Luôn đi sát với hiện thực

Có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất

Được sinh ra trực tiếp từ vật chất

Có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất

Xuất phát từ thực tế khách quan

Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người

Hành động theo ý chí, cảm tính

Kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và tập thể

Tin tưởng tuyệt đối vào ý thức

Coi trọng lý thuyết hơn thực hành

Dựa vào điều kiện vật chất thực tế, tôn trọng quy luật khách quan

Tập trung vào suy nghĩ cá nhân

Sự phát triển của khoa học tự nhiên

Ý thức và hoạt động thực tiễn của con người

Các hiện tượng siêu nhiên

Di sản văn hóa dân tộc

Làm sai lệch hiện thực

Gây tổn thất cho thực tiễn

Góp phần cải tạo hiện thực

Làm chậm tiến bộ xã hội

Sáng tạo đột phá

Tư duy máy móc, thụ động, trì trệ

Đổi mới mạnh mẽ

Tiến bộ xã hội nhanh chóng

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan

Là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức

Không liên quan đến ý thức, ý thức của con người đã bị trừu tượng hóa

Là ý thức tinh thần sinh ra thế giới vật chất

Giữa vật chất và ý thức

Giữa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội

Giữa chủ quan và khách quan

Giữa lý luận và thực tiễn

Vì ý thức là vật chất

Vì ý thức là lực lượng vật chất

Vì ý thức chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người

Vì ý thức tồn tại độc lập với vật chất

Ý thức hoàn toàn độc lập với vật chất

Ý thức có đời sống riêng, có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc máy móc vào vật chất

Ý thức luôn phản ánh chính xác vật chất

Ý thức không thể tác động trở lại vật chất

Vì con người không muốn thay đổi ý thức

Vì ý thức không có tính ổn định

Vì ý thức có tính độc lập tương đối, có đời sống riêng

Vì vật chất không quyết định ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Ý thức chỉ là sự sao chép thụ động hiện thực

Thông qua hoạt động thực tiễn, ý thức định hướng và thúc đẩy cải biến hiện thực vật chất

Ý thức tồn tại độc lập hoàn toàn khỏi vật chất

Vì con người ngày càng thông minh hơn

Vì trình độ giáo dục ngày càng cao

Vì trong thời đại thông tin, kinh tế tri thức, tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Vì con người ngày càng ít phụ thuộc vào tự nhiên

Tôn trọng tính khách quan

Phát huy tính năng động chủ quan

Chỉ cần phát huy tính năng động chủ quan

Chỉ cần xuất phát từ hiện thực khách quan

Ý thức đúng sẽ dẫn đến thành công, ý thức sai sẽ dẫn đến thất bại

Ý thức không ảnh hưởng đến kết quả hoạt động

Khi phản ánh đúng hiện thực, ý thức có thể dự báo, tiên đoán một cách chính xác cho hiện thực

Ý thức luôn dẫn đến thành công

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất là thuộc tính của ý thức

Ý thức là sản phẩm của vật chất

Ý thức có trước vật chất

Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái vật chất

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định bản chất của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Phát triển là phạm trù chỉ sự vận động của các sự vật

Phát triển là phạm trù chỉ sự liên hệ giữa các sự vật

Phát triển là phạm trù chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của các sự vật

Nguyện vọng, ý chí của con người tự nó tác động đến sự phát triển

Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong bản thân sự vật

Nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Ý thức con người

Lực lượng siêu nhiên

Đều có vai trò như nhau

Có vai trò và vị trí khác nhau

Có thể chuyển hóa lẫn nhau

Không thể thay đổi

Nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Sự phát triển là do sự thay đổi về lượng của sự vật gây nên

Sự phát triển không phụ thuộc vào ý thức con người

Sự phát triển do lực lượng siêu nhiên quyết định

Diễn ra theo đường xoáy ốc

Phát triển chỉ là tăng, giảm đơn thuần về mặt lượng, mà không có sự biến đổi về chất

Chủ nghĩa thực dụng

Thuật ngụy biện

Phép duy tâm

Trường phái vô thần

Xem xét sự vật trong trạng thái động

Tìm ra xu hướng vận động, biến đổi, chuyển hóa của sự vật

Xem xét sự vật tách rời khỏi mối liên hệ với các sự vật khác

Phủ nhận sự ra đời của cái mới

Xem xét sự phát triển của người đó qua các giai đoạn khác nhau của cuộc đời

Đánh giá người đó trong mối quan hệ với nhiều khía cạnh của cuộc sống

Nhìn vào thành tích hiện tại

Đổ qua yếu tố may mắn và hoàn cảnh xã hội

Bình tĩnh xem xét mọi nhân tố tác động

Tìm kiếm hướng giải quyết hợp lý

Chỉ tập trung vào một khía cạnh của vấn đề

Bỏ qua các yếu tố không quan trọng

Chiết trung là đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Chiết trung là lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau vào trong một mối liên hệ

Toàn diện là chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Toàn diện là rút ra các mặt, các mối liên hệ tất yếu của đối tượng và không nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại

Ngụy biện là không đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Ngụy biện là lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau vào một mối liên hệ

Phiến diện là chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Phiến diện là rút ra các mặt, các mối liên hệ tất yếu của đối tượng và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại

Cái chung tồn tại trong cái riêng và thông qua cái riêng

Cái chung độc lập, tách rời hoàn toàn khỏi cái riêng

Cái riêng phụ thuộc tuyệt đối vào cái chung, không có tính độc lập

Cái chung và cái riêng không có liên hệ với nhau

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

1- nguyên nhân, 2- hoàn cảnh bên ngoài

1- mối liên hệ không bản chất, 2- Hoàn cảnh bên ngoài

1- mối liên hệ bên ngoài, 2- mối liên hệ bên trong

1- mối liên hệ bên ngoài, 2- mối liên hệ ngẫu nhiên

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Bệnh kinh nghiệm

bệnh giáo điều

Bệnh hình thức

Bệnh thành tích

ngẫu nhiên và tất nhiên đều có nguyên nhân

Những hiện tượng chưa nhận thức được nguyên nhân là cái ngẫu nhiên.

Những hiện tượng nhận thức được nguyên nhân đều trở thành cái tất yếu.

Chỉ có cái tất yếu mới có nguyên nhân.

điều kiện tự nhiên

Hoạt động có ý thức của con người

Yếu tố khách quan

Các quy luật tự nhiên

Vì bản chất dễ thay đổi

Vì bản chất là yếu tố bề ngoài

Vì bản chất quy định sự phát triển của sự vật

Vì bản chất không quan trọng bằng hiện tượng

Hình thức

Phương pháp

Nội dung

Điều kiện

Không thể chuyển hóa cho nhau trong quá trình phát triển của sự vật

Có thể chuyển hóa cho nhau trong quá trình phát triển của sự vật

Chỉ có hiện thực mới biến thành khả năng

Chỉ có khả năng mới biến thành hiện thực

Tính độc lập tuyệt đối giữa nội dung và hình thức

Mối quan hệ bất biến giữa nội dung và hình thức

Sự thống nhất hoàn toàn giữa nội dung và hình thức

Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức

1- cái riêng, 2- cái riêng

1- cái riêng, 2- cái chung

1- Cái chung, 2- cái riêng

Là sự thừa nhận rằng giữa các mặt của sự vật, hiện tượng và giữa các sự vật với nhau trong thực tế khách quan không có mối liên hệ nào cả

Là sự tác động lẫn nhau, có tính khách quan, phổ biến, nhiều vẻ, không thể chuyển hoá cho nhau

Là sự tác động lẫn nhau, chi phối, chuyển hoá lẫn nhau một cách khách quan, phổ biến, nhiều vẻ giữa các mặt, quá trình của sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng

Là chỉ sự ảnh hưởng qua lại của các yếu tố, bộ phận trong sự vật và giữa các sự vật, hiện tượng

Thuộc tính của sự vật là những đặc tính vốn có của sự vật

Thuộc tính của sự vật bộc lộ thông qua sự tác động giữa các sự vật

Thuộc tính của sự vật không phải là cái vốn có của sự vật

Mỗi sự vật có nhiều thuộc tính

Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong bản thân sự vật

Nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Ý thức con người

Lực lượng siêu nhiên

Triết học Mác cho triết học là khoa học của mọi khoa học

Theo quan điểm của triết học Mác: triết học thay thế được các khoa học cụ thể

Theo quan điểm của triết học Mác: sự phát triển của triết học quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của khoa học tự nhiên

Triết học Mác có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật

Chức năng làm cầu nối cho các khoa học

Chức năng khoa học của các khoa học

Chức năng thế giới quan

Chức năng phương pháp luận