Thiên niên kỷ II trước Công nguyên

Thế kỷ VIII – thế kỷ VI trước Công nguyên

Thế kỷ II sau Công nguyên

Ấn Độ, Châu Phi, Nga

Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp

Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc

Như một đối tượng vật chất cụ thể

Như một hệ đối tượng vật chất nhất định

Như một chỉnh thể thống nhất

Triết học là tri thức về thế giới tự nhiên

Triết học là tri thức về tự nhiên và xã hội

Triết học là tri thức lý luận của con người về thế giới

Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới và vị trí của con người trong thế giới

Xã hội phân chia thành giai cấp

Xuất hiện tầng lớp lao động trí óc

Tư duy của con người đạt trình độ tư duy khái quát cao và xuất hiện tầng lớp lao động trí óc có khả năng hệ thống tri thức của con người

Từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn

Từ sự suy tư của con người về bản thân mình

Từ sự sáng tạo của nhà tư tưởng

Từ sự vận động của ý muốn chủ quan của con người

Con người có vốn hiểu biết phong phú và tư duy đạt tới trình độ trừu tượng hóa, khái quát hóa, hệ thống hóa để xây dựng các học thuyết, lý luận

Tri thức triết học bắt nguồn từ cảm xúc tôn giáo thuần túy và các điều mặc khải

Triết học nảy sinh chủ yếu từ trực giác thần bí, không liên quan đến kinh nghiệm

Tri thức triết học do quyền lực chính trị áp đặt, không từ tư duy khoa học

Xã hội phát triển đến mức có sự phân chia lao động trí óc và lao động chân tay; chế độ chiếm hữu nô lệ – chế độ xã hội có giai cấp đầu tiên xuất hiện

Các cộng đồng nguyên thủy bình đẳng, chưa có phân công lao động và tri thức lý luận

Chiến tranh giữa các lãnh chúa phong kiến là nguyên nhân trực tiếp

Sự truyền bá tôn giáo là yếu tố quyết định

Không

Có

Thế kỷ XIV – XV

Thế kỷ XV – XVI

Thế kỷ XVI – XVII

Thế kỷ XVII – XVIII

Khôi phục chủ nghĩa duy vật thời kỳ cổ đại

Khôi phục triết học thời kỳ cổ đại

Khôi phục nền văn hóa cổ đại

Khôi phục phép biện chứng tự phát thời kỳ cổ đại

Từ hình thái kinh tế – xã hội chiếm hữu nô lệ sang hình thái kinh tế – xã hội phong kiến

Từ hình thái kinh tế – xã hội phong kiến sang kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa

Từ hình thái kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa sang hình thái kinh tế – xã hội xã hội chủ nghĩa

Từ hình thái kinh tế – xã hội cộng sản nguyên thủy sang hình thái kinh tế – xã hội chiếm hữu nô lệ

Thời kỳ Phục Hưng

Thời kỳ trung cổ

Thời kỳ cổ đại

Thời kỳ cận đại

Khoa học tự nhiên hoàn toàn phụ thuộc vào thần học và tôn giáo

Khoa học tự nhiên hoàn toàn độc lập với thần học và tôn giáo

Khoa học tự nhiên dần dần độc lập với thần học và tôn giáo

Sự phát triển khoa học tự nhiên cũng có thể giữ thế giới quan duy tâm tôn giáo

Sự phát triển khoa học tự nhiên không ảnh hưởng gì đến thế giới quan duy tâm tôn giáo

Sự phát triển khoa học tự nhiên trở thành vũ khí chống lại thế giới quan duy tâm tôn giáo

Là giai cấp tiến bộ, cách mạng

Là giai cấp phản động

Là giai cấp bảo thủ lạc hậu

Thời kỳ cổ đại

Thời kỳ trung cổ

Thời kỳ Phục Hưng

Thời kỳ cận đại

Italia

Đức

Ba Lan

Pháp

Thuyết trái đất là trung tâm của vũ trụ

Thuyết cấu tạo nguyên tử của vật chất

Thuyết ý niệm là nguồn gốc của thế giới

Thuyết mặt trời là trung tâm của vũ trụ

Đánh dấu sự ra đời của khoa học tự nhiên

Đánh dấu bước chuyển từ khoa học tự nhiên thực nghiệm sang khoa học tự nhiên lý luận

Đánh dấu sự giải phóng khoa học tự nhiên khỏi thần học và tôn giáo

Củng cố thế giới quan tôn giáo

Không có ảnh hưởng gì đối với thế giới quan tôn giáo

Bác bỏ nền tảng của thế giới quan tôn giáo

Chứng minh tính hợp lý của kinh thánh

Đức

Pháp

Ba Lan

Italia

Ptôlêmê

Platon

Nicôlai Côpécních

Hêraclít

Tính tồn tại thuần túy của thế giới vật chất

Tính thống nhất trên cơ sở tinh thần của vật chất

Tính thống nhất vật chất của thế giới (của vũ trụ)

Dựa trên những giáo điều tôn giáo

Dựa trên ý muốn chủ quan

Dựa trên tình cảm, khát vọng

Dựa trên thực nghiệm

Tù chung thân

Giam lỏng

Tử hình (thiêu sống)

Tha bổng

Có tính chất duy vật tự phát

Có tính chất duy tâm khách quan

Có tính chất duy tâm chủ quan

Còn pha trộn giữa các yếu tố duy vật và duy tâm, có tính chất phiếm thần luận

Có tính duy vật biện chứng

Có tính duy tâm, siêu hình

Có tính chất phiếm thần luận

Thời kỳ cổ đại

Thời kỳ Phục Hưng

Thời kỳ trung cổ

Thời kỳ cận đại

Cách mạng vô sản

Cách mạng giải phóng dân tộc

Khởi nghĩa của nông dân

Cách mạng tư sản

Quan hệ sản xuất phong kiến

Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

Quan hệ sản xuất chiếm hữu nô lệ

Quan hệ sản xuất cộng sản nguyên thủy

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản xuất phong kiến đã trở nên lỗi thời

Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ phong kiến

Mâu thuẫn giữa nô lệ và chủ nô

Mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản

Giai cấp vô sản

Giai cấp nông dân

Giai cấp tư sản

Giai cấp địa chủ phong kiến

Cuộc cách mạng ở Hà Lan và Ý

Cuộc cách mạng ở Ý và ở Áo

Cuộc cách mạng ở Anh giữa thế kỷ XVII và cách mạng Pháp cuối thế kỷ XVIII

Trật tự xã hội chiếm hữu nô lệ thay cho trật tự xã hội cộng sản nguyên thủy

Trật tự xã hội phong kiến thay cho trật tự xã hội chiếm hữu nô lệ

Trật tự xã hội tư bản thay cho trật tự xã hội phong kiến

Trật tự xã hội xã hội chủ nghĩa thay cho trật tự xã hội tư sản

Toán học

Hoá học

Sinh học

Cơ học

Nước Anh

Nước Pháp

Nước Đức

Nước Ba Lan

Giai cấp chủ nô

Giai cấp địa chủ phong kiến

Giai cấp nông dân

Giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới

Có niềm tin vào thượng đế

Có nhiệt tình làm việc

Có tri thức về tự nhiên

Có kinh nghiệm sống

Phương pháp kinh nghiệm (phương pháp con kiến)

Phương pháp kinh viện (phương pháp con nhện)

Phương pháp phân tích thực nghiệm (phương pháp con ong)

Phương pháp a và b

Phương pháp diễn dịch

Phương pháp quy nạp

Phương pháp trừu tượng hoá

Phương pháp mô hình hoá

Thời kỳ trung cổ

Thời kỳ cổ đại

Thời kỳ cận đại

Thời kỳ Phục hưng

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa kinh viện

Thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy vật

Phương pháp quy nạp

Phương pháp diễn dịch

Phương pháp kinh nghiệm

Phương pháp kinh viện

Chủ nghĩa chiết trung

Chủ nghĩa kinh viện

Chủ nghĩa bất khả tri

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Phương pháp "con nhện"

Phương pháp "con kiến"

Phương pháp "con ong"

Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp "con nhện"

Phương pháp "con kiến"

Phương pháp "con ong"

Phương pháp suy diễn

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa kinh viện

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa kinh viện

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Các nhà triết học duy vật đều thuộc chủ nghĩa kinh nghiệm và ngược lại

Các nhà triết học duy tâm đều thuộc chủ nghĩa kinh viện và ngược lại

Cả hai đều không đúng

1560 - 1625

1561 - 1626

1562 - 1627

1563 - 1628

1500 - 1570

1550 - 1629

1588 - 1679

1587 - 1678

Ph. Bêcon

Tô mát Hốp sơ

Gion Lốc

Xpinôda

Chủ nghĩa duy vật tự phát

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Giới tự nhiên là tổng các vật tồn tại khách quan có quãng tính (độ dài) phân biệt nhau bởi đại lượng, hình khối, vị trí và vận động đối vị trí trong không gian

Tính phong phú về chất không phải là thuộc tính khách quan của giới tự nhiên

Chất lượng của sự vật là hình thức tri giác chung

Vận động chỉ là vận động cơ giới

Vận động bao gồm cả vận động hoá học và sinh học

Vận động là sự biến đổi chung

Vận động là phương thức tồn tại của sinh vật

Giới tự nhiên tồn tại khách quan

Giới tự nhiên là tổng số các vật có quãng tính (độ dài)

Vận động cơ giới là thuộc tính của giới tự nhiên

Vận động của giới tự nhiên là vận động cơ giới

Con người là một cơ thể sống phức tạp như động vật

Con người là một bộ phận của tự nhiên

Con người là một kết cấu vật chất

Con người như một chiếc xe, mà tim là lò xo, khớp xương là cái bánh xe

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa duy danh

Nghệ thuật kết hợp giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa duy danh

Duy lý luận

Duy danh luận

Kinh nghiệm luận

Chủ nghĩa duy thực

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy danh

Chủ nghĩa duy vật tự phát

Là những đặc điểm chung của các sự vật của giới tự nhiên

Chỉ là tên của những cái tên

Khái niệm là thực thể tinh thần tồn tại trước và độc lập với sự vật

Khái niệm là bản chất của sự vật

Cho nguồn gốc của nhà nước không phải từ thần thánh mà là sự quy ước và thoả thuận giữa con người

Cho hình thức quân chủ là hình thức chính quyền lý tưởng

Tôn giáo và giáo hội vẫn có ích cho nhà nước

Coi quyền lực của giai cấp đại tư sản là vô hạn

Do thần thánh sáng tạo ra

Do ý chí của giai cấp thống trị

Do sự quy ước, thoả thuận giữa con người nhằm tránh những cuộc chiến tranh tàn khốc

Do ý muốn chủ quan của cá nhân nhà tư tưởng

Không có gì tiến bộ, chỉ là quan điểm duy tâm tôn giáo

Có giá trị, vì đã phát triển quan điểm duy vật, về xã hội

Có giá trị bác bỏ nguồn gốc thần thánh của nhà nước, đồng thời vẫn chứa đựng yếu tố duy tâm chủ nghĩa

Anh

Bồ Đào Nha

Mỹ

Pháp

1590 - 1650

1596 - 1654

1594 - 1654

1596 - 1650

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Thuyết nhị nguyên

Thực thể vật chất độc lập và quyết định thực thể ý thức

Thực thể vật chất không tồn tại độc lập mà phụ thuộc vào thực thể ý thức

Thực thể vật chất và thực thể ý thức độc lập nhau, song song cùng tồn tại

Thực thể ý thức phụ thuộc vào thực thể vật chất, nhưng có tính độc lập tương đối

Duy vật; vì coi vật chất độc lập với ý thức

Duy vật không triệt để; vì không thừa nhận ý thức quyết định ý thức

Nhị nguyên; vì thừa nhận hai thực thể tạo thành thế giới

Duy tâm; vì thừa nhận thực thể vật chất và tinh thần tuy độc lập nhưng đều phụ thuộc vào thực thể thứ ba đó là thượng đế

Quan điểm duy tâm khách quan

Quan điểm duy tâm chủ quan

Quan điểm nhị nguyên

Quan điểm duy vật

Tự nhiên là tổng các vật có quán tính

Tự nhiên và thượng đế là một

Tự nhiên là hiện thân của thượng đế

Tự nhiên là một khối thống nhất gồm những hạt nhỏ vật chất có quán tính và vận động vĩnh viễn theo những quy luật cơ học

Đêcác tơ là nhà duy vật biện chứng vì coi vật chất tồn tại khách quan

Đêcác tơ là nhà duy vật vì phủ nhận uy quyền của nhà thờ và tôn giáo

Đêcác tơ là nhà triết học duy tâm vì đề cao sức mạnh của lý tưởng con người

Đêcác tơ đem tính khoa học thay cho niềm tin tôn giáo mù quáng chống lại uy quyền của tôn giáo

Đêcác tơ nghi ngờ khả năng nhận thức của con người

Vì coi nghi ngờ là điểm xuất phát của nhận thức khoa học, nên Đêcác tơ phủ nhận khả năng nhận thức của con người

Quan điểm của Đêcác tơ và Hium là như nhau vì đều nghi ngờ nhận thức của con người

Đêcác tơ coi nghi ngờ là điểm xuất phát của nghiên cứu khoa học để phủ nhận sự mê tín, phủ nhận niềm tin tôn giáo

Nhấn mạnh vai trò của tư duy, duy lý

Nhấn mạnh vai trò của cảm giác

Phủ nhận vai trò chủ thể

Đề cao kinh nghiệm

Là thực tiễn

Là tư duy rõ ràng, mạch lạc

Là cảm giác, kinh nghiệm về sự vật

Là được nhiều người thừa nhận

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Thuyết hoài nghi

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Hà Lan

Áo

Đức

Pháp

Duy tâm chủ quan

Duy vật biện chứng

Duy tâm khách quan

Duy vật và vô thần

Xpinôda là nhà triết học nhị nguyên

Xpinôda là nhà triết học duy tâm khách quan

Xpinôda là nhà triết học duy vật biện chứng

Xpinôda là nhà triết học nhất nguyên

Xpinôda là nhà triết học duy vật và vô thần

Xpinôda là nhà triết học nhất nguyên coi quảng tính và tư duy là thuộc tính của một thực thể

Xpinôda chống lại quan điểm nhị nguyên của Đêcác tơ

Xpinôda là nhà triết học nhị nguyên

Thế giới là thế giới của các sự vật riêng lẻ

Thế giới là phức hợp cảm giác

Thế giới là sự tha hoá của ý niệm

Thế giới là cái bóng của thế giới ý niệm

Coi thế giới gồm các sự vật riêng lẻ

Coi các sự vật trong thế giới đều có nguyên nhân c

Đồng nhất nguyên nhân với tính tất yếu coi ngẫu nhiên chỉ là phạm trù chủ quan

Khẳng định có thể nhận thức thế giới bằng phương pháp toán học

Chịu ảnh hưởng của thuyết bất khả tri, không thừa nhận con người có khả năng nhận thức được thế giới

Chịu ảnh hưởng của những người theo vật hoạt luận, thừa nhận mọi vật đều có ý thức

Chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa duy lý cho chỉ có con người mới có ý thức

Chịu ảnh hưởng của tôn giáo, cho ý thức có nguồn gốc từ thần thánh