындағы қатынастары айтылатын (б.з.б. 522-486 жж) билік құрған парсы патшасы:
І Дарий
Кир
Ксеркс
Камбиз
Ирандық соғдылардың жазуын пайдаланып, соның негізінде өздерінің жазуларын қалыптастырған халық:
/үнді жазуы кхарошти мен ежелгі түркі-монғол таңбалары арасында байланыстар болуы да мүмкін/
Сақтар
Үнділер
Түркілер
Қытайлар
Түркілердің өзіндік жазуларының атауы:
Шағатай, ұйғыр
Монғол, маньчжур
Руна, Орхон-Енисей
Соғды, сына
Б.з. І м.ж. өмір сүрген ежелгі түркі мемлекеті тарихы туралы аса құнды жазба дерек болып табылатын: /бұл атау ежелгі түркі жазбалары мен ежелгі скандинавиялық руналық таңбалар арасындағы ұқсастықтан шыққан/
Түркілердің руналық ескерткіштері
Түркілердің соғды жазуы
Түркілердің сына жазуы
Түркілердің иероглифтік ескерткіштері
Түріктердің руналы, Орхон-Енисей ескерткіштері арналды:
Түрік қағанаты мен Батыс Түрік қағанатына
Екінші Шығыс Түрік қағанаты және Ұйғыр қағанаттарының көрнекті қайраткерлеріне
Қарлұқ қағанаты мен Түргеш қағанатының Арабтарға қарсы күресіне
Түрік қағанаты мен Византия мемлекетінің арасындағы сауда-саттық мәселесіне
1893 жылы ежелгі түркі қолжазбаларының құпиясын ашқан дат (Даниялық) ғалым:
В.В.Радлов
Н.Ядринцев
В.Томсен
Л.Гумилев
Түріктің Орхон-Енисей жазуларының алғашқы аудармасын жазған орыс ғалымы:
Н.Ядринцев
В.Томсен
В.В.Радлов
Л.Гумилев
Қазіргі кезде бізге белгілі руна ескерткіштерінің саны: /бұл жәдігерлер Қазақстанның Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл комитетінің қорына енгізілген/
55
155
255
355
Орталық Азияның ертедегі дәстүрлі өркениеті туралы жазба деректердің негізгі тобы (тары):
Үнділік, африкалық
Антикалық, ирандық
Ежелгі қытайлық
Ежелгі түркілік
Арамейлік, шумерлік
Алтайдағы мұздықтарға айналған қорғандарға археологиялық қазба жұмыстарын 1826 жылы бастаған ғалым:
Н.Пантусов
В.Бартольд
С.Малов
В.Радлов
Бірінші болып тастарға қашалған ежелгі кескіндер (петроглифтер) туралы жазып, оларды суретке түсірген ғалым:
Н.Пантусов
В.Бартольд
С.Малов
В.Радлов
1889 жылы Жетісудағы үш қорғанға қазба жұмысын жүргізген ғалым:
В.Бартольд
Н.Пантусов
С.Малов
В.Радлов
1893-1894 жылдары Шу, Талас, Іле алқаптарындағы ескерткіштерді зерттеген ғалым:
Н.Пантусов
С.Малов
В.Радлов
В.Бартольд
ХХ ғасырдың басында Қазақстандағы ескерткіштерді зерттеуге қосылған:
Астрахан мұрағат комиссиясы
Орынбор мұрағат комиссиясы
Саратов мұрағат комиссиясы
Самара мұрағат комиссиясы
Қола дәуірін зерттеулермен айналысқан археологиялық зерттеулер жүзеге асты:
1910-1920 жж
1920-1930 жж
1930-1940 жж
1940-1950 жж
Тек Ақтөбе облысының өзінен зерттелген қоныс пен қорғандар саны: /таспен қаланған және «мұртты» қорғандар зерттеліп, Бесоба қорымында қазба жұмыстарын жүргізді/
300-ден астам
400-ден астам
500-ден астам
600-ден астам
Сарыарқаның ежелгі ескерткіштерін зерттеуде әрі ежелгі кен істері мен мыс қорыту өндірісін анықтауда аса маңызды рөл атқарған:
Ә.Х.Марғұлан
Қ.И.Сәтбаев
В.В.Бартольд
Л.Н.Гумилев
Тараз қалашығын анықтауда үлкен жұмыстар жүргізген ғалым:
М.Әуезов
Қ.Сәтбаев
С.Малов
В.Радлов
Республикадағы археологиялық жұмыстарды Ш.Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институты атқаруына себеп болған:
1946 жылы Қазақстан Ғылым академиясының құрылуына байланысты
1932 жылы Қазақстандағы аумағында КСРО ҒА филиалы құрылуына байланысты
1928 жылы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының ашылуына байланысты
1934 жылы С.Киров атындағы ұлттық университеттің ашылуына байланысты
Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясына (ОҚАЭ) жетекшілік еткен археолог ғалым:
Қ.И.Сәтбаев
Ә.Х.Марғұлан
В.В.Бартольд
Л.Н.Гумилев
Орталық Қазақстан аумағында Әлкей Марғұлан зерттеді:
Сарыарқадағы неолит пен энеолит дәуіріндегі мекендерді
Іле өлкесіндегі Бесшатыр қорғанын зерттеді
Алтай өлкесіндегі Шілікті, Берел, Пазырық қорғандарын зерттеді
Қола дәуіріндегі қоныстар мен қорғандарды
Сақтардың және түркі заманындағы жерлеу орындары мен орта ғасырлардағы қалаларды
1954 жылы Іле археологиялық экспедициясы жұмысына жетекшілік еткен белгілі ғалым:
Л.Гумилев
М.Қадырбаев
К.Ақышев
Ә.Марғұлан
К.Ақышевтың бастамасымен Іле археологиялық экспедициясы ашқан ғылыми жаңалығы (тары):
Солтүстік Қазақстандағы Ботай ескерткішін ашты
Сақ және үйсін дәуіріне тиесілі тас қорғандары
Қостанай маңынағы Ачинск қаласы ашылды
Бесшатыр «патша қорғаны»
Тамғалы шатқалындағы петроглифтерді ашты
1969 жылы Қазақстан аумағындағы ірі археологиялық әлемдік жаңалық:
Есік қорғанынан «Алтын киімді адамның» табылуы
Ботайдан мысты-тас дәуірі ескерткіштері табылды
Бесоба қорғанынан абыз әйелдердің денелері табылды
Берел қорымдарынан патша қорғандары табылды
1970 жылы петроглифтерге зерттеу жұмыстарын жүргізген ғалым:
К.Ақышев
К.Байпақов
М.Қадырбаев
З.Самашев
1970-1980 жылдары қазба жұмыстары жүргізілген орта ғасырлық қала (лар):
Отырар
Қостөбе
Сауран
Сығанақ
Түркістан
1970-1980 жылдары Қазақстанның далалы аймақтарында жаңалықтар ашылып, ғылымға енгізілген энеолиттік мәдениет:
Берел мәдениеті мен Шілікті мәдениеті
Алакөл мәдениеті мен Федоров мәдениеті
Пазырық мәдениеті пен Бесоба мәдениеті
Ботай мәдениеті мен Терсек мәдениеті
Бір аумақ пен дәуірдегі ортақ ұқсастықтары бар материалдық ескерткіштер жиынтығы атауы:
Антропологиялық мәдениет
Археологиялық мәдениет
Этнографиялық мәдениет
Топонимикалық мәдениет
Ресей аумағындағы Оңтүстік Оралда Арқайым мен Сынтасты мәдениетімен сабақтас ерекше ескерткіштердің ашылуынан кейін зерттеуге жол ашылған дәуір
Тас дәуірі
Темір дәуірі
Қола дәуірі
Мысты-тас дәуірі
1980 жылы энеолиттік Ботай мәдениетін зерттеп, осы жерде алғаш жылқының қолға үйретілгеннін дәлелдеген ғалым:
Ә.Марғұлан
К.Байпақов
В.Зайберт
З.Самашев
Іле Алатауының далалы аймағы мен тау бөктерінде сақтардың отырықшылық қоныстарын тапқан археолог-ғалым:
К.Ақышев
К.Байпақов
М.Қадырбаев
З.Самашев
Көлсай археологиялық мәдениетіне жататын ертедегі сақтардың ескерткіштері зерттелді:
Сарыарқа даласында
Жетісудың таулы аудандарында
Батыс Қазақстанның шөлейтті аудандарында
Алтайдың тау баурайындағы қоныстарында
2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұраларының тізіміне енген объект:
Маңғыстау жер асты мешіттері
Тамғалы (Таңбалы)
Ботай ескерткіші
Сарыарқа даласы
ХХ ғасырдың ортасынан бастап дами бастаған көшпелі малшаруашылығының бағыты мен көшпелі қоғамның барлық қырын зерттейтін кешенді ғылым:
Елтаңбатану (Геральдика)
Көшпеліліктану (номадистика)
Тиын, теңгелерді тану (Нумизматика)
Шығыстану (ориенталистика)
Қазақтардың көшпелі өркениеті туралы жазылған С.Зимановтың тариихи-этнографиялық еңбегі:
«Қазақтың жайылымды-көшпелі қоғамы»
«XVII-ХХ ғасырлардың басындағы қазақтардың көшпелі қоғамы»
«Қазақтардың ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қоғамдық құрылысы»
«Көшпелі қоғам:шығуы, дамуы, құлдырауы»
Қазақтардың көшпелі өркениеті туралы жазылған В.Ф.Шахматовтың тариихи-этнографиялық еңбегі:
«XVII-ХХ ғасырлардың басындағы қазақтардың көшпелі қоғамы»
«Қазақтың жайылымды-көшпелі қоғамы»
«Көшпелі қоғам:шығуы, дамуы, құлдырауы»
«Қазақтардың көшпелі өркениеті»
Қазақтардың көшпелі өркениеті туралы жазылған С.Толыбековтің тариихи-этнографиялық еңбегі:
«Қазақтардың көшпелі өркениеті»
«Қазақтардың ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қоғамдық құрылысы»
«XVII-ХХ ғасырлардың басындағы қазақтардың көшпелі қоғамы»
«Көшпелі қоғам:шығуы, дамуы, құлдырауы»
Қазақтардың көшпелі өркениеті туралы жазылған Д.Кішібековтің тариихи-этнографиялық еңбегі:
«Қазақтың жайылымды-көшпелі қоғамы»
«Көшпелі қоғам:шығуы, дамуы, құлдырауы»
«XVII-ХХ ғасырлардың басындағы қазақтардың көшпелі қоғамы»
«Қазақтардың ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қоғамдық құрылысы»
Қазақтардың көшпелі өркениеті туралы жазылған Н.Масановтың тариихи-этнографиялық еңбегі:
«Қазақтың жайылымды-көшпелі қоғамы»
«XVII-ХХ ғасырлардың басындағы қазақтардың көшпелі қоғамы»
«Қазақтардың көшпелі өркениеті»
«Көшпелі қоғам:шығуы, дамуы, құлдырауы»
Көшпелілердің өркениетін зерттейтін қосалқы тарихи пән (дер):
Кибернетика
Археология
Антропология
Этнография
Биология
