Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Quy luật từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại.

Quy luật phủ định của phủ định.

Không có quy luật nào được xem là “hạt nhân”, bởi các quy luật đều có vị trí, vai trò như nhau.

Mỗi sự vật có nhiều chất, thậm chí vô số chất tùy theo quan hệ mà chất này hay chất khác bộc lộ ra.

Mỗi sự vật chỉ có một chất.

Mọi sự biến đổi về lượng đều dẫn đến những biến đổi về chất.

Mọi sự thay đổi đều có thể được coi là bước nhảy.

Sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính cơ bản của sự vật.

Cấu trúc của sự vật.

Các thuộc tính của sự vật.

Tổng số các thuộc tính của sự vật.

Sự tích lũy về lượng tạo nên sự chuyển hóa về chất.

Sự chuyển hóa từ nguyên nhân thành kết quả.

Sự chuyển hóa từ ngẫu nhiên thành tất nhiên.

Sự chuyển hóa cái đơn nhất thành cái chung.

Đường xoáy ốc.

Đường thẳng.

Vòng tròn khép kín.

Tùy vào từng phủ định cụ thể mới xác định được.

Phủ định có tính kế thừa.

Phủ định có tính khách quan.

Phủ định có tính đa dạng, phong phú.

Phát triển có tính phổ biến.

Khái niệm

Khái niệm rộng

Khái niệm rộng nhất

Khái niệm hẹp

“Khái niệm” chính là “phạm trù” (không có sự khác nhau).

“Phạm trù triết học” phải là những “khái niệm” rộng nhất.

“Khái niệm” không bao giờ là một “phạm trù”.

Khái niệm phải là những “phạm trù” rộng nhất.

Con người

Văn hóa

Chợ Bến Thành

Phố đi bộ

Có thể.

Không thể.

Vừa có thể vừa không thể.

Chỉ thống nhất với nhau chứ không thể chuyển hóa cho nhau.

Áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái riêng cụ thể để vận dụng cho thích hợp.

Áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái đơn nhất cụ thể để vận dụng cho thích hợp.

Áp dụng cái riêng phải dựa vào cái chung.

Áp dụng cái đơn nhất vào cái riêng.

Hoạt động chính trị - xã hội.

Hoạt động tinh thần.

Hoạt động tôn giáo.

Hoạt động biểu diễn nghệ thuật.

Vừa có tính độc lập tương đối, vừa có mối quan hệ biện chứng.

Có tính độc lập tuyệt đối.

Trong mối quan hệ hỗ trợ, bổ sung cho nhau.

Phụ thuộc lẫn nhau.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng.

Từ nhận thức lý tính đến nhận thức cảm tính, từ nhận thức cảm tính đến thực tiễn.

Từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động, từ trực quan sinh động đến thực tiễn.

Tri thức phù hợp với hiện thực và được thực tiễn kiểm nghiệm.

Tri thức có tính khách quan và phổ biến.

Tri thức phù hợp với thực tế.

Tri thức do các nhà khoa học sáng tạo ra.

Thực tiễn

Thực tế

Hiện thực

Khách quan

Thừa nhận sự vật khách quan tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức con người.

Cảm giác, tri giác, ý thức nói chung là hình ảnh của thế giới khách quan.

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra hình ảnh đúng, hình ảnh sai của cảm giác, ý thức nói chung.

Có một số nhận thức không cần kiểm tra bằng thực tiễn.

Khách thể nhận thức là toàn bộ hiện thực khách quan.

Khách thể nhận thức không đồng nhất với toàn bộ hiện thực khách quan mà chỉ là một bộ phận của hiện thực khách quan nằm trong miền hoạt động nhận thức.

Khách thể nhận thức cũng có tính lịch sử, xã hội.

Khách thể nhận thức rộng hơn đối tượng nhận thức.

Thực tiễn là những hoạt động vật chất - cảm tính của con người.

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động mang tính lịch sử - xã hội của con người.

Thực tiễn là hoạt động có tính mục đích nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội.

Tất cả mọi hoạt động của con người đều là hoạt động thực tiễn.

Sản xuất vật chất là cơ sở, nền tảng của sự vận động, phát triển của xã hội.

Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.

Biện chứng giữa tồn tại khách quan và chủ quan.

Sản xuất vật chất; Sản xuất tinh thần; sản xuất ra chính bản thân con người.

Sản xuất vật chất; hoạt động chính trị xã hội; hoạt động thực nghiệm khoa học.

Sản xuất vật chất; Sản xuất tinh thần; hoạt động chính trị - xã hội.

Sản xuất con người; Sản xuất vật chất.

Lao động

Sản xuất

Sáng tạo

Sự tạo

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Tư liệu sản xuất

Người lao động

Công cụ lao động

Phương tiện lao động

Người lao động

Đối tượng lao động

Công cụ lao động

Người lao động

Khoa học kỹ thuật

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm xã hội

Quan hệ tổ chức, quản lý sản xuất

Kinh tế/kinh tế

Kinh tế/khoa học

Kinh tế/kỹ thuật

Triết học/pháp luật

Duy vật tầm thường

Duy vật chất phác

Duy vật siêu hình

Duy vật biện chứng

Duy tâm, duy ý chí, chủ quan

Duy cảm, cảm tính, nóng vội

Nóng vội, dốt chay giai đoạn, cảm tính

Xa rời thực tế

Bao hàm cả sự phát triển tuần tự và sự phát triển “bỏ qua”.

Phát triển tuần tự.

Phát triển bỏ qua.

Sự phát triển đa dạng, phong phú.

Sự tồn tại của các giai cấp chỉ gắn với những giai đoạn phát triển lịch sử nhất định của sản xuất.

Đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản.

Bản thân nền chuyên chính vô sản chỉ là bước quá độ tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp và tiến tới xã hội không có giai cấp.

Phạm trù giai cấp là phạm trù vĩnh viễn.

Giai cấp

Tầng lớp

Giai tầng

Nhóm người

Sản xuất vật chất

Nhu cầu ăn, mặc ở

Quan hệ sản xuất

Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất hoàn toàn bị xóa bỏ

Sự khác biệt về kinh tế không còn

Sự khác biệt về hưởng thụ của cải mất đi

Sự khác biệt trong vai trò của họ đối với sản xuất không còn

Giai cấp thống trị đã trở thành lỗi thời, phản động

Lợi ích của giai cấp thống trị mâu thuẫn gay gắt với lợi ích dân tộc

Khi giai cấp thống trị từ bỏ lợi ích dân tộc để bảo vệ lợi ích giai cấp

Tất cả các phương án trên

Đấu tranh giai cấp là hiện tượng vĩnh viễn trong lịch sử

Đấu tranh giai cấp không phải là hiện tượng vĩnh viễn trong lịch sử

Đấu tranh giai cấp là cuộc đấu tranh của quần chúng lao động bị áp bức, chống lại giai cấp áp bức

Đấu tranh giai cấp là một động lực để phát triển xã hội có đối kháng giai cấp

Bộ lạc

Bộ tộc

Thị tộc

Dân tộc

Hình thành sớm, gắn liền với nhu cầu dựng nước và giữ nước

Xuất hiện cùng với chế độ tư hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Xuất hiện do nhu cầu liên kết chống xâm lược

Xuất hiện do nhu cầu lao động sản xuất

Nhà nước là một tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế

Nhà nước bảo vệ trật tự xã hội

Nhà nước là công cụ đàn áp sự phản kháng của giai cấp khác

Kiến tạo xã hội

Phát triển kinh tế - xã hội

Giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin

Giáo dục về đạo đức, lối sống

Giải quyết việc làm

sản xuất tinh thần

sản xuất khoa học

sản xuất máy móc

sản xuất xã hội

tinh thần

tư tưởng

ý thức

khoa học

Ngôn ngữ và tư duy

Lao động

Tri thức

Khả năng nhận thức

Có sự phân chia giai cấp

Có đấu tranh giai cấp

Có sự tha hóa đạo đức, lối sống

Có hiện tượng tiêu cực

Tầng lớp dân nghèo thành thị

Tầng lớp trí thức

Tầng lớp doanh nhân

Tầng lớp tu sĩ

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

Lý luận về biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Lý luận về đấu tranh giai cấp

Lý luận về cách mạng xã hội

Con người hiện thực

Sản xuất vật chất

Đời sống xã hội

Các quan hệ xã hội

vĩ nhân

lãnh tụ

quần chúng nhân dân

cá nhân kiệt xuất

Trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế con người

Khoa học kỹ thuật sẽ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Máy móc sẽ thay thế lao động thủ công của con người

Khoa học sẽ thay thế các khí quan của con người bằng những máy móc, thiết bị siêu việt

Lao động

Ngôn ngữ

Thế giới khách quan

Bộ óc

Nhu cầu tái sản xuất xã hội

Nhu cầu tính cảm

Nhu cầu tôn giáo

Nhu cầu ăn, mặc, ở

Cách ứng xử của con người trong xã hội

Phẩm chất và năng lực của con người

Ngôn ngữ và hành động

Các quan hệ hiện thực của con người

Những của cải vật chất

Những tư liệu sinh hoạt của mình

Những máy móc hiện đại

Những công nghệ mới

Là sản phẩm của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên

Là sản phẩm lịch sử xã hội loài người và của chính bản thân con người

Vừa là sản phẩm của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên vừa là sản phẩm của lịch sử xã hội loài người

Là kết quả của sự tiến hóa

Hoạt động chế tạo công cụ lao động

Hoạt động tôn giáo

Hoạt động tín ngưỡng

Hoạt động văn hóa

Tổng hòa các quan hệ xã hội

Tổng hòa các quan hệ với môi trường tự nhiên

Tổng hòa các quan hệ giao tiếp

Tổng hòa các quan hệ kinh tế

Cá nhân và xã hội không tách rời nhau

Con người là một thực thể xã hội mang tính cá nhân

Mỗi con người đều sinh ra, lớn lên trong một cộng đồng quốc gia, dân tộc xác định

Cá nhân không mang tính nhân loại

Đó là mối quan hệ thống nhất, biện chứng

Đó là mối quan hệ một chiều, chủ yếu là lãnh tụ tác động đến quần chúng nhân dân

Đó là mối quan hệ gắn bó chặt chẽ

Đó là mối quan hệ thống nhất, trong đó lãnh tụ đóng vai trò quyết định

Cá nhân là sản phẩm của toàn bộ tiến trình lịch sử

Cá nhân là chủ thể sáng tạo lịch sử

Các thời đại lịch sử khác nhau thì có các kiểu cá nhân khác nhau

Cá nhân sáng tạo ra xã hội

Lao động của con người bị tha hóa

Sự tha hóa về đạo đức, lối sống

Sự tha hóa về nhân cách

Sự tha hóa về tư tưởng

Do sự tác động của xã hội

Chế độ chiếm hữu nô lệ và đất đai

Chế độ công hữu về tư liệu sản xuất

Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Tư bản chủ nghĩa

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Xã hội chủ nghĩa

Đa hình thức sở hữu

Chế độ công hữu về tư liệu sản xuất

Sở hữu hỗn hợp

Chế độ sở hữu tư nhân

Xóa bỏ chế độ tư hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Xóa bỏ phân biệt giàu nghèo

Lật đổ giai cấp thống trị

Xóa bỏ phân biệt sắc tộc, tôn giáo

tất cả mọi người

nhân loại

giai cấp

cộng đồng

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần

Toàn bộ dân cư trong một vùng lãnh thổ

Là giai cấp tiến bộ của xã hội

Là một tập đoàn người có cùng lợi ích căn bản

Tư liệu sản xuất nằm trong tay thiểu số người trong xã hội

Tư liệu sản xuất nằm trong tay giai cấp địa chủ

Tư liệu sản xuất nằm trong tay giai cấp tư sản

Tư liệu sản xuất nằm trong tay giai cấp chủ nô

Nông dân

Trí thức

Vô sản

Tư sản

Phát triển lực lượng sản xuất

Thay đổi quan hệ sản xuất

Phát triển khoa học công nghệ

Nâng cao trình độ của người lao động

Có thể tự do lựa chọn những quan hệ sản xuất nhất định trong phạm vi tính tất yếu của trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Không thể tự do lựa chọn những quan hệ sản xuất cho mình được

Có thể tự do lựa chọn nhưng không tùy ý lựa chọn cho mình những quan hệ sản xuất nhất định

Quan hệ sản xuất thống trị; Quan hệ sản xuất tàn dư; Quan hệ sản xuất mầm mống của xã hội tương lai.

Quan hệ sản xuất; Quan hệ tôn giáo; Quan hệ chính trị.

Quan hệ kinh tế; Quan hệ tôn giáo; Quan hệ chính trị; Quan hệ văn hóa.

Toàn bộ những quan hệ sản xuất thống trị.

Toàn bộ những quan điểm, tư tưởng và những thiết chế xã hội tương ứng được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định.

Toàn bộ các tư tưởng xã hội và các tổ chức tương ứng.

Toàn bộ các quan hệ xã hội được hình thành trong quá trình lao động và hoạt động thực tiễn của con người.

Toàn bộ ý thức xã hội.

Pháp luật

Triết học

Tôn giáo

Nghệ thuật

Kết hợp đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị.

Đổi mới kinh tế trước, đổi mới chính trị sau..

Đổi mới chính trị trước, đổi mới kinh tế sau.

Cái cần đổi mới chính trị.

Lực lượng sản xuất; Quan hệ sản xuất; Kiến trúc thượng tầng.

Tồn tại xã hội; Ý thức xã hội; Các giai cấp trong xã hội.

Cơ sở hạ tầng; Kiến trúc thượng tầng.

Lực lượng sản xuất; Quan hệ sản xuất.

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất.

Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội có giai cấp.

Ý muốn của các vĩ nhân, lãnh tụ.

Sự tăng lên không ngừng của năng suất lao động.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội ngoài tuân theo các quy luật chung còn bị chi phối bởi điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia dân tộc.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội cũng giống như sự phát triển của tự nhiên không phụ thuộc vào nhân tố chủ quan của con người.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo quy luật xã hội.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo các quy luật chung.

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

Quy luật đấu tranh giai cấp.

Phù hợp với quá trình lịch sử - tự nhiên.

Không phù hợp với quá trình lịch sử - tự nhiên.

Vận dụng sáng tạo của Đảng ta.

Đi theo mô hình một số nước trên thế giới.

Do sự xuất hiện chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất.

Do sự chênh lệch về khả năng giữa các tập đoàn người.

Do sự phân hóa giàu và nghèo trong xã hội.

Do sự phát triển lực lượng sản xuất làm xuất hiện “của dư” tương đối.

Do mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Do mâu thuẫn về lợi ích giữa các giai cấp trong xã hội.

Do nhân dân lao động bị áp bức bóc lột nặng nề.

Do sự khác biệt về địa vị của các giai cấp trong xã hội nên dẫn đến mâu thuẫn.

Do xóa bỏ tận gốc chế độ người bóc lột người, làm thay đổi căn bản sở hữu tư nhân bằng sở hữu xã hội.

Nhằm mục đích cuối cùng là thiết lập quyền thống trị của giai cấp vô sản.

Đó là đấu tranh gay go, quyết liệt nhất trong lịch sử.

Nó thực hiện chuyển chính vô sản.

Thị tộc; Bộ lạc; Bộ tộc; Dân tộc.

Bộ tộc; Bộ lạc; Thị tộc; Dân tộc.

Bộ lạc; Bộ tộc; Thị tộc; Dân tộc.

Thị tộc; Bộ tộc; Bộ lạc; Dân tộc.

Là cộng đồng người có đời sống ổn định trên một vùng lãnh thổ nhất định.

Là một cộng đồng người có thói quen và tín ngưỡng chung.

Là một cộng đồng thống nhất về ngôn ngữ.

Là một cộng đồng thống nhất về kinh tế.

Dân tộc có trước giai cấp.

Giai cấp có trước dân tộc.

Giai cấp quyết định dân tộc.

Giữa giai cấp - dân tộc - nhân loại có mối quan hệ biện chứng với nhau.

Sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến xuất hiện tư hữu.

Do mâu thuẫn giữa các giai cấp cần có Nhà nước để điều hòa mâu thuẫn.

Do xung đột về lợi ích và địa vị của các giai cấp.

Do sự phát triển của trình độ nhận thức con người.

Có một bộ máy cai trị và bóc lột.

Quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định.

Có một hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế.

Có hệ thống thuế khóa để nuôi bộ máy chính quyền.

Chức năng thống trị chính trị của giai cấp và chức năng xã hội.

Chức năng đàn áp và chức năng cải tạo xã hội.

Chức năng quản lý dân cư và chức năng đối ngoại.

Chức năng cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới.

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Mâu thuẫn giữa hai giai cấp đối kháng nhau về lợi ích.

Mâu thuẫn giữa giàu và nghèo.

Mâu thuẫn giữa những người vô sản và những người hữu sản.

Sự thay đổi căn bản về chất của một hình thái kinh tế-xã hội.

Là cuộc đấu tranh lật đổ giai cấp thống trị cũ, lỗi thời.

Là cuộc đấu tranh để thiết lập một chính quyền mới tiến bộ hơn.

Là cuộc đấu tranh để đưa nhân dân lao động lên nắm quyền.

Phương thức sản xuất, điều kiện tự nhiên, dân số.

Phương thức sản xuất, khoa học kỹ thuật, điều kiện tự nhiên.

Điều kiện tự nhiên, người lao động và tư liệu sản xuất.

Tư liệu lao động, người lao động, điều kiện tự nhiên.

Phương thức sản xuất.

Môi trường tự nhiên.

Điều kiện dân số.

Lực lượng sản xuất.

Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội.

Ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội nên ý thức xã hội luôn lạc hậu so với tồn tại xã hội.

Các hình thái ý thức xã hội có sự độc lập với nhau, không phụ thuộc lẫn nhau.

Ý thức xã hội có tính phụ định trong quá trình phát triển.

Con người là một bộ phận của giới tự nhiên và đồng thời giới tự nhiên cũng “là thân thể vô cơ của con người”.

Con người về cơ bản có cấu tạo về mặt sinh học giống các loài động vật khác.

Con người là sản phẩm của tự nhiên.

Bản thân con người cũng có những bản năng tự nhiên giống các loài động vật khác.

Sinh học và xã hội.

Xã hội và cá nhân.

Tâm lý và ý thức.

Phẩm chất đạo đức.

Các mối quan hệ xã hội.

Bố luyến của cá nhân.

Giáo dục của gia đình và nhà trường.

Hoàn cảnh xã hội.

Quần chúng nhân dân lao động.

Toàn bộ dân cư trong một vùng lãnh thổ nhất định.

Là giai cấp tiên tiến của xã hội.

Là một tập đoàn người có cùng lợi ích căn bản.

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần.

Toàn bộ dân cư trong một vùng lãnh thổ nhất định.

Là giai cấp tiến bộ của xã hội.

Là một tập đoàn người có cùng lợi ích căn bản.

Đồng nhất

Thống nhất biện chứng

Đối lập

Phụ thuộc

Hoạt động thực tiễn của con người

Điều kiện vật chất bảo đảm

Ý thức xã hội phải “vượt trước” tồn tại xã hội

Ý thức xã hội phải phù hợp với tồn tại xã hội

Triết học cổ điển Đức (1)

Kinh tế chính trị học cổ điển Anh (2)

Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp (3)

Tất cả (1), (2), (3)

Chiêm ngưỡng

Trí

Yêu mến sự thống thái

Khoa học của mọi khoa học

Triết học xuất hiện cùng với sự xuất hiện tư hữu và phân chia giai cấp.

Triết học chỉ xuất hiện khi nổ ra cuộc đấu tranh của nhân dân lao động chống lại giai cấp thống trị.

Triết học chỉ xuất hiện khi con người có trình độ tư duy khái quát hóa, trừu tượng hóa.

Triết học chỉ xuất hiện khi trong xã hội xuất hiện đội ngũ lao động trí óc.

Phép biện chứng chất phác thời cổ đại

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng duy vật

Quy luật biến đổi của vũ trụ

Phương pháp siêu hình

Phương pháp biện chứng

Phương pháp logic - lịch sử

Phương pháp trừu tượng hóa

Phép biện chứng tự phát

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy tâm tự phát

Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ trong điều kiện của cuộc cách mạng công nghiệp.

Sự xuất hiện của giai cấp vô sản trên vũ đài lịch sử như một nhân tố chính trị - xã hội quan trọng.

Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản là cơ sở chủ yếu và trực tiếp.

Chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc.

Thế giới quan duy vật

Thế giới quan duy vật khoa học

Thế giới quan duy vật biện chứng

Thế giới quan duy vật cách mạng

Phương pháp luận siêu hình

Phương pháp luận biện chứng

Phương pháp luận biện chứng duy vật

Phương pháp luận khoa học

Duy tâm

Duy vật mộc mạc

Tự phát, ngây thơ

Duy cảm

Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, năm 1848

Bản thảo kinh tế - triết học, năm 1844

Hệ tư tưởng Đức, năm 1846

Luận cương về Phoi-ơ-bắc, năm 1845

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng; Thuyết tế bào; Định luật vạn vật hấp dẫn.

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng; Thuyết tế bào; Thuyết tiến hóa của Đácuyn.

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng; Định luật vạn vật hấp dẫn; Thuyết nhật tâm.

Phát hiện ra nguyên tử; Phát hiện ra điện tử; Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng.

Quan điểm siêu hình phủ nhận sự vận động.

Quan điểm duy tâm phủ nhận sự vận động là khách quan.

Quan điểm biện chứng duy vật thừa nhận sự chuyển hoá lẫn nhau của giới tự nhiên vô cơ.

Quan điểm nhị nguyên về sự vận động.

Thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phép biện chứng trong một hệ thống triết học.

Thống nhất giữa triết học của Hêghen và triết học của Phoi-ơ-bắc.

Phê phán chủ nghĩa duy vật siêu hình của Phoi-ơ-bắc.

Phê phán triết học duy tâm của Hêghen.

Học thuyết tế bào

Học thuyết tiến hoá

Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng

Thuyết tương đối

Chủ nghĩa tư bản chưa ra đời.

Chủ nghĩa tư bản độc quyền ra đời.

Chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn tự do cạnh tranh.

Chủ nghĩa tư bản hiện đại.

Những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Những quy luật vận động của tự nhiên, xã hội.

Những quy luật hình thành của xã hội và tư duy.

Những quy luật vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Cổ đại

Trung cổ

Phục hưng

Khai sáng

Cách giải quyết vấn đề bản thể luận của triết học.

Cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học.

Cách giải quyết mặt thứ hai vấn đề cơ bản của triết học.

Cách giải quyết vấn đề phương pháp luận của triết học.

Cách giải quyết vấn đề bản thể luận của triết học.

Cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học.

Cách giải quyết mặt thứ hai vấn đề cơ bản của triết học.

Cách giải quyết vấn đề phương pháp luận của triết học.

Ý thức

Vật chất

Nguyên tử

Năng lượng

Tri thức - Niềm tin - Lý tưởng

Tri thức - Tình cảm - Ý chí

Tri thức - Tiềm thức - Vô thức

Tri thức - Tiềm thức - Vô thức

Kế thừa và phát triển triết học Hêghen.

Phê phán các thành tựu của triết học nhân loại.

Sự chuyển biến tư tưởng từ chủ nghĩa duy tâm sang chủ nghĩa duy vật, từ lập trường dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa cộng sản.

Đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Tiếp tục hoàn thành các tác phẩm triết học nhằm phê phán tôn giáo.

Hình thành những nguyên lý triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và chủ nghĩa xã hội khoa học.

Nghiên cứu về vai trò của hoạt động thực tiễn đối với nhận thức.

Hoàn thành bộ “Tư Bản”.

V.I. Lênin

Ph.Ăngghen

C.Mác

L.V. Phoi-ơ-bắc

Triết học là toàn bộ thế giới quan.

Triết học là toàn bộ thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận.

Triết học là hạt nhân lý luận của thế giới quan.

Triết học là một loại hình thế giới quan giống như các loại hình thế giới quan khác.

Duy tâm khách quan

Duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy lý

Duy vật tự phát

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Coi thực tiễn là trung tâm

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

Phương pháp biện chứng

Phương pháp trừu tượng hóa

Phương pháp logic-lịch sử

Phương pháp siêu hình

Do lực lượng siêu nhiên quyết định.

Do cảm giác của con người quyết định.

Do bản tính của thế giới vật chất quyết định.

Mối liên hệ giữa các sự vật là tự nó, không do bất cứ yếu tố nào quyết định.

C.Mác

Ph.Ăngghen

V.I. Lênin

C.Mác và Ph.Ăngghen

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật duy cảm

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy lý trí

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Biện chứng

Siêu hình

Trừu tượng

Logic

Triết học - tôn giáo - thần thoại.

Thần thoại - tôn giáo - triết học.

Thần thoại - triết học - tôn giáo.

Tôn giáo - thần thoại - triết học.

Phép biện chứng

Phép biện chứng và chủ nghĩa duy vật

Phép biện chứng tự phát

Phép biện chứng duy vật

Từ sự vận động của ý muốn chủ quan của con người.

Từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn.

Từ sự suy tư của con người về bản thân mình.

Từ sự sáng tạo của nhà tư tưởng.

Những vấn đề tôn giáo.

Những vấn đề đạo đức.

Những vấn đề chính trị.

Không có đối tượng nghiên cứu riêng, triết học được coi là “khoa học của mọi khoa học”.

Phương pháp biện chứng phản ánh hiện thực đúng như nó tồn tại.

Phương pháp biện chứng không chỉ thấy trạng thái tĩnh của sự vật mà còn thấy trạng thái động của nó.

Phương pháp biện chứng là công cụ quan trọng giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới.

Chỉ có chủ nghĩa duy vật mới có phương pháp biện chứng.

Tinh thần

Ý thức

Vật chất

Thực tiễn

Thuyết bất khả tri

Thuyết hoài nghi

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Kinh nghiệm chủ nghĩa