Worksheetsказак тил
Total questions: 132
Worksheet time: 1hrs 24mins
Дыбыс жүйесі қарастыратын мәселелер:
Тіл дыбыстарының пайда болуы, іштей жіктелуі.
Тіл мен сөйлеудің қатысы, сөз мағынасы.
Тіл арқылы жасалатын дыбыстар, ұғым және мағына.
Тарихи тұрақты құбылыс:
Дыбыс
Әріп
Фонема
Фонетиканың салалары:
Синхрониялық, диахрониялық фонетика.
Салыстырмалы, салғастырмалы фонетика.
Синхрониялық, диахрониялық, физиологиялық фонетика.
Тіл дыбыстарының анықтамасы:
Дыбыстау мүшелерінің қызметі арқылы шығатын, бір-бірінен сапалық жағынан ажыратылған, әлеуметтік мәні бар дыбыстар.
Бір зат пен екінші заттың соқтығысуынан пайда болған физикалық құбылыстар.
Артикуляциялық ерекшеліктердің мәні:
Сөйлеу дыбыстарының пайда болуы.
Дыбыстың таңбалану ерекшеліктері.
Дыбыс шығаруда актив қызмет атқаратын сөйлеу мүшелері:
Ерін
Тіс тіл
Әріп пен дыбыс санында айырмашылық бар сөздер:
Лебіз
Өте
Консонанс» терминінің мәні:
Үнсіз дыбыс
Үнді дыбыс.
«Р» дыбысына тән сипат:
Ауа қарқыны тілдің діріліне оралып шығады.
A) Дауыс шымылдығының барынша керілуі арқылы жасалады.
Аралас буынды сөздер:
Мұғалім,құдірет
Станок
Тіркес екпініне ие болатын сөздер қатары:
Абай көшесі.
Шаруашылық
Сингармонизм заңы дегеніміз:
Морфемалардың бірыңғай жуан не жіңішке буынды болып және олардың аралығында қатар келген дыбыстардың біріне-бірі акустика-артикуляциялық жақтан бейімделіп, үйлесіп тұруы.
Түбір мен қосымшаның арасында дауыссыз дыбыстардың үндестігі.
Дыбысталуда кейінді ықпалға ие болатын сөздер қатары:
Теңіз жағасында.
Жас ғалым.
Қазақ тілі орфографиясының қағидаттары (принциптер
Морфологиялық
Сингармониялық
Қазақ халқының басынан өткізген жазу (графика) түрлері:
Төте латын
Араб, түрік, төте.
Транскрипциясы дұрыс берілген сөздер:
Қазағыстан,түркү
Екі
Үшеуү
Тарихи-дәстүрлі қағидатқа сай жазылған сөздер қатары:
Қауіпсіздік
Ақжайық
Лексикология ғылымының қарастыратын мәселелері:
Сөз байлығы
Сөзөзгерім және түрленім.
Сөздердің байланысу түрлері.
Сөзге байланысты негізгі қасиеттер:
Сөз құрылымының тұйықтылығы.
Тұрақты тіркес екендігі.
Синонимге тән қатарлар:
Пішін, кескін.
Зәбір, жапа.
Ғұмыр, ғасыр, өмір.
Сын есiмнен жасалған антонимдер қатары:
Сүйкімді жексұрын
Арзан қымбат
Ерте кеш
Көпмағыналы сөздер (полисемия):
Аяқ
Бел
Асық
Тақта
Тілдегі сөздердің тұтас жиынтығы:
Сөздік құрам
Лексика
Төл
Пассив
Негізгі сөздік қордың басты белгілері:
Тұрақтылық
Сөз тудыруға ұйытқы болатындығы.
Көнерген сөздер, сөз оралымдылығы.
Қазақ тілінің сөздік құрамындағы кірме сөздер негізінен ... тiлдерiнен ауыс
Араб-парсы.
Монғол
Түрік
Араб-парсы тiлдерiнен ауысқан сөздер:
Тәрбие
Сүндет
Көрме
Монғол тілінен енген сөздер:
Ұлыс
Нөкер
Ғалым
Жағына пышақ жанығандай» тіркесінің мағынасы:
Жүдеу
Арық
Өткір
Тұрақты тіркестер берілген қатар:
Мұзға отырғызып кету
Жегені желім болу
Қолдыңұшын жиі беру
Мақал-мәтелдер берілген қатар:
Атың барда жер таны, желіп жүріп, асың барда, ел таны беріп жүріп.
Ит тойған жеріне, ер туған жеріне.
Қой үстіне бозторғай жұмыртқалады.
Лексикография дегеніміз:
Сөздік жасаудың әдістемесі мен техникасын үйрететін ғылым.
Тілдегі сөздер мен фразеологизмдерді жинақтайтын ғылым.
Кірме сөздер мен туынды сөздерді зерделейтін ғылым саласы.
Лингвистикалық сөздіктің түрлері:
Сегіз тілдік.
Екі тілдік.
Бес тілдік
Белгілі бір ғылым мен техника саласына қатысты арнаулы атаулар:
Логика
Оптика
Төре
Диалектологиялық сөздікте қамтылатын сөздер:
Лашын
Қақпан
Нәл
Қарша
Синонимдік сөздіктердің мақсаты:
Түбірлес сөздерді сөздік етіп шығару.
Жалпы сөздерді стильдік қызметіне қарай бөлу.
Мағыналас сөздерді синонимдік қатарға топтастыру.
Сөзжасам пәнінің зерттеу нысаны:
Сөйлем мүшелері.
Негіз сөз бен қосымшаның қосылуы.
Сөйлем түрлері.
Туынды сөздер.
Сөзжасамның бірліктері:
Ұя
Жұптасу
Тізбек
Сөзжасамның синтетикалық тәсілі арқылы жасалған туынды сөздер:
Егінші
Тарихи
Елтаңба
Мағынаның түрлендірілуі нәтижесінде жасалған туынды сөздер:
Қалашық
Белес
Сиясауыт
Салауат
Кіріккен сөздер қатары:
Қарлығаш
Биыл
Мыңбасы
Мағынаның тепе-теңдік қатысы арқылы жасалған туынды сөздеР
ҚР – Қазақстан Республикасы.
БҰҰ – Біріккен Ұлттар ұйымы.
Бесік, шілдехана
лтаңба, әнұран
Аналитикалық тәсіл арқылы жасалған сан есімдер:
Қырық алты.
Үш-үштен.
Мыңбай
Елу
Жалаң сөз түрі
Түбір
Туынды
Негізгі
Сөз түрлендіруші жұрнақтар:
Ата-й.
Үй-шік.
Егін-шілік.
Айт-ыс.
Кірме жұрнақтары бар сөздер:
Діндар
Өнерпаз
Келін
Айтар
Кітап, терезе» сөздері:
Септеледі тәелденеді
Жіктеледі
Көптелмейді
Жіктелетін зат есім түрлері:
шы, -шы, -кер, -гер жұрнақтары арқылы жасалған зат есімдер
Адамзат
Жалқы есімдер
Деректі есімдер.
Дұрыс берілген көптік мәнді есімдер қатары:
Жел, құйын, жаңбыр, қырау.
Қант, тұз, нан, қар.
Ақыл, қайрат, тау, көл.
Жусан, тозаң, шаш, қалам.
Эмоциялы-экспрессивтік реңді есімдер:
Кітапша. Төбешік
Жомарт
Бала
Дұрыс берілген құрама зат есімдер:
Қоғамдық еңбек.
Күн тәртібі,
Қолбасы
Бәйтерек
Сөзді таптастырудың үш қағидаты (принципі):
Морфологиялық
Семантикалық
Лексикалық
Сын есімнің шырайлары:
Салыстырмалы
Күшейтпелі
Асырмалы
Дұрыс берілген сапалық сын есімдер тізбегі:
Жиі, қоңыр, кір, қою.
Сары, ұзын сары, таулы.
Сулы, ақшыл, жаман.
Есімдерден сын есім жасалған қатар:
Білікті, білімсіз.
Ашық, суық, бұзық.
Жылауық, жатыңқы.
Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған сын есімдер:
Қара қоңыр, торы ала.
Таулы, орманды, тұзсыз.
Қаралау, ақшыл, сұрғылт.
Салыстырмалы шырай сын есімдері дұрыс берілген қатар:
Бозғылт, сұрғылт, көкшіл.
Жап-жақын, тым таяу, аса қабілетті.
Көгілдір, сабырлы, аса қадірлі.
Күшейтпелі шырайлы сын есімдер:
Аппақ, сап-сары.
Қып-қызыл, тіпті қызыл, аса қызыл.
Күрделі топтық сан есімдер дұрыс берілген қатар:
Жүзден-жүз жиырмадан, бес жүз-алты жүзден.
Он шақты, жиырма қаралы, жүзге тарта.
Бір мың тоғыз жүз, екі мың бес, үш мың төрт.
Белгісіздік есімдіктерінің жасалуына ұйытқы болатын сөздер:
Бір
Әр,әлде
Мен
Бірақ
Басқа сөздермен біріккен түрде қолданылатын есімдік:
Не
Міне
Барша
Туынды етістіктер бар қатар:
Ойнап кел
Белгіле
Бар
Зат есімнен болған есім негізді етістіктер:
Арқала,балтала,белгіле
Ұсақта
Тазала
Сын есім қатысымен жасалған есім негізді етістіктер:
Іріле
Сөйле
Биле
Қалып етістіктері бар қатар:
Жатыр,тұр
Оқы,жаз
Іш же
Идиомалану нәтижесінде жасалған күрделі етістіктер:
Таяқ жеді.
Бас қойды.
Ауыз жаласты.
Сұрап кел жәрдем ет
Негізгі әрі көмекші бола алатын етістіктер:
Отыр жатыр жүр
Еді екен
Емес
Сабақты етістік
Оқы тіз айт
Кел жүріс
Шық
Салт етістіктер
Ұш (аспанға).
Түс (орындықтан).
Бар (сабаққа)
Аш айт тап
Дұрыс берілген есімше жұрнақтары:
қан, -кен, -ар.
мақ, -мек, -пақ, -пек.
мас, -мес, -пас, -пес.
Ып п п
Қимыл атауына жалғанатын қосымшалар:
Тәуедік көптік септік
Көсемше етіс шырай
Есімше тұлғасындағы сөздер:
Білетіндеріміз
Айтылар
Оқыған
Жүргелі
Есімшенің білдіретін мағыналары:
Субстантивтік
Атрибутивтік
Предикаттық
Логикалық,фонологиялық
Көсемше категориясының білдіретін мәндері:
Шақтық
Модальділік
Пысықтауыштық
Анықтауыштық
Көсемшенің жіктелетін жұрнақтары:
Ып іп п
А е й
Ғалы гелі ұалы келі
Қалау райына тән көрсеткіштер:
ғы (+м, +ң) сы кел.
са игі еді, -ғай еді.
са екен, -се екен.
улы, -улі, -у.
Бұйрық рай білдіретін модальдік мағыналар:
Іске қосу.
Амалды істеуге қозғау салу
Түрткі болу.
Шарттылық
Шарт қою
Мақсатты келер шақпен берілген сөйлемдер:
Бүгін кітапханаға бармақпын.
Ертең жол жүремін
Топ студенттері кешке жиналмақшы.
Септік жалғауларының көнеленуінен жасалған үстеулер:
Артқа,қапыда,төтеден
Қайта
Сөйлей
Күрделі туынды үстеу:
Аунап-қунап.
Бірқыдыру
Биыл
Тысқары
Қиыса байланысқан сөз тіркестері:
Күз түсті.
Оқушылар айтты.
Қызмет ету.
Ақылды адам
Меңгеріле байланысқан есім негізді сөз тіркестері:
Өзіңе жаман.
Денсаулыққа пайдалы.
Сенен ақылды.
Осында отыр
Сөз тіркесіне тән белгілер:
Сөздердің бірі екіншісімен сабақтаса, мағыналық және синтаксистік байланыста айтылуы.
Сөздердің сабақтаса байланысуы.
Анықтауыштық, толықтауыштық, пысықтауыштық қатынаста болуы.
Сөздердің сабақтаса, салаласа байланысуы.
Жақсыз сөйлемдер:
Досанның тауға барғысы келді.
Кешікпей хабар жіберу қажет.
Менің ән тыңдағым келеді.
Ауылдың малы өсті.
Баяндауышы сөз тіркесінен болған сөйлемдер:
Өңі қара торылау.
Телефон аппараты бұзылып қалыпты.
Тұла-бойы өртеніп барады.
Ол кеше кешкісін келді.
Салалас құрмалас сөйлемге тән белгілер:
Баяндауыштарының тиянақты болуы.
Бөлшектерінің тең болуы.
Бағыныңқы, басыңқы компоненттерінің тең дәрежеде келуі.
Тұрлаусыз мүшелерінің толық болуы.
Объектілік қатынасты білдіретін сөз тіркесі:
Үй салу
Қазір үйде
Осы адам
Пысықтауышы зат есімнен болған сөйлем:
Ол мектепке кетті.
Күн шайдай ашық.
Қазақша таза сөйлейді.
Қорқақ бұрын жұдырықтар» сөйлемінің бастауышының жасалу жолы
Сын есімнен
Есімдік
Етістік
Бірыңғай баяндауышы бар сөйлем:
Меңтай ақ құба, сүйрік саусақты, талдырмаш.
Күні, түні жүріп келеді.
Жерге кілем, алаша төселді.
Атаулы сөйлемдер:
G) Әдемі ғимарат. Қайнап жатқан құрылыс ішінде Аяужан да жүр.
1916 жыл. Шілденің ақыры. Қалың жаңбыр жауып ашылған.
Күн жылы
Бір негізді сөйлемдер:
Қоштасқым келмейді
Келді
Олар айтты
Екі негізді сөйлем:
Оқушылар айтты.
Бәтіш оқуға баратын сыңай танытпады.
Қоштасқым келмейді.
Оқыды
Шартты бағыныңқылы сабақтас сөйлемдер:
Кімнің құсы бұрын барып дуадақ ілсе, «Еңлік-Кебек» жыры сонікі болсын.
Ұстазы бейілді болмай, шәкірті зейінді болмайды.
Әкем етегімнен ұстағанда, мен арызымды Таласқа беріп те үлгердім.
Иесіне түскен ызалы бүркіттей үстіне төніп тұрғанын көрсе де, Құдайменде қозғалмады.
Жалғаулық арқылы жасалған мезгілдес-ыңғайлас салалас сөйлемдер:
Дарын домбыраны қағып-қағып жіберді де, Әлмеш «Бозторғайды» бастап кетті.
Басында үкілі дөңгелек бөркі бар және әп-әдемі оюлы шапаны өзіне жарасып келеді.
Қос қанат құсқа біткен маған бітсе, барар ем қалқа жанға әлденеше.
Жалғаулықты қарсылықты салаластар:
Көп уақыт өткен сияқты, әйткенмен мағынасыз өткізген сағаттарға Хакім өкінген жоқ.
Төлештің өз басына қоятын кінәм жоқ, алайда үйін тексеріп келуім керек.
Отырып әңгімелесетіндей үлкен жұмысым жоқ және сізбен кеңес құратын қазір уақыт та тар.
Еламан да қатты қалжырап отыр еді, жатар кезде ұйқысы ашылып кетті.
Құрмалас сөйлем компоненттерінің баяндауыш формаларының жасалуы:
Есімше, көсемше, шартты рай арқылы.
Кейбір есім тұлғалары арқылы.
Сөйлемдік мағынаға ие болуы арқылы.
Күрделі ойды білдіру арқылы.
Аралас құрмалас сөйлемдер:
Кейде ұзақ жырлар жырланып, кейде ел ішінің әңгімелері айтылады, ауыл адамдары бұларды қызыға тыңдайды.
Күн кешкіре күзгі тұман сәл сейілді де, жел тынып, жылы жаңбыр себеледі.
Қыстың қысқа күні түс шағына жеткенде, Абылғазының айтқаны орындалғанда, балалары туыстай араласып кетті.
Тілдің белгілі бір дәуірдегі қалпын зерттейді:
Синхрониялық лингвистика.
Сипаттамалы тіл білімі.
Диахрониялық лингвистика.
Тілді өзгеруі мен дамуы барысын қарастырады:
Синхрониялық лингвистика.
Диахрониялық лингвистика.
Хроника
Семиотика
Тілдің атқаратын қызметі:
Қарым-қатынас жасау.
Аккумулятивтік
Экспрессивтік
Көру
Сезіну
Тіл білімінің нысаны:
Дыбыстық тілді зерттеу.
Тілдің жүйесі мен құрылымын қарастыру.
Табиғи дыбыстарды қарастыру.
Адам мен қоғамның байланысын бақылау.
Тіл білімінің зерттеу мақсаты мен нәтижесіне қарай бөлінуі:
Жеке тіл білімі.
Жалпы тіл білімі.
Салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімі.
Синхрониялық және диахрониялық тіл білімі.
Сөйлеу әрекетінің бөліктері:
Сөйлеу,ұғыну есту
Тану
Білу
Тілдік құрылымның элементіне жатады:
Морфема фонема сөз
Аксиома
Таңба
Қосымша қосылғанда кейінді ықпалдың әсерінен өзгеретін түбір:
Кеп жап
Қабақ табақ
Жат сат
Зыт қаш
Буынға сәйкес келетін анықтама:
Буын – фонациялық ауаның кілт үзілуінен пайда болған жеке дыбыс немесе дыбыстар тобы.
Буын – сөз құрамындағы бір немесе бірнеше дыбыс тобынан жасалған фонетикалық бөлшек.
Буын – ең кіші айту (сөйлеу) бірлігі.
Буын – сөздің белгілі бір мағыналы бөлшегі.
Буын – лексикалық немесе грамматикалық мағынасы бар сөз бөлшектері.
Буын құрау қызметіне ие дыбыстар:
Ашық,дауысты
Монофтонг
Обертон
Эксперссивтік-эмоционалды сөздер:
Жексұрын,айналайын,қылқию
Ақылгөй
Көркем
Архаизм сөздер:
Ұрын бару.
Жылу жинау.
Сауын айту.
Сандық ашу
Салық салу
Тілімізде архаизмдер кездеседі:
Салт-сана, әдет-ғұрыпқа қатысты.
Киім-кешек, ыдыс-аяқ атаулары.
Үй тұрмысына, мал атауларына.
Жер атауы
Туыстық атау
Төмендегі белгілер сөзге тән:
Заттар мен құбылыстарға атау болатындығы.
Даяқ қалпнда қолдану мағынасы болу
Қосымша арқылы , тұрақты тіркес байланысу
Ғалым Ғ. Қалиев пен Ә.Болғанбаев сөздерді тіркесу сипатына байланысты лексикалық мағына түрлеріне жіктеген:
Еркін мағына.
Синтаксистік шартты мағына.
Фразеологиялық байлаулы мағына.
Абстрактылы, конкретті мағына.
Атауыштық
Ғалым Ғ. Қалиев пен Ә. Болғанбаев сөздерді стилистикалық қызметіне байланысты лексикалық мағына түрлеріне жіктеген:
Бейтарап мағына, бейнелі мағына.
G) Терминдік мағына.
H) Поэтикалық мағына.
Туынды мағына, контекстік мағына.
C) Атауыштық мағына, тура мағына.
D) Түпкі мағына, туынды мағына.
Ғалым І. Кеңесбаев сөз мағынасын жіктеген:
Тура мағына, ауыспалы мағына.
G) Конкретті, абстрактылы мағына.
H) Контекстік мағына.
Фразеологиялық байлаулы мағына, еркін мағына.
D) Жанама мағына.
E) Атауыштық мағына, ауыспалы мағына.
Эмоциялық реңкке ие сөз:
Сәулетай.
B) Қалқатай.
C) Қарғажан.
Рақымшылық.
F) Қанағатшыл.
G) Өзімшіл.
диалекттілер
Сым оттық әйдік
Саясат теңіз
Тілімізге араб-парсы сөздері үш сала бойынша енген:
Ғылым мен мәдениетке байланысты.
B) Үй-тұрмысы, саудаға байланысты.
C) Дінге байланысты.
Неміс тілі.
E) Француз тілі.
F) Араб тілі.
Туынды сөз жасалуына ең белсенді қатысатын сөз бөлшег
Жұрнақ жалғау
Негіз
Сөзжасамда сөз жасауға өнімді сөздер тобын көрсет:
Төл
Кірме
Көнерген
Негіз құрамында ғана қызмет ететін сөз бөлшегі:
Жұрнақ
Негіз
Түбір
Сөзжасам мен лексикологияны байланыстыратын:
Мағына
Фонема
Жұрнақ
Сөздің құрамы өзгеріске түспей, өзгеріс сөздің мағынасында ғана болатын тәсіл қатарын тап:
Лексика-семантикалық тәсіл.
Синтаксистік (аналитикалық) тәсіл.
Идиомалану нәтижесінде жасалған күрделі етістіктеР
Таяқ жеді.
Ауыз жаласты.
Бас қойды.
Жәрдем ет.
Сұрап ал
Негізгі әрі көмекші бола алатын етістіктер:
Отыр жатыр жүр
Екен емес еді
Сабақты етістік
Оқы тіз айт
Кел жүріс шық
Етістіктін, магыналык турі:
Жалан етістіктер
Туынды етістіктер
Амал-арекет етістіктері
Курделі етісткітер
Жасалатын негізіне карай туынды етістіктер:
Жалан, курделі
Калып-сапа, амал эрекет
Есім негізді, етістік негізді
Негізгі, туынды
Белшектік сан есімнін
жасалу жолдары:
Септік жалгауы мен
кептік жалгауы аркылы
Шығыс септік пен тәуелдік жалғауы арқылы
Сез тудырушы
журнактар аркылв
Коптік жене жіктік
жалгауы аркылы
«Шан-шун дауыстар естілді»
сейлеміндегі
аныктауыштын жасалу
ЖОЛЫ:
Есімше
Есімдік
Еліктеуіш сөз
Есімшеден болган бірынгай
бастауышы бар сейлемдер:
Кашкандар да, куғандар қара үзіп қуып кетті
Кезі бір ашылып, бір
жумылады.
Асыкпай, саспай
сейледі.
Милиция бастыты мен
ауыл экімі де жиынга
келген.
Толыктауыштык катынасть
білдіретін сез тіркесі:
Ішке кірді.
Уй салу.
Казір уйде.
Осы адам.
Жалгаулык аркылы
жасалган мезгілдес-
ынгайлас салалас
сейлемдер:
Дарын домбыраны
кагып-катып жіберді де,
Элмеш «Бозторгайды»
бастап кетті.
Сен таута біткен терек
ен, мен кырда ескен кызгалдак ем.
Осы жолмен журе берсен, алдыннан булак кездесер.
