Xã hội phân chia thành giai cấp, có lao động chân tay, con người đã đạt đến trình độ khái quát hóa cao

Xã hội phân chia thành giai cấp, có lao động trí óc, con người đã đạt đến trình độ khái quát hóa cao

Xã hội chưa phân chia thành giai cấp, có lao động trí óc, con người chưa đạt đến trình độ khái quát hóa cao

Xã hội chưa phân chia thành giai cấp, hình thành lao động chân tay, con người chưa đạt đến trình độ khái quát hóa cao

Từ thực tiễn, do nhu cầu tổng kết thực tiễn

Từ sự suy tư của con người về bản thân mình

Từ sự sáng tạo của nhà tư tưởng

Từ sự vận động của ý muốn chủ quan của con người

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chỉ có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất

Mọi bộ phận của thế giới vật chất đều liên hệ chuyển hóa lẫn nhau

Thế giới vật chất tồn tại khách quan, vĩnh viễn, vô hạn, vô tận, không do ai sinh ra và không mất đi

Thế giới vật chất bao gồm những bộ phận riêng biệt tách rời nhau

Đúng

Sai

Không xác định

Vừa đúng, vừa sai

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII – XVIII

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII – XVIII

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Đồng nhất vật chất nói chung với nguyên tử

Đồng nhất vật chất nói chung với một dạng cụ thể hữu hình, cảm tính của vật chất

Đồng nhất vật chất với khối lượng

Đồng nhất vật chất với ý thức

Có tính chất duy tâm chủ quan

Có tính chất duy vật tự phát, là những phỏng đoán cảm tính, chưa có cơ sở khoa học

Có tính chất duy vật siêu hình, máy móc

Chống quan điểm máy móc, siêu hình

Chống quan điểm duy tâm tôn giáo

Thúc đẩy sự phát triển tư tưởng khoa học về thế giới

Đồng nhất vật chất với vật thể

Phương pháp biện chứng duy tâm

Phương pháp biện chứng duy vật

Phương pháp siêu hình, máy móc

Phương pháp ngụy biện

Các nhà triết học thời kỳ cổ đại

Các nhà triết học thời kỳ phục hưng

Các nhà khoa học tự nhiên thế kỷ XVII – XVIII

Các nhà triết học duy vật biện chứng thời kỳ cổ đại

Các nhà triết học duy vật thời kỳ cổ đại

Các nhà khoa học tự nhiên và triết học thế kỷ XVII – XVIII

Các nhà triết học duy vật biện chứng hiện đại

Các nhà triết học duy tâm thế kỷ XVII – XVIII

Vật chất nói chung là bất biến

Nguyên tử là bất biến

Nguyên tử là không bất biến

Nguyên tử là phần tử nhỏ nhất

Thế giới là một chỉnh thể thống nhất

Thế giới là một chỉnh thể không thống nhất

Thế giới là một chỉnh thể thống nhất, tồn tại khách quan

Thế giới là một chỉnh thể thống nhất, tồn tại trong mối liên hệ phổ biến

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Tiêu tan dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Tiêu tan giới hạn hiểu biết trước đây về vật chất, quan điểm siêu hình về vật chất

Tiêu tan vật chất nói chung

Tiêu tan nguyên tử

Thực tại khách quan độc lập với ý thức của con người

Vận động và biến đổi

Có khối lượng và quãng tính

Vật chất là vật thể

Vật chất là cái gây nên cảm giác cho chúng ta

Cái gì không gây lên cảm giác ở chúng ta thì không phải là vật chất

Cái không cảm giác được thì không phải là vật chất

Vật chất là các vật cụ thể hữu hình cảm tính

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Có vật chất không vận động

Có vận động ngoài vật chất

Không có vận động nào ngoài vật chất

Vận động tách khỏi vật chất

Vận động là sự tự thân vận động của vật chất, không do ai tạo ra và không bao giờ mất đi

Vận động là sự đẩy và hút của vật thể

Vận động được sáng tạo ra và có thể mất đi

Vận động do cái hích của Thượng đế

4 hình thức cơ bản

5 hình thức cơ bản

3 hình thức cơ bản

6 hình thức cơ bản

Vận động xã hội

Vận động cơ học

Vận động vật lý

Vận động hóa học

Vận động sinh học

Vận động sinh học

Vận động hóa học

Vận động xã hội

Vận động lý học

Vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai

Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức

Ý thức tồn tại độc lập tách khỏi vật chất

Cả A và B

Vật chất có trước, ý thức có sau

Vật chất và ý thức song song tồn tại, không cái nào phụ thuộc cái nào

Ý thức có trước, vật chất có sau

Vật chất và vật thể song song tồn tại

Xem xét các sự vật trong trạng thái cô lập, tách rời tuyệt đối

Xem xét trong trạng thái tĩnh tại, không vận động, phát triển

Xem xét phát triển thuần túy về lượng, không có thay đổi về chất

Xem xét sự thay đổi của sự vật cả về mặt lượng và chất

Xem xét sự vật trong mối liên hệ tác động qua lại với nhau

Xem xét sự vật trong quá trình vận động, phát triển

Xem xét phát triển thuần túy về lượng, không có thay đổi về chất

Thừa nhận có sự đứng im tương đối của các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất

Thực tại khách quan

Vận động

Không gian và thời gian

Đứng im

Vận động

Không gian và thời gian

Tồn tại khách quan

A và B

Thay đổi vị trí trong không gian

Sự thay đổi về chất

Sự biến đổi nói chung

Sự vận động trong thăng bằng

Tách rời vận động

Có quan hệ với vận động

Bao hàm vận động

Nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xã hội

Nguồn gốc nhận thức, nguồn gốc xã hội và giai cấp

Nguồn gốc kinh tế‑xã hội, nguồn gốc nhận thức

Nguồn gốc tự nhiên, xã hội và tư duy

Đổi mới và sáng tạo

Khoa học của mọi khoa học

Hạt nhân lý luận của thế giới quan

Nhận thức luận

Vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai

Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức

Cả A và B

Vật chất và ý thức cùng đồng thời tồn tại, cùng quyết định lẫn nhau

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Duy vật

Duy tâm

Nhị nguyên

Duy vật chủ quan

Duy vật

Duy tâm

Nhị nguyên

Duy vật tầm thường

Phương pháp siêu hình

Phương pháp biện chứng

Thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy vật

Xem xét sự vật trong trạng thái cô lập, tách rời tuyệt đối

Xem xét sự vật trong trạng thái tĩnh, không vận động phát triển

Xem xét sự phát triển chỉ là sự thay đổi thuần túy về lượng, không có thay đổi về chất

Xem xét sự vật trong trạng thái động

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII–XVIII

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, không tách rời vật chất

Không gian và thời gian phụ thuộc vào cảm giác của con người

Không gian và thời gian tồn tại ngoài vật chất

Không gian và thời gian là nền tảng của vật chất

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa siêu hình

Không

Có thể hình thành được

Vừa có thể, vừa không thể

Có thể phát triển được

Phản ánh ý thức

Phản ánh tâm lý

Phản ánh sinh học

Phản ánh cơ học

Bộ óc con người

Thế giới bên ngoài tác động vào bộ óc

Lao động của con người

Gồm A và B

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Nhị nguyên luận

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Bộ óc con người và thế giới bên ngoài tác động vào óc con người

Lao động và ngôn ngữ của con người

Tinh thần học tập

Gen di truyền

Gồm cả A và B

Bộ óc con người

Lao động và ngôn ngữ

Sự tác động của thế giới bên ngoài vào bộ óc con người

Khả năng vận động của con người

Làm khoa học

Sáng tạo nghệ thuật

Lao động

Làm chính trị

Hoạt động sinh sản duy trì nòi giống

Lao động

Hoạt động tư duy phê phán

Ngôn ngữ

Công cụ lao động

Cơ quan cảm giác

Ngôn ngữ

Tư liệu sản xuất

Sự tác động tự nhiên vào bộ não con người

Lao động, thực tiễn xã hội

Bộ não người và hoạt động của nó

Lao động và ngôn ngữ

Ý thức là thực thể độc lập

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ óc người, trên cơ sở hoạt động thực tiễn

Ý thức là năng lực của mọi dạng vật chất

Ý thức là hình ảnh chủ quan về thế giới khách quan

Ý thức là hình ảnh phản chiếu về thế giới khách quan

Ý thức là tượng trưng của sự vật

Tri thức

Tình cảm

Niềm tin

Ý chí

Tự ý thức; tiềm thức; vô thức

Tri thức; niềm tin; ý chí

Tri thức, vô thức, tự ý thức

Tiềm thức, tự ý thức, niềm tin

Các sự vật tồn tại biệt lập với nhau, không liên hệ, phụ thuộc nhau

Các sự vật có thể liên hệ với nhau, nhưng chỉ mang tính chất ngẫu nhiên, bề ngoài

Các sự vật tồn tại độc lập, khách quan

Các sự vật tồn tại trong sự liên hệ nhau

Do lực lượng siêu nhiên sinh ra

Do tính thống nhất vật chất của thế giới

Do cảm giác thói quen của con người sinh ra

Do tư duy con người tạo ra rồi đưa vào tự nhiên và xã hội

Tính ngẫu nhiên, chủ quan

Tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng

Tính khách quan nhưng không có tính phổ biến và đa dạng

Tính khách quan, tính chủ quan, tính thống nhất

Chỉ xem xét một mối liên hệ

Phải xem xét tất cả các mối liên hệ, phân loại được vị trí, vai trò của các mối liên hệ

Phải xem xét tất cả các mối liên hệ bên trong của sự vật

Phải xem xét tất cả các mối liên hệ bên ngoài của sự vật

Xem xét sự phát triển chỉ là sự tăng, hay giảm đơn thuần về lượng

Xem xét sự phát triển bao hàm cả sự thay đổi dần về lượng và sự nhảy vọt về chất

Xem xét sự phát triển đi lên bao hàm cả sự thụt lùi tạm thời

Xem xét sự phát triển quanh co, phức tạp

Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật

Tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan

Lấy dân làm gốc, lắng nghe nguyện vọng chính đáng của dân

Lấy ý kiến của lãnh đạo

Quan điểm duy vật biện chứng

Quan điểm siêu hình

Quan điểm chiết trung và ngụy biện

Quan điểm duy tâm

Quan điểm siêu hình

Quan điểm chiết trung và ngụy biện

Quan điểm duy vật biện chứng

Quan điểm duy tâm

Chủ nghĩa duy tâm có tính chất tôn giáo

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật tự phát

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Phát triển của các sự vật do sự tác động lẫn nhau của các mặt đối lập của bản thân sự vật quyết định

Phát triển của các sự vật là biểu hiện của sự vận động của ý niệm tuyệt đối

Phát triển của các sự vật do cảm giác, ý thức con người quyết định

Phát triển là của các sự vật do bản năng sinh tồn

Phát triển là phạm trù chỉ sự liên hệ giữa các sự vật

Phát triển là phạm trù chỉ quá trình

Phát triển bao quát toàn bộ sự vận động nói chung.

Phát triển là xu hướng vận động đi lên của các sự vật.

Phát triển là bao gồm cả sự thay đổi về lượng và chất của sự vật

Phát triển chỉ là một trường hợp cá biệt của sự vận động

Phát triển là xu hướng chung của sự vận động của thế giới vật chất.

Phát triển là xu hướng cá biệt của sự vận động của sự vật.

Phát triển là chuyển hóa thuần túy về lượng của sự vật

Phát triển là xu hướng biến đổi tế bào của sự vật

Sự xuất hiện các hợp chất mới.

Sự xuất hiện các giống loài động vật, thực vật mới thích ứng tốt hơn với môi trường.

Sự thay thế chế độ xã hội này bằng một chế độ xã hội khác dân chủ, văn minh hơn.

Sự gia tăng về dân số trong xã hội

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính chất đa dạng, phong phú

Tính khả thi

Quan điểm duy vật biện chứng

Quan điểm siêu hình

Quan điểm chiết trung và ngụy biện.

Quan điểm duy tâm

Quan điểm duy tâm biện chứng

Quan điểm siêu hình

Quan điểm duy vật biện chứng

Quan điểm duy tâm chủ quan

Một sự vật, một quá trình

Những mặt, những thuộc tính

Những mặt, những thuộc tính không

Một mặt, một sự việc

Cái riêng và cái chung đều tồn tại khách quan và không tách rời nhau

Chỉ có cái chung tồn tại khách quan và vĩnh viễn

Chỉ có cái riêng tồn tại khách quan và thực sự

Không có cái nào tồn tại khách quan, chỉ là do con người định ra

Cái chung tồn tại khách quan, bên ngoài cái riêng.

Cái chung tồn tại thông qua cái riêng.

Cái riêng tồn tại khách quan không bao giờ chứa cái chung.

Cái chung và cái riêng tách rời nhau.

Mỗi con người là một cái riêng, không có gì chung với người khác.

Mỗi con người vừa là cái riêng, đồng thời có nhiều cái chung với người khác

Mỗi con người chỉ là sự thể hiện của cái chung, không có cái đơn nhất của nó.

Mỗi con người chỉ là cái đơn nhất

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật tự phát

Đúng

Sai

Không xác định

Vừa đúng, vừa sai

Kết quả do nguyên nhân quyết định, nhưng kết quả lại tác động trở lại nguyên nhân.

Kết quả không tác động gì với nguyên nhân.

Kết quả và nguyên nhân không thể thay đổi vị trí cho nhau.

Kết quả không phụ thuộc vào nguyên nhân.

Ngẫu nhiên và tất nhiên đều có nguyên nhân

Những hiện tượng chưa nhận thức được nguyên nhân là cái ngẫu nhiên

Những hiện tượng nhận thức được nguyên nhân đều trở thành cái tất yếu

Ngẫu nhiên là do nguyên nhân bên trong đưa đến.

Tất nhiên biểu hiện sự tồn tại của mình thông qua vô vàn cái ngẫu nhiên.

Ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của cái tất nhiên.

Có cái ngẫu nhiên thuần túy không thể hiện cái tất nhiên

Ngẫu nhiên là do nguyên nhân bên ngoài đưa đến

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Quan điểm duy tâm chủ quan

Dựa vào ngẫu nhiên

Dựa vào tất nhiên

Dựa vào cả hai

Không dựa vào cái nào

Không có hình thức tồn tại, không chứa đựng nội dung.

Nội dung nào cũng tồn tại trong một hình thức nhất định.

Nội dung và hình thức hoàn toàn tách rời nhau.

Một hình thức có thể chứa đựng nhiều nội dung

Nội dung quyết định hình thức trong sự phát triển của sự vật.

Hình thức quyết định nội dung.

Tồn tại hình thức thuần túy, không chứa đựng nội dung.

Nội dung và hình thức không cái nào quyết định cái nào.

Hình thức thúc đẩy nội dung phát triển nếu nó phù hợp với nội dung.

Hình thức kìm hãm nội dung phát triển nếu nó không phù hợp với nội dung.

Hình thức hoàn toàn không phụ thuộc vào nội dung

Hình thức chứa đựng nội dung

Cái chung tồn tại thông qua cái riêng.

Nội dung phụ thuộc hoàn toàn vào hình thức.

Tất nhiên và ngẫu nhiên tách rời, không liên quan.

Cái riêng không bao giờ chứa cái chung.

Bản chất không được biểu hiện ở hiện tượng.

Bản chất nào hiện tượng ấy, bản chất hoàn toàn đồng nhất với hiện tượng.

Bản chất thay đổi, hiện tượng biểu hiện nó cũng thay đổi.

Bản chất thay đổi, hiện tượng không thay đổi.

Khả năng và hiện thực đều tồn tại khách quan.

Khả năng và hiện thực không tách rời nhau.

Chỉ có hiện thực tồn tại khách quan, khả năng chỉ là cảm giác của con người.

Trong điều kiện nhất định, khả năng có thể chuyển hóa thành hiện thực.

Khả năng và hiện thực không tách rời nhau.

Hiện thực nào cũng chứa đựng khả năng.

Khả năng luôn tồn tại trong hiện thực.

Khả năng chỉ tồn tại trong ý niệm, không tồn tại trong hiện thực.

Cùng một sự vật, trong những điều kiện nhất định tồn tại nhiều khả năng.

Một sự vật trong những điều kiện nhất định chỉ tồn tại một khả năng.

Hiện thực thay đổi khả năng cũng thay đổi.

Khả năng và hiện thực đều tồn tại khách quan.

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào khả năng.

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào hiện thực, đồng thời phải tính đến khả năng.

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào hiện thực, không cần tính đến khả năng.

Trong hoạt động thực tiễn đều không dựa vào khả năng và hiện thực.

Chất là tính quy định vốn có của sự vật.

Chất là tổng hợp hữu cơ các thuộc tính vốn có của sự vật nói lên sự vật là cái gì.

Chất đồng nhất với thuộc tính.

Chất làm cho sự vật là nó và khác với các sự vật khác.

Thuộc tính của sự vật là những đặc tính vốn có của sự vật.

Thuộc tính của sự vật bộc lộ thông qua sự tác động giữa các sự vật.

Thuộc tính của sự vật không phải là cái vốn có của sự vật.

Thuộc tính căn bản nói lên bản chất của sự vật.

Chất tồn tại khách quan bên ngoài sự vật.

Chất tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Không có chất thuần túy bên ngoài sự vật.

Chất bao gồm những thuộc tính căn bản nói lên bản chất của sự vật.

Lượng là thuộc tính quy định vốn có của sự vật.

Lượng nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật.

Lượng phụ thuộc vào quan niệm của con người.

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật.

Chất và lượng của sự vật đều tồn tại khách quan.

Không có chất lượng thuần túy tồn tại bên ngoài sự vật.

Sự phân biệt giữa chất và lượng phụ thuộc vào ý chí con người.

Sự phân biệt giữa chất và lượng của sự vật có tính tương đối.

Sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa mặt chất và lượng.

Chất thay đổi, lượng cũng phải thay đổi theo

Tính quy định về chất không có tính ổn định.

Tính quy định về lượng nói lên mặt thường xuyên biến đổi của sự vật.

Độ là khoảng thống nhất giữa lượng và chất của sự vật

Độ là phạm trù chỉ sự biến đổi của lượng, chưa làm thay đổi về chất.

Độ là phạm trù chỉ sự biến đổi của chất.

Độ là khoảng thống nhất giữa lượng và chất, chưa làm thay đổi chất của sự vật.

Độ

Chất

Lượng

Bước nhảy

Độ

Bước nhảy

Lượng

Tiệm tiến

Tính quy định về lượng

Tính quy định về chất

Thuộc tính của sự vật

Quá trình vận động của sự vật

Chất

Lượng

Độ

Điểm nút

Chất

Lượng

Độ

Điểm nút

Trong giới hạn của độ, sự thay đổi của lượng chưa làm cho chất của sự vật biến đổi.

Trong giới hạn của độ, sự thay đổi của lượng đều đưa đến sự thay đổi về chất.

Chỉ khi lượng đạt đến giới hạn của độ, mới làm cho chất của sự vật thay đổi.

Chất chỉ biến đổi, khi lượng đạt đến một giới hạn độ nhất định.

Không phải mọi sự biến đổi của lượng đều đưa đến sự biến đổi của chất

Sự thay đổi của lượng đạt tới một giới hạn nhất định làm cho chất của sự vật thay đổi.

Mọi sự thay đổi của lượng đều đưa đến sự thay đổi về chất của sự vật.

Chất và lượng quan hệ chặt chẽ với nhau, chất nào thì lượng ấy.

Phát triển của sự vật chỉ bao hàm sự thay đổi về lượng.

Sự phát triển của sự vật là quá trình chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn tới sự thay đổi về chất và ngược lại.

Phát triển của sự vật chỉ bao hàm sự thay đổi về chất.

Quy luật lượng – chất

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật lượng – chất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật mâu thuẫn

Vạch ra nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển của sự vật.

Vạch ra xu hướng của sự phát triển của sự vật.

Vạch ra cách thức của sự phát triển của sự vật.

Hai mặt

Hai thuộc tính

Hai yếu tố

Hai mặt đối lập

Hai sự vật

Hai quá trình

Hai thuộc tính

Hai mặt đối lập

Mặt đối lập là những mặt có đặc điểm trái ngược nhau

Mặt đối lập tồn tại khách quan trong các sự vật

Mặt đối lập không nhất thiết phải gắn liền với sự vật

Mặt đối lập là vốn có của các sự vật, hiện tượng

Do ý thức cảm giác của con người tạo ra.

Vốn có của thế giới vật chất, không do ai sinh ra.

Do ý niệm tuyệt đối sinh ra.

Do quan niệm của con người

Các mặt đối lập nằm trong sự liên hệ với nhau.

Mặt đối lập không liên hệ với nhau.

Các mặt đối lập liên hệ, tác động qua lại với nhau một cách khách quan.

Các mặt đối lập vừa liên hệ, vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau.

Sự đấu tranh của hai mặt đối lập

Sự thống nhất của hai mặt đối lập

Sự chuyển hóa của hai mặt đối lập

Sự gia tăng của các mặt đối lập

Sự cùng tồn tại, nương tựa nhau, sự tác động ngang bằng nhau

Sự đồng nhất, có những điểm chung giữa hai mặt đối lập

Sự bài trừ, phủ định nhau

Sự xâm nhập của hai mặt đối lập

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm biện chứng.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa xét lại

Ràng buộc nhau.

Phủ định, bài trừ nhau.

Nương tựa nhau

Xâm nhập vào nhau

Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi sự vật, hiện tượng, trong mọi lĩnh vực.

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong tư duy

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong một số hiện tượng

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong đời sống xã hội

Chỉ thống nhất với nhau

Vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau

Chỉ có mặt đấu tranh với nhau

Đấu tranh đi đến thống nhất

Thống nhất của các mặt đối lập

Xâm nhập, chuyển hóa của các mặt đối lập

Đấu tranh của các mặt đối lập

Thống nhất của các mặt đối lập

Đấu tranh của các mặt đối lập

Xâm nhập, chuyển hóa của các mặt đối lập

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn đối kháng

Trong cả tự nhiên, xã hội, tư duy

Trong xã hội có giai cấp đối kháng

Trong mọi xã hội

Trong tư duy

Phủ định biện chứng là kết quả giải quyết những mâu thuẫn bên trong sự vật

Phủ định biện chứng phụ thuộc vào ý thức con người

Phủ định biện chứng có tính khách quan

Phủ định biện chứng có tính kế thừa

Phủ định biện chứng xóa bỏ cái cũ hoàn toàn

Phủ định biện chứng không đơn giản là xóa bỏ cái cũ

Phủ định biện chứng loại bỏ đi những yếu tố không thích hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng giữ lại và cải biến những yếu tố còn thích hợp của cái cũ.

Quan điểm siêu hình

Quan điểm biện chứng duy vật

Quan điểm biện chứng duy tâm chủ quan

Quan điểm khách quan

Phủ định của phủ định có tính khách quan và kế thừa

Phủ định của phủ định hoàn toàn lặp lại cái ban đầu

Phủ định của phủ định lặp lại cái ban đầu trên cơ sở cái cao hơn

Phủ định là tự thân phủ định

Đường thẳng đi lên

Đường tròn khép kín

Đường xoáy ốc đi lên

Đường parabol