Thời kì văn học 1930 – 1945, khi chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh.

Thời kì văn học XVII - XIX, với những biến cố trong tác phẩm Truyện Kiều.

Thời kì văn học XV – XVI, khi chế độ phong kiến bắt đầu suy thoái.

Thời kì văn học sau 1975, với sự thay đổi của nền kinh tế.

Tính nguyên hợp, là sự kết hợp của nhiều loại hình nghệ thuật.

Tính truyền miệng, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Tính hữu danh, có ghi chép rõ ràng về tác giả của tác phẩm.

Tính dị bản, xuất hiện nhiều phiên bản khác nhau của một tác phẩm.

Đòi quyền sống và quyền hưởng hạnh phúc của con người

Phản ánh hiện thực trần trụi và những bi kịch cá nhân

Thể hiện tinh thần yêu nước, thân dân và phê phán xã hội

Khẳng định cái tôi cá nhân và khám phá thế giới nội tâm.

Con người được đặt trong sự hòa hợp với thiên nhiên và vũ trụ.

Con người được khắc họa với sự phức tạp, đa chiều trong tính cách.

Con người được thể hiện qua những hành động, lời nói khác thường.

Con người có xu hướng ưa tĩnh tại, tiết chế cảm xúc đến cao độ.

Văn học trung đại chú trọng chức năng thẩm mỹ, văn học hiện đại chú trọng chức năng giáo dục.

Văn học trung đại là "văn dĩ tải đạo", văn học hiện đại là hoạt động đi tìm và sáng tạo cái đẹp.

Văn học trung đại hướng tới độc giả tri kỉ, văn học hiện đại hướng tới giai cấp vô sản.

Văn học trung đại đề cao con người cộng đồng, văn học hiện đại đề cao con người vũ trụ.

Tái hiện đời sống một cách khách quan, chân thực như nó vốn có.

Phân tích các nguyên nhân xã hội để tìm ra giải pháp cải tạo.

Lí tưởng hóa đời sống, tiếp cận đời sống như nó nên có và cần phải có.

Cổ vũ đấu tranh giai cấp và xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn.

Nhân vật được lí tưởng hóa, xây dựng như những người toàn hảo, lớn hơn hoàn cảnh.

Hình thức thơ văn tự do, không bị ràng buộc bởi các khuôn phép, quy phạm xưa cũ.

Ngôn ngữ bụi bặm, xô bồ, đậm tính khẩu ngữ để phản ánh hiện thực đời sống.

Sử dụng thủ pháp tương phản đối lập giữa lý tưởng cao đẹp và thực tại tầm thường.

Tập trung xây dựng nhân vật chính diện lý tưởng, mang phẩm chất của cộng đồng.

Khai thác chủ yếu hai kiểu nhân vật: phản diện và nhân vật bị tha hóa.

Xây dựng nhân vật lớn hơn hoàn cảnh, luôn giữ vững được nhân cách và lý tưởng.

Nhân vật luôn ở trong thế đối lập rạch ròi giữa thiện và ác, và cái thiện luôn chiến thắng.

Xung đột giữa cái cũ và cái mới trong ý thức hệ và lối sống.

Xung đột giai cấp và sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gay gắt.

Cổ vũ đấu tranh giai cấp và xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn.

Sự khủng hoảng của chế độ phong kiến và nhu cầu giải phóng cá nhân.

Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời năm 1930.

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công.

Đại hội Đảng lần thứ VI phát động công cuộc Đổi mới năm 1986.

Khai thác sâu sắc bi kịch và số phận cá nhân trong chiến tranh.

Phản ánh xã hội một cách đa chiều, phức tạp với nhiều giọng điệu.

Phục vụ nhiệm vụ chính trị, mang tính đại chúng và tính sử thi.

Thể hiện cái tôi cá nhân cô đơn, lạc lõng trước những biến động của thời đại.

Người trí thức tiểu tư sản băn khoăn, day dứt về lẽ sống.

Người nông dân bị bần cùng hóa và đẩy đến bước đường cùng.

Người chiến sĩ và quần chúng cách mạng với ý thức công dân.

Con người cá nhân với những bi kịch, khát vọng đời thường.

Ảnh hưởng của các trào lưu văn học, nghệ thuật từ phương Tây.

Chủ trương của Đảng và nhu cầu tự thân của giới văn nghệ sĩ.

Sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế thị trường trong nước.

Sự ra đời của một thế hệ nhà văn mới được đào tạo bài bản.

Tiếp tục ca ngợi những chiến công và thành quả của cách mạng.

Nghiêng về đời sống thế sự, đào sâu vào số phận và đời sống cá nhân.

Tập trung phê phán những tàn dư của chế độ thực dân phong kiến.

Lí tưởng hóa cuộc sống mới xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc.

Nhân vật được xây dựng theo kiểu nhân vật chức năng, chính tà phân minh.

Sử dụng chủ yếu giọng điệu trang trọng, ngợi ca, mang tính sử thi.

Nhân vật trở nên đa chiều, đa diện, được khai thác cả vùng mờ tâm linh, vô thức.

Kết cấu tác phẩm đơn tuyến, tuân thủ nghiêm ngặt trật tự thời gian.

Do trình độ sản xuất thấp và năng lực tưởng tượng bay bổng của con người.

Do nền tảng kinh tế phát triển và sự tăng mạnh của khoa học kĩ thuật.

Do nhu cầu giải phóng cá nhân và thoát ly khỏi thực tại xã hội ngột ngạt.

Do sự khủng hoảng của xã hội thuộc địa và sự du nhập của văn hóa phương Tây.

Vì trong xã hội loạn lạc, con người có nhiều thời gian hơn để suy ngẫm về bản thân.

Vì khi bên ngoài bất ổn, con người càng có nhu cầu hướng về bên trong để tìm hiểu chính mình.

Vì chính quyền trong thời loạn lạc không còn đủ sức để kiểm soát ý thức cá nhân.

Vì xã hội loạn lạc tạo điều kiện cho sự tiếp xúc với nhiều nền văn hóa mới lạ.

Văn học dân gian.

Văn học hiện đại giai đoạn 1932 - 1945.

Văn học trung đại.

Văn học hiện đại giai đoạn 1945 - 1975.

Sự khác biệt về thế hệ trong cảm nhận về chính trị và xã hội.

Sự thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ và sự trỗi dậy của cái tôi cá nhân.

Sự xung đột giữa văn hóa nông thôn truyền thống và văn hóa thành thị mới.

Sự ảnh hưởng của văn học Pháp đối với các nhà văn trẻ Việt Nam.

Nhân vật đã từ bỏ lời nguyện để đến với tình yêu trần thế.

Nhân vật đã hy sinh tình yêu để trọn đời phụng sự Phật pháp.

Tác phẩm kết thúc bằng một tình yêu trong tâm tưởng, bất diệt.

Nhân vật đã tìm ra cách dung hòa cả hai, vừa tu hành vừa yêu đương.

Con người là sản phẩm của hoàn cảnh.

Cuộc đời là một tấn trò đời, đầy dối trá và lừa gạt.

Sự bất lực và mặt tối của con người.

Con người luôn có những phẩm chất tốt đẹp tiềm ẩn.

Hạnh phúc gia đình

Nguyên tắc đạo đức

Lí tưởng nghệ thuật

Cuộc sống giàu có

Sử dụng các thể thơ truyền thống như song thất lục bát với âm điệu trang nghiêm.

Sử dụng thi pháp của Thơ mới để xây dựng các hình tượng về lý tưởng cách mạng.

Tập trung vào việc tố cáo tội ác của đế quốc với ngôn từ chân thực, trần trụi.

Xây dựng một cái tôi cá nhân cô độc, tách biệt với quần chúng nhân dân.

Phản ánh bi kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ còn nhiều định kiến.

Ca ngợi sự hồi sinh của đất nước và con người trong công cuộc xây dựng xã hội mới.

Tố cáo hiện thực chiến tranh tàn khốc và những mất mát nó gây ra.

Thể hiện nỗi nhớ thương da diết giữa hai miền đất nước bị chia cắt.

Đi sâu vào phân tích tâm lý phức tạp, đa chiều của nhân vật.

Sử dụng ngôn ngữ đời thường, bụi bặm, đậm chất khẩu ngữ.

Phóng đại, mỹ hóa và lý tưởng hóa nhân vật cũng như hiện thực.

Sử dụng kết cấu phân mảnh, lắp ghép và dòng chảy ý thức.

Khát vọng được hòa mình vào cái chung, cống hiến cho cộng đồng.

Nhu cầu được sống thật với bản thể phức tạp, đa diện của chính mình.

Mong muốn quay về với những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Ước muốn thoát ly khỏi thực tại để tìm đến một thế giới tâm linh, hư ảo.

Người phụ nữ truyền thống, hy sinh thầm lặng vì gia đình.

Người trí thức băn khoăn, hoài nghi về những giá trị cũ và mới.

Người năng động, thực tế, nắm bắt các giá trị vật chất của kinh tế thị trường.

Nạn nhân của hoàn cảnh, bị tha hóa bởi những tác động của xã hội.

Thể hiện sự tiến bộ của y học hiện đại và tư duy khoa học.

Cho thấy sự suy đồi về đạo đức, sự lên ngôi của giá trị vật chất một cách tàn nhẫn.

Phê phán tình trạng lãng phí trong các bệnh viện thời bao cấp.

Minh họa cho sự khó khăn, thiếu thốn của đời sống sau chiến tranh.

Lao động là hoạt động trí óc, mưu sinh là hoạt động chân tay.

Lao động là vinh quang, mưu sinh là bán sự sống để tồn tại.

Lao động là tự nguyện, mưu sinh là bị ép buộc.

Lao động tạo ra giá trị cho tập thể, mưu sinh chỉ phục vụ cá nhân.

Là sự tổng hợp các mẩu ký ức của nhiều người về một sự kiện.

Là loại hình nghệ thuật đa yếu tố, bao gồm văn học, âm nhạc, biểu diễn,...

Là việc các tác phẩm có chung một công thức, motif để dễ nhớ, dễ truyền.

Là sự kết hợp hài hòa giữa ba tôn giáo Nho - Phật - Đạo.

Để thể hiện sự nổi loạn, chống đối lại các quy phạm của xã hội.

Để làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, ly kỳ hơn đối với người đọc.

Để tỏ rõ nội tâm của nhân vật một cách súc tích và ấn tượng.

Để chứng tỏ nhân vật là những người phi thường, có nguồn gốc thần thánh.

Thực dân Pháp bắt đầu nổ súng xâm lược năm 1858.

Chiến thắng của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng cuối thế kỷ X.

Triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Giáp Thân năm 1885.

Sự ra đời của các tờ báo uy tín như Đông Dương tạp chí và Nam Phong tạp chí.

Sự ổn định về chính trị và sự bảo trợ của nhà nước phong kiến.

Tầng lớp trí thức Tây học và sự ra đời của các tờ báo uy tín.

Sự phục hưng mạnh mẽ của các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

Sự chấm dứt hoàn toàn ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc.

Con người là một thành viên hài hòa trong một cộng đồng ổn định.

Con người là những cá nhân cô đơn, lạc lõng, đang đi tìm vị trí của mình.

Con người là những công dân có ý thức chính trị và trách nhiệm với xã hội.

Con người là nạn nhân bất lực của hoàn cảnh xã hội và các quy luật tàn nhẫn.

Nhân vật luôn có tầm vóc nhỏ bé, yếu đuối về thể chất.

Nhân vật không thể vượt qua hay thay đổi được hoàn cảnh sống của mình.

Nhân vật không có những ước mơ, hoài bão lớn lao cho tương lai.

Nhân vật không nhận thức được bản chất của xã hội đương thời.

Phải đi sâu vào khai thác đời sống cá nhân và những bi kịch thân phận.

Phải sáng tác phục vụ cho mục tiêu của cuộc đấu tranh cách mạng.

Phải tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của văn hóa phương Tây.

Phải bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Sự quay trở lại với các lối kể chuyện truyền thống của văn học dân gian.

Sự tìm tòi, thể nghiệm nghệ thuật cách tân, táo bạo của nhà văn.

Sự ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường lên cấu trúc của tác phẩm văn học.

Sự lúng túng của các nhà văn khi chưa tìm được cách phản ánh hiện thực mới.

Ngôn ngữ lãng mạn giàu hình ảnh, ngôn ngữ hiện thực giàu tính nhạc.

Ngôn ngữ lãng mạn trong sáng, tinh tế; ngôn ngữ hiện thực bụi bặm, xô bồ.

Ngôn ngữ lãng mạn sử dụng nhiều từ Hán Việt, ngôn ngữ hiện thực sử dụng từ thuần Việt.

Ngôn ngữ lãng mạn mang tính triết lý, ngôn ngữ hiện thực mang tính trữ tình.

Phản ánh cuộc sống của tầng lớp tiểu tư sản thành thị trong bế tắc.

Phơi bày xã hội thực dân nửa phong kiến đầy con người nhỏ bé đến bước đường cùng.

Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân trong cuộc sống đói nghèo.

Lên án thói hư tật xấu của xã hội thành thị qua lăng kính trào phúng.

Đời sống thị dân có nhiều thời gian rảnh rỗi để suy ngẫm về các mối quan hệ.

Đời sống thị dân làm ra tiền của nên có nhu cầu hưởng thụ cao về tinh thần.

Đời sống thị dân tiếp xúc sớm với văn hóa phương Tây nên quan niệm cởi mở hơn.

Đời sống thị dân bất ổn nên con người cần tìm đến tình yêu làm chỗ dựa.

Con người trung đại ưa tĩnh tại, điềm nhiên, còn con người hiện đại luôn trong trạng thái động đậy, lưỡng lự.

Con người trung đại có cái nhìn bi quan về cuộc sống, còn con người hiện đại có cái nhìn lạc quan hơn.

Con người trung đại gắn bó với thiên nhiên làng quê, còn con người hiện đại gắn với không gian vũ trụ.

Con người trung đại ít biểu lộ cảm xúc cá nhân, còn con người hiện đại luôn bộc lộ cảm xúc một cách mãnh liệt.

Do sự kiểm duyệt gắt gao của chính quyền thực dân Pháp đối với hoạt động văn nghệ.

Do các nhà văn chưa tìm được tiếng nói chung và còn loay hoay với các thể loại cũ.

Do sự xung đột giữa truyền thống quá lớn (miền Bắc, Trung) và sự tiếp nhận thiếu nền tảng (miền Nam).

Do đời sống nhân dân quá cực khổ nên không có điều kiện để tiếp nhận văn học nghệ thuật.

Mâu thuẫn giữa con người cá nhân và trách nhiệm đối với gia đình, xã hội.

Mâu thuẫn giữa khát vọng duy tân đất nước và thực trạng lạc hậu của xã hội.

Mâu thuẫn giữa lý tưởng cao đẹp, tự do và thực tại tầm thường, bất công, tăm tối.

Mâu thuẫn giữa việc tiếp thu văn hóa phương Tây và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Vì xã hội khi đó đề cao lao động tập thể, coi mọi người đều bình đẳng và nghèo khó như nhau.

Vì đồng tiền bị coi là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản, đi ngược lại lý tưởng xã hội chủ nghĩa.

Vì các nhà văn muốn tập trung vào những đề tài lớn lao của dân tộc thay vì vật chất đời thường.

Vì đời sống tự cung tự cấp khi đó khiến đồng tiền không còn vai trò quan trọng trong xã hội.

Một cái tôi lãng mạn, say đắm với vẻ đẹp của lý tưởng và tương lai tươi sáng.

Một cái tôi ưu tư, trăn trở trước những nỗi đau khổ của quần chúng nhân dân.

Một cái tôi anh hùng, sẵn sàng hy sinh bản thân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Một cái tôi gắn bó với mọi người, hòa vào cái chung để tạo nên sức mạnh khối đời.

Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và tinh thần quốc tế vô sản.

Chủ nghĩa yêu nước, tinh thần cộng đồng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa.

Tinh thần nhân văn, dân chủ và khát vọng hòa bình, thống nhất đất nước.

Sự kết hợp hài hòa giữa tư tưởng Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo.

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ và sự thống nhất đất nước.

Cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng và công cuộc Đổi mới của Đảng.

Sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô.

Sự du nhập mạnh mẽ của các trào lưu văn học, nghệ thuật thế giới.

Con người phải trèo lên các sự kiện để đòi quyền sống, thay vì làm nên cho sự kiện.

Con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội phức tạp, đa chiều.

Con người là một thực thể tâm linh, cần được khám phá ở chiều sâu vô thức.

Con người là sản phẩm của hoàn cảnh, nhưng luôn có khả năng vươn lên.

Phản ánh những bi kịch của con người cá nhân với tư cách là nạn nhân của hoàn cảnh.

Tái hiện lại những trang sử hào hùng của dân tộc qua góc nhìn mới mẻ, đa chiều.

Khai thác những vấn đề đạo đức, thế sự trong bối cảnh kinh tế thị trường.

Thể hiện sự hoài niệm, nuối tiếc về những giá trị tốt đẹp của thời đã qua.