Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng siêu hình

Phép biện chứng khách quan

Tuyệt đối

Sự vật hiện tượng được sinh ra

Sự vật hiện tượng bị diệt vong

Tương đối tạm thời

Tuyệt đối

Tương đối

Khách quan

Cụ thể

Từ nhận thức lý tính đến nhận thức cảm tính

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động, từ trực quan sinh động đến thực tiễn

Từ trực quan sinh động đến thực tiễn, từ thực tiễn đến tư duy trừu tượng

Khách quan, chủ quan, tất nhiên, lặp lại

Khách quan, lặp lại, tất nhiên, vị trí quan trọng

Khách quan, bản chất, tất nhiên, lặp lại

Khách quan, biện chứng, lặp lại

Nhận thức là quá trình phản ánh thế giới một cách tích cực, sáng tạo dựa trên cơ sở thực tiễn

Nhận thức là quá trình phản ánh thế giới một cách tiêu cực

Nhận thức của con người có giới hạn và con người chỉ nhận thức được chân lý tương đối mà thôi

Khả năng nhận thức thế giới của con người là vô hạn

Toàn bộ hoạt động vật chất của con người, mang tính lịch sử, xã hội

Toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội phục vụ nhân loại tiến bộ

Toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của loài người nhằm cải tạo chính quy cho nhân loại

Toàn bộ hoạt động tinh thần của xã hội

Phát triển là một phạm trù triết học, quá trình vận động tiến lên từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật

Phát triển là sự thay đổi về lượng trong quá trình vận động của vật chất

Phát triển là sự thay đổi về chất trong quá trình vận động của vật chất

Phát triển là vận động từ nơi này sang nơi khác

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và chuyển hóa của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật, làm cho sự vật là nó không phải là cái khác

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định chủ quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật, làm cho sự vật là nó không phải là cái khác

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là đơn điệu không có sự thống nhất giữa các thuộc tính, làm cho sự vật là nó không phải là cái khác

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật, không phân biệt sự vật là nó với cái khác

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng siêu hình

Phép biện chứng duy vật

Tất cả đều đúng

Tồn tại cô lập, tĩnh tại không vận động, phát triển hoặc nếu có vận động thì chỉ là sự dịch chuyển vị trí trong không gian và thời gian do những nguyên nhân bên ngoài

Xem xét sự vật, hiện tượng khách quan tồn tại trong mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau, tác động qua lại và nằm trong một chỉnh thể thống nhất

Những bí ẩn, ngẫu nhiên, hỗn độn, không tuân theo một quy luật nào và con người không thể nào biết được mọi sự tồn tại và vận động của chúng

Sự ảo giả nên mối liên hệ và tính quy luật mà chúng thể hiện và được con người nhận thức cũng không chân thực

Apeirôn

Marx

I-kant

Hê-ra-clit

Khoa học tự nhiên chưa phát triển

Xem sự vận động là sự mô tả của con người

Không giải thích được nguyên nhân của sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

Xem sự vận động là một cái gì thần bí

Mối liên hệ xuyên suốt quá trình vận động của sự vật hiện tượng

Mối liên hệ cơ bản những chi trong những phạm vi không gian thời gian, điều kiện môi trường nhất định

Mối liên hệ thường xuyên, liên tục, lặp đi lặp lại, quy định sự tồn tại và sự phát triển của hệ thống một cách tất yếu và khách quan

Tất cả đều đúng

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Kết cấu hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hoá từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Tất cả đều đúng

Lượng là một phạm trù triết học

Vật chất mang tính chủ quan

Bước nhảy là sự đột biến

Ý thức phản ánh thế giới vật chất theo hướng chủ quan

Cách mạng

Phủ định

Bước nhảy

Chuyển hóa

Quá độ

Thống nhất

Đấu tranh

Sự tác động giữa các mặt đó

Sự tác động lẫn nhau của tất cả các mặt trong cùng một sự vật hiện tượng

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt của các sự vật hiện tượng

Dùng để chỉ sự đấu tranh của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất và đấu tranh của lý luận

Dùng để chỉ mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau

Giải quyết mâu thuẫn phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn và căn tìm ra mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng

Phân tích mâu thuẫn căn xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫn

Nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập và tránh điều hòa mâu thuẫn, nóng vội, bảo thủ

Tuân thủ nguyên tắc “Dĩ hòa vi quý” khi giải quyết mâu thuẫn

Mối liên hệ vốn có của thế giới các ý niệm

Mối liên hệ vốn có của sự vật hiện tượng, tính thống nhất vật chất của thế giới

Mối liên hệ vốn có của sự vật, hiện tượng tồn tại khách quan bên ngoài ý thức của con người

Tất cả đều đúng

Sự thay thế cái cũ bằng cái mới

Phủ định làm cho sự vật vận động thụt lùi, đi xuống, tan rã, nó không tạo điều kiện cho sự phát triển

Sự phủ định có kế thừa và tạo điều kiện cho sự phát triển tiếp theo

Tất cả đều đúng

Xoáy ốc

Đường tròn khép kín

Đường thẳng tiến lên

Đường dao động hình sin

Lý thuyết khoa học

Tri thức của con người

Thực tiễn

Lý luận xã hội

Quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm toàn diện, quan điểm xoáy ốc

Năng động sáng tạo

Quan điểm khách quan, quan điểm cơ sở lý luận

Hai mặt đối lập cùng bổ sung cho nhau và phát triển

Hai mặt đối lập thống nhất biện chứng với nhau

Hai mặt đối lập liên hệ gắn bó với nhau, tồn tại không tách rời nhau giữa các mặt đối lập

Hai mặt đối lập gắn bó mật thiết với nhau, chuyển hóa lẫn nhau

Mâu thuẫn là sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau của các mặt đối lập bên trong của một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt đối lập nhau của sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt trái ngược nhau hoàn toàn của sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt khác nhau hoàn toàn của sự vật, hiện tượng

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Vĩnh cửu, vô tận, vô hạn, khách quan

Vĩnh cửu, vô tận, vô hạn

Vĩnh cửu, vô tận, chủ quan

Vĩnh cửu, vô hạn

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự thay đổi, thay thế các quá trình xã hội của các hình thái kinh tế - xã hội

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Tính kế thừa trong quá trình vận động

Tính thực tiễn trong quá trình vận động

Tính phát triển trong quá trình vận động

Sự thay đổi vị trí trong không gian, hình thức vận động thấp, giản đơn của vật chất, theo nghĩa chung nhất, vận động là mọi sự biến đổi

Tính kế thừa trong quá trình vận động

Quá trình thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất

Sự tăng lên hay giảm xuống về lượng

Sự thay đổi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

Vận động có tính kế thừa trong quá trình phát triển

Phát triển là trường hợp đặc biệt của vận động

Sự tăng lên hay giảm xuống về lượng trong sự phát triển

Bao hàm của sự thay đổi

Cảm giác

Tri thức

Biểu tượng

Kinh nghiệm

Nhận thức đầy đủ sự vật, hiện tượng

Nhận thức các đặc điểm riêng lẻ của sự vật hiện tượng

Khẳng định hay phủ định một đặc điểm nào đó của sự vật

Kết luận về sự vật khi phán đoán

Tiếp tục nghiên cứu khoa học để tạo ra phát minh mới

Là động lực của nhận thức

Nhận thức phục vụ thực tiễn, hướng dẫn, cải tạo thực tiễn

Là cơ sở của nhận thức

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật siêu hình

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật khoa học

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm tôn giáo

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm khoa học

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Hoạt động thực tiễn có mục đích

Hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất

Hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo

Hoạt động thực tiễn có mục đích, là hoạt động vật chất, hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo

Quan điểm siêu hình

Quan điểm khoa học

Quan điểm biện chứng

Quan điểm kinh nghiệm

Mặt đối lập

Mặt ngược nhau

Sự phủ định của sự vật

Vận động trái chiều

Chất và lượng tồn tại tách rời, biệt lập nhau

Lượng là tính quy định vốn có của sự vật

Chất phụ thuộc vào cấu trúc của sự vật

Tất cả đều đúng

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh thành tích

Kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh ảo tưởng

Quan điểm duy tâm

Quan điểm sinh học

Quan điểm biện chứng

Quan điểm khoa học

Chủ nghĩa thực dụng và kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh giáo điều

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh ấu trí tá khuynh

Tôn trọng quan điểm lịch sử - cụ thể

Chủ quan, duy ý chí

Áp dụng máy móc, rập khuôn, giáo điều

Tuân thủ kinh nghiệm từ trước

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật đồng nhất của tư duy

Quy luật lượng – chất

Mâu thuẫn

Chất

Lượng

Nhận thức

Do một lực lượng siêu nhiên nào đó

Do ý thức, cảm giác của con người

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Do sự biến đổi nói chung của sự vật

Do một lực lượng siêu nhiên

Do ý thức của con người

Do giải quyết các mâu thuẫn trong bản thân sự vật

Do sự phát triển không ngừng của xã hội

Mọi sự thay đổi về vị trí của sự vật hiện tượng

Mọi sự thay đổi về vật chất của sự vật hiện tượng

Mọi sự thay đổi về trách nhiệm của sự vật hiện tượng

Mọi sự biến đổi nói chung của sự vật hiện tượng

Chứng minh được nguồn gốc và động lực của mọi sự phát triển của xã hội

Là công cụ khoa học nhất để nhận thức thế giới

Xác định triết học là khoa học của mọi khoa học

Không dừng lại ở sự giải thích thế giới mà còn là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

Là sự qui định, sự tác động và sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng, hay giữa các mặt của sự vật một hiện tượng trong thế giới khách quan

Cơ sở của sự liên hệ, tác động qua lại giữa các sự vật hiện tượng là thượng đế

Các sự vật hiện tượng không có liên hệ qua lại với nhau hoặc nếu có thì chỉ là những liên hệ một chiều, phiến diện

Các sự vật hiện tượng có liên hệ qua lại với nhau

Phát triển là một quá trình tiến lên liên tục trơn tru, không có những bước quanh co phức tạp không có mâu thuẫn

Sự phát triển do tác động của những thế lực siêu tự nhiên thần bí tôn giáo hoặc của ý thức nói chung

Là kết quả của một quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong các sự vật hiện tượng của thế giới hiện thực khách quan

Phát triển là một quá trình tăng lên về số lượng

Chỉ căn cứ vào những hiện tượng cá biệt, riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Phải nghiên cứu một cách cụ thể, toàn diện, tổng thể những hiện tượng phong phú và đa dạng của sự vật

Nhờ có thực tiễn cung cấp tư liệu làm cho sự vật bộc lộ những hiện tượng riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Sự tồn tại thực tế của sự vật, hiện tượng

Đều ra đời dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn của con người, mang nội dung khách quan và là công cụ của con người nhận thức và cải tạo thế giới khách quan trong hoạt động thực tiễn

Đều ra đời trên cơ sở khái quát những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn của con người, để tìm ra chân lý tuyệt đối

Được hình thành từ nhiều phương pháp khoa học

Dựa vào những thành tựu khoa học

Sự thống nhất của các mặt đối lập thể hiện trạng thái cân bằng giữa các mặt đối lập của sự vật, sự đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với sự vận động và phát triển của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là trạng thái đứng im tưởng đối của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với vận động và phát triển của thế giới vật chất

Tất cả đều đúng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chi tính quy định vốn có của sự vật về số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chi tính quy định phụ thuộc vào con người sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chi những thuộc tính, độc lập riêng của nó vào bên trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chi tính quy định vốn có của sự vật có thể có số lượng các yếu tố cấu thành của nó của sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

Lượng phụ thuộc vào ý chí của con người

Lượng là tính quy định vốn có của sự vật

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Sản xuất vật chất

Lý luận

Thực tại khách quan

Thực tiễn

Thực tiễn

Giả thuyết

Kinh nghiệm

Phán đoán

Phát hiện ra quy luật của các sự vật, hiện tượng

Nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan

Nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu bản thân và xã hội loài người

Để thỏa mãn nhu cầu nhận thức của con người

Vật thể không phải là vật chất

Vật thể là dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Vật chất không chỉ bao gồm một dạng tồn tại là vật thể

Vật chất tồn tại thông qua những dạng cụ thể của nó

Mâu thuẫn văn hóa nghệ thuật

Mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Mâu thuẫn giữa dân tộc với dân tộc

Mâu thuẫn tự phát

Tính cụ thể

Tính tương đối

Tính tuyệt đối

Tính khách quan

Sản xuất vật chất

Lý luận

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực tiễn

Sự vật hiện tượng đang vận động và biến đổi

Sự vật hiện tượng được sinh ra

Sự vật hiện tượng đang bị tiêu vong

Sự vật hiện tượng đang trong trạng thái đứng im tương đối

Đấu tranh sinh tồn

Di truyền và biến dị

Thích nghi và chọn lọc

Cung – cầu

Tri thức phải phù hợp với hiện thực khách quan

Luôn thể hiện tính tích cực, sáng tạo, năng động

Quyết đoán thực hiện bước nhảy khi thời cơ chín muồi

Tất cả đều đúng

Nguyên lý về sự phát triển

Lý luận nhận thức

Phương pháp biện chứng

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Tính quy định về chất

Tính quy định về lượng

Tính quy định về vận động

Tính quy định về phát triển

Có vật chất không vận động

Có vận động thuần túy ngoài vật chất

Không có vận động thuần túy ngoài vật chất

Có vận động là có phát triển

Mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng không chỉ diễn ra giữa các sự vật, hiện tượng mà còn ngay bên trong các sự vật, hiện tượng

Mối liên hệ tác động qua lại giữa các sự vật hiện tượng là ý niệm về sự thống nhất về thế giới

Mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng là do bên ngoài có tính chất ngẫu nhiên đối với các sự vật

Mối liên hệ tác động qua ý thức cảm giác của con người từ bên này sang bên khác mà không có ảnh hưởng đến sự vật hiện tượng

Vì thế giới vật chất vô tận mang thuộc tính cho nên thời gian gắn liền vật chất có tính vô tận

Vì thế giới vật chất vô tận chiếm một phần nhỏ thời gian gắn liền vật chất có tính vô tận

Vì thế giới vật chất vô tận cho nên thời gian gắn liền với vật chất có tính vô hạn

Vì thế giới vật chất vô tận xuyên qua quỹ đạo không gian, thời gian gắn liền với vật chất có tính vô tận

Phép biện chứng duy vật là sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

Phép biện chứng duy vật là sự đối lập giữa duy vật và biện chứng

Phép biện chứng duy vật là tồn tại ý thức xã hội

Phép biện chứng duy vật là sự phát triển đi theo đường thẳng tắp hoặc chỉ là sự lặp lại tuần hoàn

Vì vật chất tồn tại trước rồi sinh ra vật chất

Vì sinh ra và mất đi để chuyển hóa thành cái khác

Vì thế giới vật chất vô cùng, vô tận nên không gian, thời gian gắn liền với vật chất cũng là vô tận, vô hạn

Tất cả đều đúng

Tư tưởng nôn nóng tả khuynh và bảo thủ hữu khuynh

Thay đổi về chất cần kiểm soát lượng trong giới hạn độ

Thực hiện bước nhảy phải được thực hiện một cách cẩn thận và linh hoạt

Tư tưởng nôn nóng tả khuynh và bảo thủ hữu khuynh, thay đổi về chất cần kiểm soát lượng trong giới hạn độ, thực hiện bước nhảy phải được thực hiện một cách cẩn thận và linh hoạt

Đêmôcrit

Heraclit

T. Hốp-xơ

G-béc-cơ-li

Nguyên tắc nghiên cứu có trọng tâm

Quan điểm toàn diện

Quan điểm phát triển

Nguyên tắc khách quan

Tính khách quan của thế giới vật chất

Tính chủ quan của thế giới vật chất

Tính phủ định của thế giới vật chất

Tính khẳng định của thế giới vật chất

Diễn ra quanh co, phức tạp

Diễn ra quanh co, phức tạp, thậm chí có những bước lùi

Diễn ra quanh co, phức tạp, nhưng không có những bước lùi

Không có diễn ra quanh co, phức tạp