Systemy operacyjne

Systemy operacyjne

(ang. OS - Operating System)

System operacyjny

jest nadrzędnym programem kontrolującym prace komputera. Jest on niezbędny dla uruchamiania innych programów i nadzoruje ich działanie.

Zadania systemu operacyjnego:

• pośredniczy pomiędzy użytkownikiem i komputerem oraz programami użytkowymi;

• zarządza komputerem, m.in. pamięcią operacyjną i zasobami komputera;

• nadzoruje instalowanie, uruchamianie i wykonywanie innych programów;

• umożliwia wykonanie operacji na dokumentach, które tworzy się w programach komputerowych: zapisywanie, kopiowanie, drukowanie

• sygnalizuje błędy w działaniu komputera i aplikacji.

Multiple Select

System operacyjny to:

• program do przeglądania zasobów komputera

• to inaczej BIOS - umożliwia włączenie komputera i uruchomienie wszystkich jego podzespołów

• program, który działa jako pośrednik między użytkownikiem komputera a sprzętem komputerowym

MS DOS

W 1981 roku w firmie Microsoft powstał system operacyjny MS DOS, który był rozwijany do 1995r. Stanowił on nieodłączne wyposażenie setek milionów komputerów osobistych, opartych na konstrukcji IBM PC. Kolejne jego wersje były coraz bardziej rozbudowane i oraz bardziej funkcjonalne.

Microsoft Windows

System operacyjny Microsoft Windows był odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na systemy zorientowane graficznie, wprowadzone wcześniej w komputerach Apple Macintosh. Chociaż dwie pierwsze wersje systemu były prawie niezauważone, to wersja 3.0 (1990r) wywołała duże zainteresowanie. Prawdziwym bestselerem okazała się wersja Windows 3.11 for Workgroups, oferująca pracę w sieci.

Windows 95, 98 i Millenium

Kolejne wersje wprowadzały dalsze ulepszenia i dodatki. Wprowadzono 32 bitowy system plików, umożliwiono stosowanie długich nazw plików i katalogów (do 256 znaków). Poszerzono możliwości pracy z siecią.

W 2002 roku do użytku weszła wersja systemu o nazwie Windows XP, łączących cechy systemów domowych (95,98) i profesjonalnych (Microsoft Windows NT, Microsoft WIndows 2000).

Następcami systemu Windows XP były systemy:

• Windows Vista (2006r.)

• Windows 7 (2009r.)

• Windows 8 (2012r.)

• Nie wprowadzono zasadniczych zmian w funkcjonowaniu systemu, natomiast modyfikacji uległy elementy graficzne.

Wersję Windows 8 przystosowano do pracy z urządzeniami przenośnymi (smartfony, tablety). Interfejs użytkownika systemu Windows 8 nastawiono na pracę z ekranami dotykowymi - posiada interfejs kafelkowy, w którym menu Start zostało zastąpione kafelkami na pulpicie. Kafelki umożliwiają dostęp do aplikacji systemu Windows 8 poprzez ich klikniecie lub dotkniecie.

W Windows 8 usprawniono znajdowanie i otwieranie plików oraz wyszukiwanie aplikacji. Można wyszukać wszystkie elementy z poziomu ekranu Start, wpisując je z klawiatury.

Windows 10

W Windows 10 zmodyfikowano menu Start, łącząc listę z poprzednich wersji systemu z ekranem kafelkowym.

Windows 11

zaprezentowany 24 czerwca
i wydany 5 października 2021 roku.
Jest następcą Windows 10
wydanego w 2015 roku.
Windows 11 porzuca także wsparcie dla 32-bitowych procesorów x86 oraz urządzeń wykorzystujących oprogramowanie sprzętowe BIOS.

Darmowa aktualizacja

Windows 11 będzie darmową aktualizacją dla wszystkich użytkowników Windows 10. Do spełnienia są jednak minimalne wymagania sprzętowe: 64-bitowy procesor, 4 GB pamięci RAM oraz 64 GB pojemności dysku oraz obsługa TPM 2.0.

macOS

Zanim powstał Microsoft Windows, komputery Macintosh (obecnie Mac) firmy Apple dysponowały już graficznym interfejsem użytkownika. Opracowany system Mac OS cechowała łatwość obsługi i instalacji. W tym systemie ekran monitora również przedstawia pulpit z ikonami.

System Mac OS – charakterystyka

• Prostota obsługi – należy podkreślić to z całą mocą. System Mac OS jest bardzo łatwy w użyciu, zwłaszcza dla osób początkujących. Dotyczy to jednak nie tylko poszczególnych funkcji samego oprogramowania, ale również przygotowanych programów.

• Ekosystem – integralność dotyczy jednak nie tylko programów, ale również wszystkich urządzeń od Apple. Współpracują ze sobą w sposób doskonały.

System Mac OS – charakterystyka

• Stabilność pracy – z racji tego, że system Mac OS instalowany jest na ograniczonej liczbie urządzeń i konfiguracji, możemy mieć pewność, że na każdym komputerze programy będą działały tak samo, bez obaw o ewentualne awarie czy nieścisłości. Pod tym względem Mac OS zdecydowanie przewyższa Windowsa, który jest instalowany na tysiącach zróżnicowanych urządzeń.

• Wysokie bezpieczeństwo – na system Apple powstało zdecydowanie mniej wirusów niż na oprogramowanie Microsoftu, dzięki czemu możemy czuć się bezpieczni. Oczywiście nie oznacza to, że zagrożenia nie ma – jest ono po prostu niższe.

Linux

Linux to popularny, darmowy system operacyjny, działający na komputerach różnego typu. Oparty jest na filozofii open source, tzn system jest darmowy, a kod źródłowy systemu jest dostępny dla każdego. Linux dał się poznać jako system stabilny, dopracowany i o dużych możliwościach

Linux jest dostępny w postaci tzw. dystrybucji. Stanowią one zbiór oprogramowania zawierający system operacyjny wraz z niezbędnymi sterownikami urządzeń oraz zestaw podstawowych programów użytkowych, takich jak programy biurowe, internetowe, proste gry i narzędzia systemowe. najbardziej znane dystrybucje to: Ubuntu, Red Hat, SUSE, Debian. Są one dostępne bezpłatnie, można ich pobrać z Internetu.

Chrome OS

Chrome OS to prosty i lekki system operacyjny oparty na Linuksie i Chromium OS. Z początku służył przede wszystkim do przeglądania internetu i pracy w aplikacjach webowych, ale z biegiem czasu daje użytkownikom coraz większe możliwości. Podstawową funkcjonalność można rozbudować dzięki instalacji rozszerzeń do przeglądarki Chrome oraz aplikacji ze sklepu Google Play. To wystarcza przeciętnym użytkownikowi do spersonalizowania swojego zestawu narzędzi do codziennej pracy. Ci bardziej wymagający mogą skorzystać ze wbudowanej integracji Chrome OS z Linuksem (obecnie w fazie testów beta), aby zainstalować linuksowe programy na pulpit.

Różnice między systemem operacyjnym Chrome OS a tradycyjnymi systemami, to m.in: 

• Prędkość i wydajność – Chrome OS jest lżejszy, więc działa sprawniej niż Windows na komputerach z porównywalną specyfikacją techniczną.

• Stabilność – “Blue screen of death”, który na Windowsie zawsze oznacza kłopoty, praktycznie nigdy nie występuje na Chromebookach. 

• Intuicyjność – Obsługa Chrome OS jest równie prosta, co obsługa przeglądarki, podczas gdy zaawansowane ustawienia Windowsa mogą stanowić ogromne wyzwanie dla przeciętnego użytkownika. 

Różnice między systemem operacyjnym Chrome OS a tradycyjnymi systemami, to m.in: 

• Wszechstronność – w tym obszarze zdecydowanie wygrywa Windows, bo Chrome OS ma dużo węższy zakres zastosowań.

• Bezpieczeństwo – Chrome OS przeprowadza wszystkie aktualizacje w tle, więc użytkownik zawsze może mieć pewność, że baza potencjalnych zagrożeń jest aktualna. Brak możliwości instalacji programów z niezaufanych źródeł sprawia, że ryzyko zawirusowania tego systemu jest bliskie zeru. 

Multiple Select

Jaki to system operacyjny?

• Windows

• Linux

• mac OS

Multiple Select

Który system operacyjny jest darmowy?

• Windows

• Linux

• mac OS

Systemy operacyjne na urządzenia mobilne

Systemy operacyjne przeznaczone na urządzenia mobilne są dostosowane do ich specyfiki. W szczególności dotyczy to sposobu wyświetlania obrazu (mały ekran o bardzo niskiej rozdzielczości) oraz sposobu obsługi za pomocą dotyku i gestów). Systemy te obsługują również rozmaite czujniki, w które wyposażone są urządzenia mobilne (np. system określania pozycji GPS, czujnik przyspieszenia, temperatury, pola magnetycznego) oraz urządzenia wbudowane (kamerę cyfrową oraz aparat). Ważnym elementem takiego systemu jest efektywne zarządzanie korzystanie z energii, ponieważ urządzenia mobilne zasilane są akumulatorami.

Najbardziej popularne systemy na urządzenia mobilne to iOS i Android (na bazie linuxa). Programy instalowane na urządzeniach mobilnych nazywamy aplikacjami.

Multiple Select

Systemem operacyjnym nie jest

• MS DOS

• Internet Explorer

• Windows 7

• Linux

Typy plików

Plik może zawierać: program lub jego cześć, dokument tekstowy, tabelę arkusza kalkulacyjnego, bazę danych, rysunek, zdjęcie, utwór muzyczny, film, animację.

Przykładowe rozszerzenia plików:

exe, com - pliki wykonywalne systemu Windows

bat - tzw. plik wsadowy (wykonywalny plik tekstowy; po uruchomieniu następuje wykonanie zawartych w nim instrukcji);

sys, dll - pliki składowe systemu operacyjnego i oprogramowania

txt - pliki tekstowe

rtf, doc, docx - pliki dokumentów tekstowych

pdf - pliki dokumentów elektronicznych

zip, rar - pliki zarchiwizowane (skompresowane);

jpg, gif, bmp - pliki graficzne wav, mid, mp3 - pliki muzyczne;

htm, html - pliki hipertekstowe;

ppt, pptx, pps, ppsx - pliki programu Microsoft PowerPoint

xls, xlsx - pliki programu Excel.