Hệ thống lý luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó

Sự chiêm ngưỡng dựa trên lý trí

Sự thông thái

Sự hiểu biết thiên địa nhân

Mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại

Sự phát triển của xã hội

Sự tiến hóa của loài người

Sự hình thành của triết học phương Tây

Vật chất

Ý thức

Tư duy

Cảm giác

Ý thức

Vật chất

Hiện tượng tự nhiên

Cảm giác

Bản chất của thế giới

Chỉ nhận thức được bề ngoài

Không thể nhận thức được gì

Nhận thức bị giới hạn bởi cảm giác

Chỉ là nhận thức bề ngoài, hạn hẹp và cắt xén về đối tượng

Có thể hiểu được bản chất của sự vật

Nhận thức đầy đủ về thế giới

Nhận thức không bị giới hạn

Ý niệm

Đất, nước, lửa, gió

Kim, mộc, thủy, hỏa, thổ

Nguyên tử

Kim, mộc, thủy, hỏa, thổ

Đất, nước, lửa, gió

Nguyên tử

Khối lượng

Đồng nhất vật chất với vật thể

Giải thích giới tự nhiên

Đưa ra những phỏng đoán khoa học về thế giới vật chất

Vật chất tồn tại khách quan

Một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan

Chỉ có giá trị trong lưu thông là lý tính

Ý niệm

Khối lượng

Chấm dứt khủng hoảng thế giới quan

Đưa ra những phỏng đoán khoa học về thế giới vật chất

Đồng nhất vật chất với vật thể

Vật chất là cảm tính

Khách quan, không lệ thuộc vào cảm giác

Chỉ tồn tại trong ý thức

Là ý niệm

Chỉ có giá trị trong lưu thông là lý tính

Sự hình thành của bộ óc người và hoạt động của bộ óc đó cùng mqh giữa con người với thế giới khách quan

Sự phát triển của ngôn ngữ

Sự sáng tạo của con người

Sự phát triển của xã hội

Lao động và ngôn ngữ

Sáng tạo và tư duy

Phản ánh và giao tiếp

Tư duy và nhận thức

Là hệ thống tín hiệu vật chất chứa đựng thông tin mang nội dung ý thức

Là phương tiện duy nhất để giao tiếp

Là công cụ sáng tạo

Là hình thức tư duy trừu tượng

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc người

Ý thức là sự phản ánh thụ động thế giới khách quan

Ý thức là sự phản ánh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức là sự phản ánh của xã hội

Trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh

Sự phát triển của ngôn ngữ

Sự sáng tạo của con người

Sự phát triển của xã hội

Rất phức tạp

Đơn giản

Không thay đổi

Chỉ có một chiều

Quá trình nhận thức của con người về thế giới hiện thực

Quá trình cảm nhận của con người về cảm xúc

Quá trình sáng tạo nghệ thuật của con người

Quá trình vận động của vật chất

Là ý thức về bản thân mình trong quan hệ với thế giới bên ngoài

Là những tri thức mà con người đã có được từ trước nhưng gần như trở thành bản năng, thành kĩ năng trong tầng sâu ý thức

Là trạng thái tâm lí ở chiều sâu, điều chỉnh suy nghĩ, hành vi, thái độ ứng xử của con người

Là quá trình nhận thức của con người về thế giới hiện thực

Ý chí

Vật chất

Tri thức

Tình cảm

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức

Ý thức và vật chất không liên quan

Ý thức là nguồn gốc của vật chất

Phải tôn trọng tính khách quan và phát huy tính năng động sáng tạo chủ quan

Chỉ cần dựa vào ý thức cá nhân

Không cần quan tâm đến thực tiễn

Chỉ cần dựa vào cảm xúc

Ý thức chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc cá nhân

Ý thức không liên quan đến hoạt động thực tiễn

Ý thức đóng vai trò chỉ đạo, định hướng hoạt động thực tiễn của con người và phụ thuộc vào các yếu tố như nhu cầu, điều kiện môi trường

Ý thức chỉ xuất hiện khi có vật chất

Sự liên kết giữa các cá nhân trong xã hội

Sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng

Sự phát triển của tư duy con người

Sự thay đổi về mặt số lượng của sự vật

Do con người tạo ra

Là cái vốn có của sự vật, hiện tượng

Chỉ tồn tại trong tư duy

Chỉ xuất hiện trong xã hội

Để đánh giá đúng vai trò, vị trí của từng mặt, từng mối liên hệ trong quá trình cấu thành sự vật

Để tập trung vào một khía cạnh duy nhất

Để loại bỏ các yếu tố không quan trọng

Để đơn giản hóa vấn đề

Quá trình vận động tiến lên từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

Sự thay đổi về mặt số lượng của sự vật

Sự liên kết giữa các hiện tượng xã hội

Sự chuyển hóa giữa các cá nhân

Do con người quyết định

Là cái vốn có của bản thân sự vật, hiện tượng

Chỉ xuất hiện trong tư duy

Chỉ tồn tại trong xã hội

Chất

Hình thức

Vị trí

Thời gian

Là sự phát triển không dựa trên cái cũ

Là sự phát triển dựa trên sự phê phán, lọc bỏ, cải tạo và phát triển từ cái cũ sang cái mới một cách máy móc

Là sự phát triển có sự kế thừa trên cơ sở phê phán, lọc bỏ, cải tạo và phát triển, không kế thừa nguyên xi hay lắp ghép từ cái cũ sang cái mới một cách máy móc

Là sự phát triển không liên quan đến cái cũ

Chỉ đi lên

Chỉ đi xuống

Vừa có thể đi lên, vừa có thể đi xuống theo hình đường xoáy ốc

Không thay đổi

Do sự tác động bên ngoài

Do mâu thuẫn bên trong bản thân sự vật hiện tượng

Do sự thay đổi của môi trường

Do sự phát triển của xã hội

Chỉ cần xem xét sự vật hiện tượng ở trạng thái tĩnh

Phải đặt chúng trong sự vận động phát triển không ngừng

Không cần phân chia quá trình phát triển thành các giai đoạn

Chỉ cần nhìn vào kết quả cuối cùng

Là những mặt có tính chất giống nhau

Là những mặt có tính chất, khuynh hướng vận động trái ngược nhau nhưng không tồn tại cùng nhau

Là những mặt có tính chất, khuynh hướng vận động trái ngược nhau, bài trừ, gạt bỏ, chống đối lẫn nhau, nhưng tồn tại và gắn bó với nhau trong một thể thống nhất hợp thành một mâu thuẫn

Là những mặt không liên quan đến nhau

Là sự hợp tác giữa các mặt đối lập

Là sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phụ định lẫn nhau giữa chúng và sự tác động đó không tách rời sự khác nhau, thống nhất giữa chúng trong một mâu thuẫn

Là sự phát triển đồng thuận giữa các mặt đối lập

Là sự tồn tại độc lập của các mặt đối lập

Thống nhất là tuyệt đối, đấu tranh là tạm thời

Thống nhất và đấu tranh đều là tuyệt đối

Thống nhất là tạm thời, đấu tranh là tuyệt đối và nó diễn ra cho đến khi sự vật hết mâu thuẫn

Thống nhất và đấu tranh không liên quan đến nhau

Phát triển là phải lặp lại cái cũ

Phát triển là phải lấy nguyên tắc kế thừa, phát triển những yếu tố tích cực của cái cũ, phát triển sáng tạo chúng trong điều kiện mới

Phát triển là phải loại bỏ hoàn toàn cái cũ

Phát triển là phải giữ nguyên hiện trạng

Là khái niệm dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng.

Là khái niệm dùng để chỉ số lượng các bộ phận của sự vật.

Là khái niệm dùng để chỉ tốc độ phát triển của sự vật.

Là khái niệm dùng để chỉ màu sắc của sự vật.

Là khái niệm dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật, hiện tượng về mặt quy mô, trình độ phát triển, các yếu tố biểu hiện ở số lượng các thuộc tính, ở tổng số các bộ phận, ở đại lượng, ở tốc độ và nhịp điệu vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng.

Là khái niệm dùng để chỉ nguồn gốc của sự vật, hiện tượng.

Là khái niệm dùng để chỉ màu sắc của sự vật, hiện tượng.

Là khái niệm dùng để chỉ nguyên nhân của sự vật, hiện tượng.

Là khoảng thay đổi về lượng chưa thay đổi về chất.

Là điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới sự thay đổi về chất.

Là sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng.

Là sự xuất hiện của hiện tượng mới.

Là điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới sự thay đổi về chất.

Là điểm bắt đầu của sự vật, hiện tượng.

Là điểm kết thúc của sự vật, hiện tượng.

Là điểm không liên quan đến sự thay đổi về chất.

Khi có bước nhảy thực hiện.

Khi lượng thay đổi dần dần.

Khi chất không thay đổi.

Khi không có sự thay đổi về lượng.

Khi chất mới đã khẳng định mình, nó tạo ra lượng mới phù hợp để có sự thống nhất mới giữa chất và lượng.

Khi chất mới không thay đổi lượng.

Khi lượng mới không liên quan đến chất.

Khi chất cũ vẫn giữ nguyên lượng cũ.

Giúp giải quyết mâu thuẫn một cách hợp lý, không nóng vội, không bảo thủ.

Giúp giải quyết mâu thuẫn một cách nhanh chóng, không cần phân tích.

Giúp giải quyết mâu thuẫn bằng cách tránh né.

Giúp giải quyết mâu thuẫn bằng cách áp đặt ý kiến cá nhân.

Những đặc điểm chung của mọi sự vật, hiện tượng

Những đặc điểm chỉ có ở một sự vật, hiện tượng nhất định

Những quy luật vận động của tự nhiên

Những yếu tố khách quan của xã hội

Là phạm trù dùng để chỉ các mặt, đặc điểm chỉ có ở một sự vật

Là phạm trù dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không những có ở sự vật, hiện tượng nào đó mà còn lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng khác

Là phạm trù dùng để chỉ các quy luật vận động của xã hội

Là phạm trù dùng để chỉ các yếu tố chủ quan của con người

Là các mặt, đặc điểm chỉ có ở một sự vật, hiện tượng nhất định

Là các mặt, đặc điểm lặp lại ở nhiều sự vật, hiện tượng khác nhau

Là các mặt, đặc điểm không lặp lại ở sự vật, hiện tượng nào khác

Là các quy luật vận động của xã hội

Cái chung và cái riêng tồn tại độc lập, không liên quan đến nhau

Cái chung và cái riêng đều không tồn tại độc lập, tự thân mà gắn với đối tượng xác định

Cái chung là toàn bộ, cái riêng là bộ phận

Cái riêng là toàn bộ, cái chung là bộ phận

Áp dụng một phương pháp duy nhất cho mọi trường hợp

Thay đổi hình thức, cá biệt hóa cho phù hợp với đặc điểm của từng trường hợp

Chỉ sử dụng các quy luật chung mà không cần quan tâm đến đặc điểm riêng

Không cần thay đổi gì, chỉ cần tuân thủ quy luật chung

Là phạm trù triết học dùng để chỉ sự tương tác lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật với nhau gây nên những biến đổi nhất định.

Là kết quả của một quá trình phát triển.

Là sự thay đổi ngẫu nhiên trong tự nhiên.

Là hiện tượng không liên quan đến sự vật.

Là phạm trù triết học dùng để chỉ những biến đổi do sự tương tác giữa các yếu tố mang tính nguyên nhân gây ra.

Là nguyên nhân của mọi sự vật.

Là sự vật không thay đổi theo thời gian.

Là hiện tượng không có liên quan đến nguyên nhân.

Không cứng nhắc, có tính tại từng thời điểm.

Luôn luôn cố định và không thay đổi.

Chỉ có một nguyên nhân cho một kết quả.

Không phụ thuộc vào hoàn cảnh.

Vì nguyên nhân chủ yếu, bên trong là yếu tố quyết định đến sự phát triển và biến đổi của sự vật.

Vì nguyên nhân bên ngoài không ảnh hưởng đến sự vật.

Vì kết quả không liên quan đến nguyên nhân.

Vì nguyên nhân chủ yếu luôn là nguyên nhân duy nhất.

Nguyên nhân ở thời điểm này có thể là kết quả ở thời điểm khác và ngược lại.

Nguyên nhân luôn là nguyên nhân, không bao giờ thành kết quả.

Kết quả luôn xuất hiện trước nguyên nhân.

Nguyên nhân và kết quả không liên quan đến nhau.

Chỉ tổng thể tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng.

Chỉ hình thức bên ngoài của sự vật.

Chỉ sự phát triển của hình thức.

Chỉ sự thay đổi của nhận thức.

Là phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của sự vật, hiện tượng.

Là nội dung bên trong của sự vật.

Là kết quả của sự phát triển.

Là yếu tố quyết định nội dung.

Là động cơ thúc đẩy nội dung phát triển.

Nội dung bị kìm hãm.

Hình thức không ảnh hưởng đến nội dung.

Nội dung không thay đổi.

Phải tác động, làm thay đổi nội dung của nó.

Chỉ cần thay đổi hình thức là đủ.

Không cần can thiệp vào tiến trình khách quan.

Chỉ cần giữ nguyên nội dung cũ.

Thế giới vật chất tồn tại khách quan.

Suy nghĩ của con người.

Cảm xúc cá nhân.

Trí tưởng tượng của con người.

Chỉ có những thứ con người chưa biết chứ không có cái gì con người có thể biết.

Con người biết tất cả mọi thứ.

Con người không thể nhận thức thế giới.

Nhận thức chỉ dựa vào cảm xúc.

Vì nội dung mới không còn phù hợp với hình thức cũ, cần có hình thức mới để phát triển tiếp.

Vì hình thức cũ luôn tốt hơn hình thức mới.

Vì nội dung không bao giờ thay đổi.

Vì hình thức không ảnh hưởng đến nội dung.

Quá trình không có vận động và phát triển

Quá trình đi từ chưa biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều hơn, từ biết chưa đầy đủ đến đầy đủ hơn

Quá trình không thay đổi theo thời gian

Quá trình chỉ diễn ra trong tiềm thức

Là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức

Không liên quan đến nhận thức

Chỉ là hoạt động giải trí

Là hoạt động phụ trợ cho nhận thức

2 hình thức

3 hình thức

4 hình thức

5 hình thức

Là hình thức không quan trọng

Là hình thức quan trọng nhất, biểu thị mqh của con người với tự nhiên và là phương thức tồn tại cơ bản của con người và xã hội loài người

Là hình thức chỉ dành cho một số người

Là hình thức không liên quan đến xã hội

Con người chủ động tạo điều kiện không có sẵn trong tự nhiên để tiến hành thực nghiệm khoa học theo mục đích mà mình đã đề ra

Chỉ dựa vào những gì có sẵn trong tự nhiên

Không cần vận dụng trí tuệ

Không liên quan đến thực tiễn

Không có vai trò gì

Là tiêu chuẩn của chân lý: chứng minh kiểm nghiệm chân lý là đúng hay sai qua thực tiễn

Chỉ là một yếu tố phụ

Chỉ dùng để tham khảo

Là hình thức đầu tiên, giản đơn nhất trong phần ảnh trực tiếp hiện tượng khách quan bằng các giác quan của con người

Là hình thức phức tạp nhất

Không liên quan đến các giác quan

Chỉ xuất hiện khi con người suy nghĩ

Tổng hợp nhiều cảm giác của con người về sự vật

Chỉ là một cảm giác đơn lẻ

Không liên quan đến cảm giác

Là quá trình suy luận logic

Sự tái hiện lại hình ảnh của sự vật một cách gián tiếp khi không còn được trực tiếp với sự vật

Sự phản ánh trực tiếp sự vật qua cảm giác

Sự phân tích các khái niệm trừu tượng

Sự tổng hợp các dữ liệu thực nghiệm

Phản ánh cái chung, cái tất yếu của sự vật hiện tượng bằng một từ hay một cụm từ

Phản ánh cảm giác trực tiếp về sự vật

Phản ánh các hiện tượng tự nhiên qua thực nghiệm

Phản ánh các sự kiện lịch sử

Hình thức liên hệ khái niệm, phân ánh mối liên hệ giữa các sự vật của thế giới trong ý thức con người

Hình thức cảm nhận trực tiếp về sự vật

Hình thức tổng hợp các dữ liệu thực nghiệm

Hình thức phân tích các sự kiện lịch sử

Quy nạp: từ riêng đến chung, đưa ra tri thức chung cho cả lớp đối tượng

Phân tích: từ chung đến riêng, đưa ra tri thức riêng cho từng đối tượng

Tổng hợp: từ nhiều dữ liệu đến một kết luận

So sánh: từ hai đối tượng đến một nhận định

Con người phải tuân thủ theo quy luật từ trực quan sinh động – tư duy trừu tượng – thực tiễn

Con người phải dựa vào cảm giác tuyệt đối

Con người phải dựa vào kinh nghiệm cá nhân

Con người phải dựa vào lý thuyết không thực tiễn

Nhận thức giúp con người cải tạo thế giới

Nhận thức chỉ giúp con người ghi nhớ sự vật

Nhận thức chỉ giúp con người phân tích dữ liệu

Nhận thức chỉ giúp con người tổng hợp thông tin

Khái niệm dùng để chỉ mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất

Khái niệm dùng để chỉ quá trình tiêu dùng sản phẩm

Khái niệm dùng để chỉ quá trình phân phối sản phẩm

Khái niệm dùng để chỉ quá trình trao đổi hàng hóa

Có tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, năng lực sáng tạo

Chỉ có sức khỏe

Chỉ có kinh nghiệm

Chỉ có kỹ năng

Tư liệu lao động và đối tượng lao động

Công cụ lao động và sản phẩm lao động

Đối tượng lao động và sản phẩm lao động

Tư liệu lao động và sản phẩm lao động

Những yếu tố vật chất của sản xuất mà con người dùng tư liệu sản xuất để tác động lên nhằm biến đổi chúng thành mục đích sử dụng của con người

Những yếu tố vật chất của sản xuất mà con người trực tiếp sử dụng để sản xuất sản phẩm

Những yếu tố vật chất của sản xuất mà con người dùng để quản lý sản xuất

Những yếu tố vật chất của sản xuất mà con người dùng để phân phối sản phẩm

Phương tiện vật chất mà con người trực tiếp sử dụng để tác động vào đối tượng lao động trong quá trình sản xuất vật chất

Sản phẩm lao động do con người tạo ra

Đối tượng lao động mà con người sử dụng

Phương tiện quản lý sản xuất

Là lực lượng sản xuất trực tiếp, giải quyết các mâu thuẫn, nâng cao năng suất lao động

Là phương tiện quản lý sản xuất

Là đối tượng lao động trong sản xuất

Là sản phẩm của quá trình sản xuất

Quan hệ về sở hữu đối với tư liệu, quan hệ về tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ về sản phẩm lao động, quan hệ về công cụ lao động, quan hệ về đối tượng lao động

Quan hệ về khoa học kỹ thuật, quan hệ về công nghệ, quan hệ về sản phẩm

Quan hệ về sản xuất, quan hệ về tiêu dùng, quan hệ về phân phối

Vì nó kích thích trực tiếp lợi ích của con người và là chất xúc tác kinh tế

Vì nó giúp quản lý sản xuất hiệu quả hơn

Vì nó tạo ra nhiều sản phẩm hơn

Vì nó làm tăng số lượng công cụ lao động

LLSX là hình thức xã hội của QHSX

LLSX là nội dung của QHSX có tính năng động, sáng tạo, thường xuyên vận động và phát triển

LLSX là quan hệ sản xuất thống trị

LLSX là kiến trúc thượng tầng của xã hội

Xây dựng kiến trúc thượng tầng vững mạnh

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa xây dựng LLSX tiên tiến

Tăng cường quyền lực chính trị của nhà nước

Phát triển hệ thống pháp luật

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng lao động và công cụ lao động

Pháp luật

Tiền tệ

Toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học

Toàn bộ những QHSX của một xã hội trong sự vận động hiện thực của chúng hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội đó

Hệ thống pháp luật và bộ máy thực thi công vụ

Tiền tệ và quyền lực chính trị

Quan hệ sản xuất thống trị

Các quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, v.v... cùng với các thiết chế xã hội như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội

Lực lượng sản xuất và công cụ lao động

Hệ thống tiền tệ và pháp luật

LLSX và QHSX

Pháp luật, bộ máy thực thi công vụ, tiền tệ

Kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất và quan hệ xã hội

Vì QHSX sẽ thúc đẩy LLSX phát triển nhanh hơn

Vì QHSX cũ sẽ bị xóa bỏ và thay thế bởi QHSX mới phù hợp hơn

Vì QHSX không phù hợp sẽ kìm hãm sự phát triển của LLSX, khi mâu thuẫn chín muồi thì QHSX cũ sẽ bị xóa bỏ và thay thế bởi QHSX mới tiến bộ hơn, phù hợp với trình độ phát triển và tính chất của LLSX

Vì QHSX không ảnh hưởng đến LLSX

Sự thay đổi của CSHT

Sự phát triển của dân số

Sự thay đổi của phương thức sản xuất

Sự phát triển của giáo dục

KTTT sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển

KTTT sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế - xã hội

KTTT sẽ bảo vệ CSHT

KTTT sẽ duy trì CSHT

Giúp xác định vai trò của kinh tế và chính trị trong phát triển xã hội

Giúp xác định vai trò của dân số trong phát triển xã hội

Giúp xác định vai trò của giáo dục trong phát triển xã hội

Giúp xác định vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển xã hội

Phương thức sản xuất vật chất, hoàn cảnh địa lý, mật độ dân số, dân số

Giáo dục, khoa học công nghệ, dân số, chính trị

Kinh tế, chính trị, pháp luật, dân số

Văn hóa, giáo dục, dân số, khoa học công nghệ

Giúp CSHT và KTTT XHCN diễn ra đúng theo quy luật mà chủ nghĩa duy vật lịch sử đã khái quát

Giúp CSHT phát triển nhanh hơn KTTT

Giúp KTTT phát triển nhanh hơn CSHT

Giúp dân số tăng nhanh hơn

Toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Toàn bộ đời sống vật chất của xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Toàn bộ các hoạt động sản xuất của xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Toàn bộ các quy tắc pháp luật của xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen, nếp sống, nếp nghĩ.

Chỉ có tư tưởng và tình cảm.

Chỉ có thói quen và nếp sống.

Chỉ có nếp nghĩ và tập quán.

Tổng kết khái quát kinh nghiệm xã hội, hình thành quan điểm về chính trị, pháp luật, triết học, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo.

Chỉ là những quy tắc ứng xử trong xã hội.

Chỉ là những quy định pháp luật.

Chỉ là những quan điểm về nghệ thuật.