Thales

Anaximens

Đêmôcrit

Hêraclit

Đồng nhất vật chất nói chung với ý niệm tuyệt đối

Đồng nhất vật chất nói chung với một dạng cụ thể hữu hình, cảm tính của vật chất

Đồng nhất vật chất với khối lượng

Cả A,B,C

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm

Nhị nguyên

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

4 hình thức

3 hình thức

5 hình thức

6 hình thức

Vận động cơ học

Vận động vật lý, hoá học

Vận động sinh học

Cả A, B, C

Phản ánh vật lý

Phản ánh hóa học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh ý thức

Bộ óc con người

Sự tác động của thế giới bên ngoài vào bộ óc con người

Lao động và ngôn ngữ

Thế giới khách quan

Là sự phản ánh hiện thực khách quan vào đầu óc con người một cách năng động, sáng tạo

Là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

Là một hiện tượng xã hội và mang bản chất xã hội

Cả A,B,C

Tri thức

Tình cảm

Niềm tin, ý chí

Ý chí và tư tưởng

Tự ý thức, tiềm thức, vô thức

Tri thức, niềm tin, ý chí

Khái niệm, phán đoán, suy lý

Cả A, B, C

Tuyệt đối hoá vai trò của ý thức

Tuyệt đối hoá vai trò của vật chất, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Khẳng định vật chất quyết định nội dung, hình thức và bản chất của ý thức

Phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Cặp phạm trù nguyên nhân - kết quả

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Chỉ có những quan hệ bề ngoài mang tính ngẫu nhiên

Không thể chuyển hóa lẫn nhau trong những điều kiện nhất định

Có mối liên hệ, quy định, ràng buộc lẫn nhau

Tồn tại biệt lập, tách rời nhau trong sự phát triển

Chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các yếu tố, bộ phận trong một đối tượng hoặc giữa các đối tượng với nhau

Chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau bên trong đối tượng

Chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng giữa các đối tượng với nhau

Chỉ những sự ràng buộc nhưng không chuyển hóa lẫn nhau

A. Tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú

B. Tính khách quan, tính phổ biến, tính cô lập

C. Tính chủ quan, tính phổ biến, tính cụ thể

D. Tính phổ biến, tính chủ quan, tính đa dạng, phong phú

Chỉ nhìn một chiều mà không thấy mặt khác

Tập trung vào những mối liên hệ cơ bản

Lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau

Đòi hỏi khi nghiên cứu đối tượng cần đặt nó trong chỉnh thể thống nhất của tất cả các mặt, các mối liên hệ

Phân tích sự vật trong điều kiện, hoàn cảnh và quá trình lịch sử của nó

Không cần quan tâm đến điều kiện, hoàn cảnh của sự vật

Không cần quan tâm đến quá trình lịch sử của sự vật

Không cần quan tâm các mối liên hệ liên quan đến sự vật

Không cần chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, môi trường cụ thể của sự vật sinh ra

Không cần chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử trong sự tồn tại và phát triển của sự vật

Cần chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử- cụ thể của sự vật, hiện tượng đó sinh ra, tồn tại, phát triển

Không chú ý đến không gian, thời gian của sự vật

Ý muốn chủ quan của con người quy định sự phát triển của sự vật

Nguồn gốc của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Nguồn gốc của sự phát triển nằm ở bên ngoài của sự vật

Tính thần khách quan là yếu tố quan trọng nhất quy định sự phát triển của sự vật

Tính khách quan, phổ biến, đa dạng phong phú và kế thừa

Tính chủ quan và phổ biến

Tính chủ quan và cô lập

Tính khách quan và cô lập

Nhận thức cái hiện đang tồn tại ở sự vật

Nhận thức cái đã tồn tại của sự vật

Không chỉ nhận thức đối tượng ở trạng thái hiện tại, mà còn dự báo được khuynh hướng phát triển trong tương lai.

Nhận thức sự vật trong tương lai của nó.

Dùng để chỉ các mặt, thuộc tính không có ở bất kỳ sự vật, hiện tượng nào

Dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính chỉ có ở một sự vật, hiện tượng

Dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng

Là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Dùng để chỉ một mặt, một thuộc tính không có ở bất kỳ sự vật, hiện tượng nào

Dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính chỉ có ở một sự vật, hiện tượng

Dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không những có ở một sự vật, hiện tượng nào đó, mà còn lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng khác

Chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Là cái tồn tại phổ biến ở nhiều sự vật, hiện tượng

Là phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở một sự vật, hiện tượng (một cái riêng) nào đó mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng nào khác

Là cái duy nhất thể hiện bản chất, đặc điểm của sự vật, hiện tượng

Là cái không liên quan đến cái chung, cái riêng

Là phạm trù chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt hay giữa các sự vật nhằm gây ra một sự biến đổi nhất định

Là một sự vật, hiện tượng sinh ra sự vật hiện tượng khác

Là cái có sau kết quả

Đồng nhất với nguyên cớ và điều kiện

Chất của sự vật không tồn tại khách quan

Chất của sự vật do cảm giác của con người quyết định

Chất của sự vật chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, là tổng hợp các thuộc tính của sự vật nói lên đặc trưng của sự vật

Chất của sự vật là thuộc tính không cơ bản của sự vật

Là tất cả sự phát triển đột biến

Là sự phát triển không hoàn thiện về chất

Là quá trình biến đổi về chất diễn ra tại điểm nút

Chỉ là sự thay đổi về lượng của sự vật

Sự biến đổi về chất mà lượng không thay đổi

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật, hiện tượng

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng bất kỳ cũng làm biến đổi về chất của sự vật, hiện tượng

Cả A, B, C

Sự biến đổi về chất mà lượng không thay đổi

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật, hiện tượng

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng bất kỳ cũng làm biến đổi về chất của sự vật, hiện tượng

Cả A, B, C

Vạch ra nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển

Vạch ra xu hướng của sự phát triển

Vạch ra cách thức của sự phát triển

Vạch ra con đường của sự phát triển

Trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Trong xã hội

Trong tự nhiên

Trong tư duy

Hai mặt đối lập tồn tại trong một sự vật, hiện tượng có khuynh hướng biến đổi, phát triển trái ngược nhau

Hai mặt đối lập luôn luôn thống nhất với nhau

Hai mặt đối lập luôn luôn đấu tranh với nhau

Hai mặt tồn tại trong hai sự vật không liên quan đến nhau

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ

Không kế thừa những yếu tố tích cực

Kế thừa những yếu tố thích hợp và loại bỏ yếu tố không thích hợp

Kế thừa những yếu tố tiêu cực

Đường cong

Đường thẳng

Đường xoáy ốc

Đường tròn khép kín

Toàn bộ hoạt động vật chất - cảm tính ,có tính lịch sử , xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và phục vụ nhân loại tiến bộ

Toàn bộ hoạt động tinh thần , mang tính lịch sử-xh của con người nhằm cải biến xã hội

Hiện thực khách quan , tồn tại bên ngoài con người và độc lập với nhận thức con người

Toàn bộ hoạt động vật chất, mang tính chủ quan của con người nhằm cải biến thế giới

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động quan hệ công chúng

Là hình thức đầu tiên đưa lại cho con người những thông tin trực tiếp, đơn giản nhất về một thuộc tính riêng lẻ

Cho ta hình ảnh trọn vẹn về sự vật

Là hình ảnh sự vật được tái hiện trong bộ óc nhờ trí nhớ

Là hình thức phản ánh khái quát, gián tiếp sự vật

A. Là sự phản ánh trực tiếp khách thể thông qua các giác quan

B. Là sự phản ánh gián tiếp sự vật, hiện tượng

C. Là giai đoạn cao nhất của quá trình nhận thức

D. Phản ánh được bản chất của sự vật, hiện tượng

Khái niệm

Suy lý

Tri giác

Phán đoán

A. Chỉ giúp con người có tri thức kinh nghiệm

B. Là sự phản ánh trực tiếp đời sống

C. Giúp con người có tri thức khoa học và lý luận

D. Không có đáp án đúng

Vật chất bị tiêu tan

Giới hạn nhận thức của con người về vật chất bị tiêu tan

Vận động bị tiêu tan

Cả A, B, C

Vật chất tồn tại bên ngoài ý thức con người và thông qua các dạng cụ thể

Vật chất tồn tại vĩnh viễn, tách rời với các dạng cụ thể của vật chất

Đồng nhất vật chất với một dạng cụ thể của vật chất

Vật chất tồn tại phụ thuộc ý thức con người

Cảm giác, ý thức của chúng ta không có khả năng nhận thức được thế giới

Cảm giác, ý thức của chúng ta có khả năng nhận thức được thế giới

Cảm giác, ý thức phản ánh thụ động thế giới vật chất

Cả A, B, C

Giải quyết hai mặt vấn đề cơ bản của triết học trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Đòi hỏi con người phải quán triệt nguyên tắc khách quan.

Khắc phục hạn chế trong quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật cũ, cung cấp căn cứ khoa học để xác định cái gì thuộc về vật chất trong lĩnh vực xã hội.

Cả A, B, C.

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật thời Cổ đại

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Vận động là sự tự thân vận động của thế giới vật chất

Vận động là do sự chi phối của thần linh

Vận động là tương đối, đứng im là tuyệt đối

Vận động của sự vật phụ thuộc vào ý chí con người

Cơ học

Vật lý

Hóa học

Sinh học

Sinh học

Hóa học

Vận động xã hội

Vận động của tư duy

Có ba chiều

Mang tính khách quan

Là hình thức tồn tại của vật chất

Cả A, B, C

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, không tách rời vật chất

Không gian có ba chiều, thời gian có một chiều

Không gian và thời gian mang tính khách quan

Cả A, B, C

Thế giới thống nhất do ý muốn chủ quan của con người

Thế giới thống nhất ở tính vật chất của nó

Thế giới thống nhất do ý niệm tuyệt đối

Thế giới không có tính thống nhất vật chất

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Của các dạng vật chất có sự sống

Của các dạng vật chất không có sự sống

Của tất cả các dạng vật chất

Của bộ óc con người

Bộ óc con người và lao động

Thế giới khách quan và ngôn ngữ

Lao động và ngôn ngữ

Bộ óc con người và thế giới khách quan tác động vào bộ óc người thông qua quá trình phản ánh

B. Thế giới khách quan và công cụ lao động

C. Ngôn ngữ, thế giới khách quan và lao động

D. Bộ óc người và thế giới khách quan

Bộ óc người và thế giới khách quan tác động vào bộ óc người , lao động và ngôn ngữ

Vật chất quyết định ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức, còn ý thức có tính độc lập tương đối và tác động đến vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất, không có tính độc lập tương đối

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức mang bản chất xã hội

Ý thức mang đặc tính sáng tạo

Ý thức có tính sáng tạo

Ý thức mang bản chất xã hội

Ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất và không có tính độc lập tương đối

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức tự nó có thể làm thay đổi được hiện thực

Ý thức tác động đến vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức tác động đến vật chất một cách thụ động

Ý thức quyết định vật chất

Tuyệt đối hoá vai trò của ý thức

Khẳng định ý thức sinh ra tất cả, còn vật chất chỉ là bản sao

Tuyệt đối hoá vai trò của vật chất, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Vật chất quyết định ý thức và ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Tích cực và lạc quan

Tích cực và tiêu cực

Tiêu cực và chủ quan

Tích cực và chủ quan

Hoạt động tự thân của ý thức con người

Hoạt động nhận thức của ý thức con người

Hoạt động chủ quan của ý thức con người

Hoạt động thực tiễn của con người

Xuất phát từ mong muốn chủ quan của con người mà không cần quan tâm đến hoàn cảnh

Xuất phát từ ý muốn của con người, phát huy tính năng động chủ quan

Tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

Xuất phát từ ý muốn chủ quan của con người

Tính chủ quan của ý thức con người

Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức

Ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức quyết định vật chất

Cả A, B, C

Có vai trò khác nhau nên cần phải xem xét mọi mối liên hệ

Có vai trò không giống nhau nên chỉ cần biết một mối liên hệ

Có vai trò như nhau đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật

Có vai trò như nhau nên chỉ cần biết một mối liên hệ của sự vật

Khi nghiên cứu đối tượng cần đặt nó trong chính thể thống nhất của tất cả các mặt, các mối liên hệ

Phải rút ra được các mặt, các mối liên hệ tất yếu và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ

Cần xem xét đối tượng này trong mối liên hệ với đối tượng

Chỉ nhìn một chiều, thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Nghiên cứu sự vật trong mối liên hệ với các sự vật hiện tượng khác

Chỉ nhìn một chiều, thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Thừa nhận tính phổ biến của các sự vật hiện tượng

Phải tuân theo nhiều mối liên hệ liên quan đến sự vật

Quan điểm toàn diện

Quan điểm phát triển

Quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm phiến diện, chiết trung, nguỵ biện

Phân tích sâu mặt bản chất của đối tượng

Đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Coi trọng mặt hình thức của đối tượng

Coi tất cả các mối liên hệ là như nhau

Phát triển là sự tăng lên về mặt lượng của sự vật

Phát triển mang tính chủ quan

Phát triển chỉ vận động theo khuynh hướng đi lên của sự vật, hiện tượng

Phát triển chỉ vận động theo vòng tròn khép kín

Phát triển chỉ khuynh hướng vận động đi lên của sự vật, hiện tượng

Phát triển không phải là tất cả mọi sự vận động của sự vật

Phát triển có tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú và tính kế thừa

Phát triển chỉ sự tăng lên duy nhất về mặt lượng của sự vật

Cần đặt đối tượng vào sự vận động, phát hiện xu hướng biến đổi của nó

Phát triển là quá trình trải qua nhiều giai đoạn

Phải sớm phát hiện và ủng hộ đối tượng mới

Phải có quan điểm bảo thủ, định kiến khi nghiên cứu đối tượng

Muốn rút ra cái chung không cần phải thông qua nhiều cái riêng

Cái chung tồn tại trong cái riêng và nằm trong mối liên hệ chặt chẽ với cái đơn nhất.

Cái chung luôn luôn tồn tại độc lập với cái riêng

Chỉ cần quan tâm đến cái riêng mà không cần quan tâm đến cái chung

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính tất yếu

Cả A, B, C

Nguyên nhân và kết quả có thể chuyển hóa cho nhau

Sự phân biệt giữa nguyên nhân và kết quả mang tính tuyệt đối

Nguyên nhân xuất hiện sau kết quả

Một nguyên nhân chi sinh ra một kết quả

Quy luật đặc thù

Quy luật phổ biến trong tự nhiên, xã hội, tư duy

Quy luật riêng

Quy luật chung chỉ ở một số lĩnh vực

Là hạt nhân của phép biện chứng

Chỉ ra nguồn gốc của sự vận động , phát triển của sự vật , hiện tượng

Vạch ra cách thức vận động phát triển của sự vật , hiện tượng

Vạch ra khuynh hướng vận động , phát triển của sự vật , hiện tượng

Những thuộc tính không cơ bản

Những thuộc tính cơ bản

Những thuộc tính bên trong của sự vật

Những thuộc tính bên ngoài của sự vật

A. Lượng chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật

B. Lượng nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

C. Lượng của sự vật hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của con người

D. Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Tính tương đối

Tính tuyệt đối

Tính chủ quan

Tính tuyệt đối và tính chủ quan

Hữu khuynh

Phát triển

Tả khuynh

Phiến diện

Hữu khuynh

Phát triển

Tả khuynh

Phiến diện

Ý thức có trước vật chất

Ý thức và vật chất ra đời đồng thời

Con người không thể nhận thức được thế giới

Con người có khả năng nhận thức được thế giới

Quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và quy luật phủ định của phủ định

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong giới tự nhiên

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong xã hội

Mâu thuẫn tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội, tư duy

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong tư duy

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn biện chứng chỉ bao hàm sự thống nhất mà không có đấu tranh giữa mặt đối lập trong một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn biện chứng chỉ bao hàm sự đấu tranh mà không có thống nhất giữa mặt đối lập trong một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn biện chứng là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong một sự vật và giữa các sự vật với nhau

Mâu thuẫn biện chứng là có nguyên nhân từ bên ngoài

Có thống nhất của các mặt đối lập nhưng không có đấu tranh giữa chúng

Trong mâu thuẫn biện chứng sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập không tách rời nhau

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập luôn tách rời nhau

Thống nhất của các mặt đối lập là tuyệt đối, đấu tranh là tương đối

Sự bài trừ, phủ định lẫn nhau

Sự thủ tiêu lẫn nhau

Là sự phủ định siêu hình

Tương đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tạm thời

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tương đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập vừa tạm thời và tương đối

Các mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập không đấu tranh mà luôn thống nhất với nhau

Các mặt đối lập không thống nhất và luôn đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập không bao giờ thống nhất và đấu tranh với nhau

Do những nguyên nhân không cơ bản tạo ra

Do mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng

Do mâu thuẫn giữa lực lượng vật chất và lực lượng tinh thần

Do mâu thuẫn bên ngoài của sự vật, hiện tượng

Là sự thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình phát triển

Là sự phủ nhận một luận điểm nào đó

Là sự thay thế sự vật do sự tác động của nguyên nhân bên ngoài

Cả A, B, C

Có cơ sở

Có động lực

Tính lịch sử - xã hội

Có nguồn gốc, mang tính lịch sử - xã hội