Chân lý là tri thức phản ánh đúng hiện thực khách quan và đã được thực tiễn kiểm nghiệm, vì vậy, có thể áp dụng chân lý đó vào mọi nơi, mọi lúc, mọi việc đều đúng.

Giới động vật và thực vật hoàn toàn tách rời nhau, không có nguồn gốc chung.

Sự phát huy tính năng động chủ quan của con người muốn có hiệu quả bao giờ cũng phải dựa vào cơ sở vật chất.

Chân lý chỉ tồn tại trong nhận thức con người. Vì vậy nội dung của chân lý là do chủ quan của con người tạo ra.

Không có lý luận thì hoạt động thực tiễn của con người mò mẫm, mất phương hướng. Do đó lý luận phải có trước và không phụ thuộc vào thực tiễn.

Sự phát huy tính năng động chủ quan của con người muốn có hiệu quả bao giờ cũng phải dựa vào cơ sở vật chất.

Mọi tri thức dù trực tiếp hay gián tiếp, dù trình độ cao hay thấp, xét đến cùng đều bắt nguồn từ thực tiễn.

Động vật và thực vật hoàn toàn khác nhau, không có nguồn gốc chung.

Thế giới tồn tại khách quan, còn quy luật vận động và phát triển của thế giới do ý thức con người tạo ra.

Phát triển là quá trình tiến bộ, theo đường thẳng.

Mỗi chân lý khoa học dù có tính tương đối vẫn chứa dựng yếu tố của chân lý tuyệt đối.

Vật chất là thực tại, tồn tại phụ thuộc vào cảm giác của con người.

Mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của mọi sự vận động và phát triển.

Phủ định của phủ định là sự loại bỏ hoàn toàn sự vật cũ.

Nhân quả là mối liên hệ có tính chủ quan, do con người xác lập.

Nhận thức chỉ là phức hợp các cảm giác của con người.

Nhận thức của con người là một quá trình biện chứng.

Cái tất nhiên và ngẫu nhiên không có quan hệ với nhau vì cái tất nhiên sâu sắc, bền vững, ổn định còn cái ngẫu nhiên phong phú, bên ngoài, biến đổi.

Nội dung chân lý có tính khách quan còn hình thức chân lý có tính chủ quan.

Phủ định của phủ định là quy luật phổ biến trong tự nhiên, trong xã hội và tư duy.

Quan hệ sản xuất có tính vật chất, quyết định mọi quan hệ xã hội khác.

Nguyên nhân của mọi biến đổi trong lịch sử, xét đến cùng là do tư tưởng của con người đang luôn luôn thay đổi.

Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử.

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, đồng thời kiến trúc thượng tầng tác động ngược trở lại đối với cơ sở hạ tầng.

Sự thịnh suy của mỗi dân tộc là do ý chí của người đứng đầu quốc gia quyết định.

Quan hệ sản xuất là những quan hệ xã hội có tính vật chất được hình thành không tuỳ thuộc ý muốn của những người sản xuất.

Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử.

Trong một cuộc điên, người ta suy nghĩ khác trong một tụp lều tranh.

Phương thức sản xuất là cách thức con người tiến hành quá trình sản xuất vật chất ở những giai đoạn lịch sử nhất định của xã hội loài người.

Xã hội là một tổng số các bộ phận được cấu thành và biến đổi tuỳ ý muốn con người.

Xã hội là một tổ hợp các bộ phận được cấu thành và biến đổi một cách ngẫu nhiên.

Tất cả cái gì thúc đẩy con người hành động đều phải thông qua đầu óc của họ. Vì vậy phải tìm động lực sâu xa của lịch sử ở trong tư tưởng và ý chí của con người.

Dẫn dĩ thực tự nhiên.

Do có được những Lực lượng sản xuất mới, loài người thay đổi Phương thức sản xuất của mình, đồng thời thay đổi tất cả những quan hệ xã hội của mình.

Trong tất cả những chuyển biến lịch sử thì chuyển biến về kinh tế là chuyển biến quan trọng nhất, quyết định sự phát triển của lịch sử.

Xã hội vận động theo những quy luật phụ thuộc vào ý thức con người.

Về mặt khách quan, nhà nước xuất hiện là do mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được.

Cơ sở trực tiếp hình thành các giai cấp là lòng tham của con người.

Giai cấp nào chi phối những tư liệu sản xuất vật chất thì cũng chi phối luôn cả những tư liệu và điều kiện sản xuất tinh thần.

Đạo đức và nghệ thuật là các yếu tố phản ánh và phụ thuộc vào các hoạt động kinh tế.

Chỉ dựa vào các quan hệ kinh tế hiện có cũng có thể giải thích đầy đủ bất kỳ học thuyết chính trị nào.

Chỉ dựa vào các quan hệ kinh tế hiện có cũng có thể giải thích đúng bất kỳ tư tưởng pháp quyền nào.

Mọi thuyết đạo đức có từ trước đến nay, xét đến cùng, đều là sản phẩm của tình hình kinh tế lúc bấy giờ.

Hoạt động của con người với động vật là có ý thức, vì thế ý thức của con người quyết định sự tồn tại của họ.

Quan hệ sản xuất là những quan hệ xã hội có tính vật chất quyết định mọi quan hệ xã hội khác.

Nguyên nhân của mọi biến đổi trong lịch sử, xét đến cùng là do tư tưởng của con người đang luôn luôn thay đổi.

Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử.

Sự thịnh suy của mỗi dân tộc là do ý chí của người đứng đầu quốc gia quyết định.

Những quy luật kinh tế có vai trò quyết định sự vận động, phát triển của xã hội, nhưng chính sách kinh tế có thể kìm hãm hoặc thúc đẩy tác động của những quy luật kinh tế đó.

Xã hội là một tổng số các bộ phận được cấu thành và biến đổi tuỳ theo hoàn cảnh địa lý.

Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử.

Sự thịnh suy của mỗi dân tộc là do ý chí của người đứng đầu quốc gia quyết định.

Đó là một khái niệm cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Chỉ toàn bộ các yếu tố vật chất bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Bao gồm hoàn cảnh địa lý tự nhiên, dân cư và phương thức sản xuất.

Trong ba yếu tố của Tồn tại xã hội thì hoàn cảnh địa lý tự nhiên là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự biến đổi, phát triển của xã hội.

Trong ba yếu tố của Tồn tại xã hội thì phương thức sản xuất là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự biến đổi, phát triển của xã hội.

Mối quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất của cải vật chất được gọi là Quan hệ sản xuất.

Cũng như Lực lượng sản xuất, Quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực đời sống vật chất xã hội.

Tính vật chất của Quan hệ sản xuất được biểu hiện ở chỗ chúng tồn tại khách quan, phụ thuộc vào ý thức con người.

Quan hệ sản xuất là quan hệ kinh tế cơ bản của một hình thái kinh tế-xã hội.

Lực lượng sản xuất và Quan hệ sản xuất là hai mặt của Phương thức sản xuất, tồn tại không tách rời nhau.

Mối quan hệ biện chứng giữa Lực lượng sản xuất và Quan hệ sản xuất là nội dung quy luật sự phù hợp của Quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của Lực lượng sản xuất.

Quy luật về sự phù hợp của Quan hệ sản xuất với trình độ và tính chất của Lực lượng sản xuất là quy luật xã hội phổ biến diễn trong tất cả các xã hội có đối kháng giai cấp.

Quy luật về sự phù hợp của Quan hệ sản xuất với trình độ và tính chất của Lực lượng sản xuất phản ánh sự phụ thuộc khách quan của Quan hệ sản xuất vào sự phát triển của Lực lượng sản xuất, đồng thời Quan hệ sản xuất cũng tác động trở lại Lực lượng sản xuất.

Đối tượng lao động là yếu tố động nhất và cách mạng nhất trong Lực lượng sản xuất.

Tư liệu lao động là cơ sở của sự kế tục lịch sử xã hội.

Cái cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa phong kiến.

Năng suất lao động xã hội là thước đo trình độ phát triển của Lực lượng sản xuất.

Cái cối xay chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản công nghiệp.

Tư liệu lao động là cơ sở của sự kế tục lịch sử xã hội.

Các quan hệ xã hội tồn tại độc lập với Lực lượng sản xuất của xã hội.

Trình độ phát triển của Tư liệu lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của loài người.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Chủ nghĩa duy tâm lịch sử.

Chủ nghĩa duy vật tầm thường.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Là sự phủ định có tính khách quan, tự thân, có tính kế thừa và có thêm yếu tố mới.

Là sự phủ định có sự can thiệp của con người, có tính kế thừa và làm chấm dứt quá trình phát triển.

Là tự thân phủ định làm cho cái cũ hoàn toàn mất đi và làm cho cái mới khác nhau về chất với cái cũ.

Là sự phủ nhận hoàn toàn cái cũ, xác lập cái mới khác cái cũ do có sự can thiệp của con người.

Là cái được tập hợp từ tất cả Cái riêng lại, mang tính khách quan, phổ biến trong tự nhiên, xã hội, tư duy.

Là phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính chung lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác.

Là cái toàn thể được tập hợp lại từ nhiều bộ phận hợp thành mang tính khách quan, phổ biến.

Là những mặt, thuộc tính, quá trình có trong nhiều Cái riêng được con người tạo ra rất phổ biến.

Cái riêng là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định.

Chỉ một sự vật, hiện tượng, quá trình tồn tại ngẫu nhiên, không lặp lại với Cái riêng khác.

Chỉ một cái khác với Cái chung, là cái bộ phận của Cái chung.

Chỉ một sự vật, hiện tượng có tính quy định không chỉnh thể, phụ thuộc vào Cái riêng khác.

Là những mặt, mối liên hệ, yếu tố bên ngoài có tính chủ quan, là hình thức của Bản chất.

Hiện tượng là phạm trù triết học phản ánh tất cả mọi biểu hiện bề bên ngoài của bản chất.

Chỉ phương thức tồn tại, tổ chức kết cấu của Nội dung.

Là những mặt, mối liên hệ, yếu tố biểu hiện bên trong của Bản chất.

Nội dung là phạm trù triết học phản ánh tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật.

Là tổng hợp các mặt, yếu tố, quan hệ, do con người tạo nên sự vật, hiện tượng nào đó.

Là tổng số các mặt, yếu tố, quan hệ được sắp xếp tuỳ ý để tạo nên sự vật, hiện tượng nào đó.

Là tổng hợp các mặt có tính quy định tạo nên sự vật.

Hình thức là phạm trù triết học dùng để chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, phản ánh kết cấu, hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật.

Là tổng số các mặt biểu hiện bên ngoài của nội dung.

Là vẻ bề ngoài của nội dung.

Là phương thức kết cấu của nội dung, có tính chủ quan do con người tạo ra cho phù hợp với nội dung.

Thực tiễn là nguồn gốc của nhận thức vì qua thực tiễn bộc lộ các thuộc tính, mối liên hệ bản chất của đối tượng.

Thực tiễn là hoạt động sản xuất của con người do đó thực tiễn không cần gắn với lý luận.

Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức.

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra tính đúng đắn của chân lý.

Quan hệ sản xuất là những quan hệ xã hội có tính pháp lý, quyết định mọi quan hệ xã hội khác.

Trong sự sản xuất ra đời sống của mình, con người có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tuỳ thuộc vào ý muốn của họ.

Xã hội là một tổ hợp các bộ phận được cấu thành và biến đổi một cách ngẫu nhiên.

Sự thịnh suy của mỗi dân tộc là do định mệnh chi phối.

Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử.

Vị cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng nên kiến trúc thượng tầng chỉ đóng vai trò thụ động trong sự phát triển lịch sử.

Quan hệ sản xuất là những quan hệ xã hội có tính vật chất quyết định mọi quan hệ xã hội khác.

Xã hội là một tổ hợp các bộ phận được cấu thành và biến đổi tuỳ theo ý muốn của người đứng đầu.

Dân dĩ thực vi thiên.

Do có được những lực lượng sản xuất mới, loài người thay đổi phương thức sản xuất của mình, đồng thời thay đổi tất cả những quan hệ xã hội của mình.

Trong tất cả những chuyển biến lịch sử thì chuyển biến về chính trị là chuyển biến quan trọng nhất, quyết định sự phát triển của lịch sử.

Duy chỉ có kinh tế là nhân tố quyết định trong lịch sử.

Quan hệ thuê mướn người lao động

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức quản lý

Quan hệ phân phối sản xuất lao động

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Điều kiện địa lý – tự nhiên

Kiến trúc thượng tầng

Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với Tồn tại xã hội.

Ý thức xã hội quyết định Tồn tại xã hội.

Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển.

Ý thức xã hội tác động trở lại Tồn tại xã hội.

Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất - kỹ thuật của xã hội.

Lực lượng sản xuất là nhân tố, xét đến cùng, quyết định sự hình thành và phát triển của mọi xã hội.

Lực lượng sản xuất thể hiện tính liên tục trong sự phát triển của xã hội loài người.

Lực lượng sản xuất đại diện cho bộ mặt của xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển.

Quan hệ sản xuất là quan hệ cơ bản, quyết định tất cả các quan hệ xã hội khác.

Quan hệ sản xuất là cơ sở kinh tế của các hiện tượng xã hội.

Quan hệ sản xuất thể hiện tính năng động trong sự phát triển của xã hội loài người.

Quan hệ sản xuất tiêu biểu cho bộ mặt của xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển nhất định.

Xã hội là một tổng số những bộ phận rời rạc.

Xã hội là một tổng hợp có tính máy móc, ngẫu nhiên các yếu tố.

Xã hội là một chỉnh thể phức tạp, vận động và phát triển theo các quy luật khách quan.

Xã hội là một tổng thể được cấu thành chỉ bởi những con người sinh vật.

Công cụ lao động.

Người lao động.

Đối tượng lao động.

Công cụ phụ trợ.

Nguyên nhân kinh tế.

Nguyên nhân chính trị.

Nguyên nhân năng lực bẩm sinh ở từng nhóm người.

Nguyên nhân nghề nghiệp khác nhau.

Chủ nghĩa duy vật tầm thường.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

Chân lý là quan điểm được đa số ủng hộ.

Chân lý là quan điểm được mọi người trong cuộc họp bỏ phiếu tán thành.

Chân lý là một quan điểm được nhiều nhà khoa học thừa nhận.

Chân lý là một quan điểm được chứng minh trong thực tiễn là đúng.

Suy nghĩ và hành động nóng vội.

Chạy theo nguyện vọng chủ quan.

Không tôn trọng quy luật và khả năng thực tế.

Luôn luôn tôn trọng quy luật khách quan.

Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật.

Tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan.

Lấy dân làm gốc, lắng nghe nguyện vọng chính đáng của dân.

Lấy lý chí và nguyện vọng làm điểm khởi đầu cho mọi chủ trương, kế hoạch công tác.

Hoàn cảnh địa lý là một trong yếu tố cấu thành tồn tại xã hội.

Hoàn cảnh địa lý giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển xã hội.

Hoàn cảnh địa lý là yếu tố thường xuyên, tất yếu của sự tồn tại và phát triển của xã hội.

Hoàn cảnh địa lý là nhân tố quyết định sự tồn vong và phát triển của xã hội loài người.

Vấn đề môi trường phụ thuộc vào trình độ nhận thức của con người.

Vấn đề môi trường phụ thuộc vào năng lực vận dụng các quy luật tự nhiên.

Vấn đề môi trường phụ thuộc vào mật độ dân số.

Vấn đề môi trường không lệ thuộc vào trình độ sản xuất vật chất.

Dân cư là điều kiện tất yếu, thường xuyên của sự phát triển xã hội.

Vấn đề dân cư diễn ra theo quy luật tự nhiên, nhưng bị điều chỉnh bởi quy luật xã hội.

Dân cư không giữ vai trò quyết định sự phát triển xã hội.

Vấn đề dân cư giữ vai trò quyết định sự phát triển của xã hội.

Giai đoạn nhận thức trực quan sinh động là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức.

Giai đoạn nhận thức trực quan sinh động là giai đoạn phản ánh trực tiếp khách thể bằng các phản đoán.

Giai đoạn nhận thức trực quan sinh động là giai đoạn nhận thức đối tượng bằng các hình thức: cảm giác, tri giác, biểu tượng.

Giai đoạn nhận thức trực quan sinh động là giai đoạn chưa nhận thức được bản chất, quy luật của sự vật.

Là giai đoạn nhận thức tiếp theo giai đoạn trực quan sinh động.

Là giai đoạn nhận thức cao hơn dựa trên cơ sở những tài liệu do trực quan sinh động đem lại.

Là giai đoạn phản ánh gián tiếp hiện thực nên có nguy cơ phản ánh sai lệch hiện thực.

Là giai đoạn nhận thức bằng cảm giác, tri giác và biểu tượng.

Cơ sở lý luận của nguyên tắc này là Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến.

Nguyên tắc này đòi hỏi khi nhận thức sự vật phải xem xét tất cả các mặt, các mối liên hệ của nó.

Phải xem xét sự vật trong tính toàn vẹn và phức tạp của nó.

Căn cứ của nguyên tắc này là tư duy của con người ở mỗi thời điểm đều có thể bao quát được hết mọi mặt phong phú của sự vật.

Cơ sở lý luận của nguyên tắc này là nguyên lý về sự phát triển.

Theo nguyên tắc này, cần vận dụng quy luật Lượng-chất để hiểu được cách thức phát triển của sự vật.

Theo nguyên tắc này cần phân đôi cái đồng nhất và nhận thức các bộ phận đối lập của nó để hiểu được nguồn gốc và động lực phát triển của sự vật.

Theo nguyên tắc này ta chỉ cần thống kê các giai đoạn vận động lịch sử mà sự vật đã trải qua là hiểu được thực chất sự phát triển của sự vật.

Sự hình thành và phát triển của Kiến trúc thượng tầng là do cơ sở hạ tầng quyết định.

Đồng thời Kiến trúc thượng tầng còn có quan hệ kế thừa đối với một số yếu tố của kiến trúc thượng tầng của xã hội cũ.

Bất cứ sự biến đổi nào trong Kiến trúc thượng tầng cũng chỉ do nguyên nhân kinh tế.

Bản thân những yếu tố trong Kiến trúc thượng tầng cũng tác động lẫn nhau, gây ra những biến đổi nhất định của những yếu tố đó.

Các yếu tố của Kiến trúc thượng tầng không tồn tại tách rời nhau, mà tác động qua lại lẫn nhau.

Những tác động qua lại trong nội bộ Kiến trúc thượng tầng dẫn tới những kết quả nhiều khi không thể giải thích được chỉ bằng những nguyên nhân kinh tế.

Các yếu tố của Kiến trúc thượng tầng đều này sinh trên Cơ sở hạ tầng, phản ánh Cơ sở hạ tầng.

Các yếu tố thuộc Kiến trúc thượng tầng đều có mối quan hệ như nhau đối với Cơ sở hạ tầng.

Cơ sở hạ tầng là nơi sinh ra Kiến trúc thượng tầng ấy.

Những biến đổi căn bản trong Cơ sở hạ tầng sớm hay muộn cũng sẽ dẫn tới sự biến đổi căn bản trong Kiến trúc thượng tầng.

Cơ sở hạ tầng cứ mất đi thì Kiến trúc thượng tầng tương ứng với nó sẽ mất theo ngay tức khác.

Cũng có những yếu tố thuộc Kiến trúc thượng tầng cũ tồn tại dai dẳng sau khi Cơ sở kinh tế sinh ra nó không tồn tại.

Là phủ định có tính kế thừa.

Là phủ định đồng thời cũng là sự khẳng định.

Là phủ định chấm dứt quá trình phát triển.

Là phủ định có tính khách quan, phổ biến.

Cái Chung chỉ tồn tại trong Cái Riêng, thông qua Cái Riêng mà biểu hiện sự tồn tại của mình.

Quan hệ giữa Cái Chung và Cái Riêng là quan hệ có tính chủ quan.

Quan hệ giữa Cái Chung và Cái Riêng là có tính phổ biến.

Cái Riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn Cái chung, Cái chung là cái bộ phận, nhưng sâu sắc hơn Cái riêng.

Triết học Mác là triết học tách rời giữa lý luận và thực tiễn.

Triết học Mác là triết học thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

Triết học Mác là triết học chỉ coi trọng thực tiễn.

Triết học Mác là triết học chỉ coi trọng lý luận.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Nhị nguyên luận.

Chủ nghĩa Duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa Duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa Duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Nhị nguyên luận.

Chủ nghĩa Duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Nhị nguyên luận.

Chủ nghĩa Duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Nhị nguyên luận.

Chủ nghĩa Duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa Duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa Duy vật tầm thường.

Chủ nghĩa Duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa Duy vật lịch sử.

Chủ nghĩa Duy vật tầm thường.

Thuyết không thể biết.

Chủ nghĩa Duy tâm lịch sử.

thúc đẩy.

chi phối.

phụ thuộc.

liên quan.

Hoàn cảnh tự nhiên.

Văn hoá phi vật thể.

Dân cư.

Phương thức sản xuất.

Đối tượng lao động.

Công cụ lao động.

Người lao động.

Tư liệu lao động.

thứ yếu.

chủ yếu.

quan trọng.

quyết định.

đặc thù

tạm thời

riêng biệt

chung nhất

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chủ nghĩa duy tâm lịch sử

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Nhị nguyên luận

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm lịch sử

Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào

Con người có khả năng nhận thức được thế giới hay không

Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vấn đề mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại

Xuất phát từ thế giới vật chất để đưa ra quan niệm về vật chất

Xuất phát từ Chúa trời để giải thích về vật chất

Xuất phát từ kinh nghiệm để giải thích về vật chất

Xuất phát từ trí tưởng tượng để giải thích về vật chất

Chủ nghĩa duy vật ngây thơ chất phác thời cổ đại

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ 17–18

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm thế kỷ 17–18

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Nhị nguyên luận

Vật chất và ý thức là hai nguồn gốc riêng biệt hình thành nên thế giới

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất, gắn liền với vật chất

Vật chất và ý thức đều cùng tồn tại nên không có cái nào có trước và quyết định cái nào

Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; vật chất quyết định ý thức

Việc phát huy tính năng động chủ quan phụ thuộc vào tính sáng tạo chủ quan của con người, không phụ thuộc vào hiện thực khách quan

Phát huy tính sáng tạo của con người bao giờ cũng dựa vào tiền đề vật chất

Ý thức do vật chất sinh ra và quyết định nên nó không có vai trò gì đối với hoạt động thực tiễn của con người

Ý thức của con người chẳng qua là bất cứ thực hiện thực khách quan và làm đúng như nó nên con người không có gì là sáng tạo cả

Vận động của tự nhiên và lịch sử là sự tha hóa từ sự vận động của ý niệm tuyệt đối

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất, là phương thức tồn tại của vật chất

Đứng im là một trường hợp đặc biệt của vận động

Vận động của vật chất mang tính khách quan còn vận động của tinh thần mang tính chủ quan

Ý thức do vật chất sinh ra và quyết định nhưng nó có tác động ngược trở lại với hoạt động thực tiễn của con người

Sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Tư duy giúp con người có tri thức về các sự vật, hiện tượng thế giới khách quan và các quy luật của sự vận động

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan một cách thụ động giống chiếc gương soi

Triết học Mác được xem là khoa học của các khoa học

Triết học Mác nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy trên lập trường duy vật triệt để

Triết học Mác xem xét thế giới như một bức tranh do các yếu tố rời rạc cấu thành

Triết học Mác xem xét giới tự nhiên và con người như những hệ thống máy móc phức tạp, không liên quan gì đến nhau

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Nhị nguyên luận

Chủ nghĩa duy vật kinh tế

Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau và phụ thuộc hoàn toàn vào vật chất

Vật chất là cái sinh ra ý thức, ý thức do vật chất quyết định nhưng sau khi ra đời nó tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Ý thức do vật chất sinh ra và tác động trở lại vật chất nên chúng có vai trò như nhau trong hoạt động thực tiễn của con người

Ý thức là cái có trước và quyết định vật chất. Vật chất là cái có sau, phụ thuộc vào ý thức

Cảm giác, ý thức là cái có trước và tồn tại sẵn trong con người, các sự vật bên ngoài chỉ là phù hợp của các cảm giác ấy mà thôi

Vận động của tự nhiên và lịch sử là sự tha hóa từ sự vận động của ý niệm tuyệt đối

Ý thức do vật chất sinh ra và quyết định, vì vậy nó không có vai trò gì đối với hoạt động thực tiễn của con người

Vật chất là cái có trước và quyết định ý thức, nhưng sau khi ra đời ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc lịch sử – cụ thể

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc phát triển

Theo chiều sâu của ý thức bao gồm các yếu tố: tự ý thức, tiềm thức, vô thức

Theo chiều ngang của ý thức bao gồm các yếu tố: tri thức, tình cảm, niềm tin, ý chí… trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi nhất

Theo chiều ngang của ý thức bao gồm các yếu tố: tự ý thức, tiềm thức, vô thức

Tự ý thức là ý thức hướng về nhận thức bản thân mình trong mối quan hệ với ý thức về thế giới bên ngoài

Tiềm thức là những hoạt động tâm lý diễn ra bên ngoài sự kiểm soát của ý thức

Tiềm thức là những tri thức mà chủ thể đã có từ trước nhưng đã hình thành bản năng, kỹ năng trong tầng sâu ý thức của chủ thể, là ý thức ở dạng tiềm tàng

Tiềm thức có thể tự động gây ra các hoạt động tâm lý và nhận thức mà chủ thể không cần kiểm soát chúng một cách trực tiếp

Tiềm thức không thể tự động gây ra các hoạt động tâm lý và nhận thức mà chủ thể không cần kiểm soát chúng một cách trực tiếp

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức có tính tích cực, sáng tạo gắn bó chặt chẽ với thực tiễn xã hội

Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất riêng có của con người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn – xã hội

Ý thức là hình ảnh khách quan về thế giới chủ quan

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc phát triển

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc khách quan và nguyên tắc phát triển

Là khuynh hướng của sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Là nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Là cách thức diễn ra sự vận động phát triển của sự vật hiện tượng

Là cơ sở của sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là tuyệt đối, là thường xuyên, gắn liền với tính tuyệt đối của sự vận động của sự vật nói riêng, của thế giới hiện thực nói chung

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là một quá trình phức tạp, chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng

Nhờ có sự đấu tranh của các mặt đối lập mà sự vật mới xuất hiện thay thế sự vật cũ, thế giới luôn luôn vận động, phát triển

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là tương đối, gắn liền với tính tương đối của sự vận động của sự vật nói riêng, của thế giới hiện thực nói chung

Quan hệ giai cấp

Quan hệ dân tộc

Quan hệ gia đình

Quan hệ sản xuất

Là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Phản ánh khách thể một cách gián tiếp

Là sản phẩm của những tri giác cảm tính trước đó

Là khâu trung gian giữa trực quan sinh động và tư duy trừu tượng

Là hình thức cơ bản của nhận thức cảm tính

Là hình thức liên hệ giữa các khái niệm

Phản ánh đối tượng có tính toàn vẹn trực tiếp nhờ sự tổng hợp nhiều thuộc tính khác nhau của sự vật do nhiều cảm giác đem lại

Từ tri giác nhận thức cảm tính chuyển sang hình thức cao hơn đó là biểu tượng

Là hình thức cơ bản của tư duy trừu tượng

Là kết quả của sự tổng hợp, khái quát những tài liệu do nhận thức cảm tính đem lại

Bao quát những thuộc tính cơ bản có tính bản chất của cả một lớp sự vật

Là giai đoạn đầu tiên, đơn giản nhất của nhận thức cảm tính

Lý luận đúng vai trò quyết định đối với thực tiễn

Thực tiễn là hoạt động vật chất còn lý luận là hoạt động tinh thần

Thực tiễn mà không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng

Lý luận không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông

Dựa trên nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Khái niệm phát triển không đồng nhất với khái niệm vận động nói chung

Khái niệm phát triển đồng nhất với khái niệm vận động nói chung

Sự phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật

Sự phát triển là kết quả thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất; quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức độ cao hơn

Sự phát triển chỉ là sự tăng, giảm thuần túy về lượng, không có sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng

Sự phát triển đúng để chỉ quá trình vận động của sự vật, hiện tượng theo khuynh hướng đi lên: từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

Sự phát triển không phải là sự biến đổi tăng lên hay giảm đi đơn thuần về lượng hay sự biến đổi tuần hoàn lặp đi lặp lại ở chỗ cũ mà là sự biến đổi về chất theo hướng càng ngày càng hoàn thiện của sự vật ở những trình độ ngày càng cao hơn

Sự phát triển cũng là quá trình phát sinh và giải quyết mâu thuẫn khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là quá trình thống nhất giữa phủ định các nhân tố tiêu cực và kế thừa, nâng cao nhân tố tích cực từ sự vật, hiện tượng cũ trong hình thái của sự vật, hiện tượng mới

Nguyên tắc phát triển đối lập với quan điểm chủ quan duy ý chí

Nguyên tắc phát triển đối lập với quan điểm bảo thủ, trì trệ, định kiến

Nguyên tắc phát triển đối lập với quan điểm lịch sử – cụ thể

Nguyên tắc phát triển đối lập với quan điểm phiến diện, một chiều

Cái Chung chỉ tồn tại trong cái Riêng, thông qua cái Riêng mà biểu hiện sự tồn tại của mình

Cái Riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái Chung

Cái Riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái Chung, cái Chung là cái bộ phận, những sâu sắc hơn cái Riêng

Cái Riêng là cái bộ phận, sâu sắc hơn cái Chung, cái Chung là cái toàn thể, phong phú hơn cái Riêng