SESİ SÜRATİ

SESİN SÜRATİ

F.6.5.3.1. Sesin farklı ortamlardaki süratini karşılaştırır.

a. Sesin boşlukta neden yayılmadığı belirtilir.

b. Işık ve sesin havadaki sürati; şimşek, yıldırım ve gök gürültüsü olayları üzerinden karşılaştırılır.

c. Sesin bir enerji türü olduğuna değinilir.

SESİN SÜRATİ

• Ses maddenin taneciklerinin birbirine çarpmasıyla oluşur.

• Tanecikler birbirine ne kadar yakınsa ses o kadar süratli yayılır.

• Ses en hızlı katılarda , en yavaş gazlarda yayılır.

• Boşlukta tanecik olmadığı için ses yayılmaz.

NOT: Sesin sürati, ışığın süratinden azdır. Bu yüzden şimşek çaktığında ses, ışıktan sonra gelir.

Sesin havadaki yayılma hızı: 340 m/s

Işığın yayılma hızı: 300.000.000 m/s

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisinde ses en hızlı yayılır?

• deniz

• göl

• tren rayları

• hava

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisinde ses en yavaş yayılır?

• deniz

• göl

• tren rayları

• hava

Sesin süratini geçebilen araçlara süpersonik araçlar denir. Jet uçakları sesin süratini aşabilir.

Bir Örnek Yapalım..

SORU: Nil yaşadığı yerdeki bir ağaca yıldırım düştükten 10 saniye sonra sesi duymuştur. Buna göre yıldırımın düştüğü yer kaç metre uzaklıktadır? (Sesin havadaki sürati 340 m/s dir.) ÇÖZÜM: Yol= Sürat x Zaman

                   Yol= 340 x 10

                   Yol=   3400 m

Multiple Choice

Yıldırım düştükten 7 saniye sonra sesini duyan bir insan yıldırım düşen yere ne kadar uzaklıktadır?sesin hızı:340 m/s

• 2380 m

• 1560 m

• 3400 m

Sesin yayılma sürati nelere bağlıdır?

• 1- Ortamın yoğunluğuna:

• 2- Ortamın sıcaklığına:

• 3- Maddenin fiziksel haline:  

1- Ortamın yoğunluğuna:

Ortamın yoğunluğu arttıkça sesin yayılma sürati de artar.

2- Ortamın sıcaklığına:

Ortamın sıcaklığı arttıkça sesin yayılma sürati de artar.

Multiple Choice

Hangi sıcaklıkta sesin yayılma hızı en fazladır?

• 15 C

• 25 C

• 55 C

3- Maddenin fiziksel haline:

 Ses katılarda en hızlı sıvılarda hızlı, gazlarda en yavaş yayılır.

SES BİR ENERJİDİR

• Tüm enerjilerde olduğu gibi ses enerjisi de hareket, ısı, elektrik gibi farklı enerji türlerine dönüşebilir.

• Sesin kaynağından uzaklaştıkça sesin enerjisi de azalır.

• Konser alanında rahatsız olduğumuz sesten, konser alanından uzaklaştığımızda rahatsız olmayız.

Multiple Choice

Hangisinde ses enerjisi elektrik enerjisine dönüşür?

• mikrofon

• radar

• ultrason

Sesin enerji olduğunu ispatlayan olaylar:

1.Alçaktan uçan bir jet uçağının sesi evimizin camlarını titretebilir.

Sesin enerji olduğunu ispatlayan olaylar:

2.Opera sanatçıları ince (tiz) sesleri ile cam bardağı kırabilirler.

Sesin enerji olduğunu ispatlayan olaylar:

3.Yanan bir mum alevine bir ses kaynağı yaklaştırıldığında mum alevi titrer.

Sesin enerji olduğunu ispatlayan olaylar:

4.Dağlarda sesten dolayı çığ düşmesi olayı yaşanabilir.

Sesin enerji olduğunu ispatlayan olaylar:

5.Böbrek taşının kırılmasında ses enerjisinden yararlanılır.

SESİN MADDEYLE ETKİLEŞMESİ

Sesin maddeyle etkileşimi sonucunda ses;

• Yansıyabilir

• Soğurulabilir 

• İletilebilir

1- Sesin Yansıması

Sesin kaynağından çıktıktan sonra bir engele çarparak geldiği ortama geri dönmesine sesin yansıması denir.

Örnek

Okyanus ya da deniz diplerinde batık gemilerin varlığı sesin yansıması ile çalışan sonar cihazları ile bulunur.

Örnek

Ultrason, sesin yansıması ile çalışarak iç organlarımızın görüntülenmesini sağlar.

Örnek

Maden yataklarının, deprem faylarının yerlerini tespit etmek için sesin yansıma özelliğinden yararlanılır.

YANKI

Sesin bir engele çarptıktan sonra duyulmasına yankı denir. Yankının oluşması için ses kaynağı ile engel arasında en az 17 metre mesafe olmalıdır. Boş salonlarda, geniş alanlarda yankı oluşumu daha fazladır. Eşya olan odalarda yankı oluşmaz.

Multiple Choice

Boş arazide kendi sesini 10 saniye sonra duyan Niyazi ile engel arasında kaç metre mesafe vardır?

• 3400

• 1700

• 1000

• 500

Multiple Choice

Boş arazide kendi sesini 5 saniye sonra duyan Niyazi ile engel arasında kaç metre mesafe vardır?

• 1700

• 850

• 500

• 250

2- Sesin Soğurulması

Sesin kaynağından çıktıktan sonra çarptığı madde tarafından yutulmasına sesin soğurulması denir.

Yol kenarlarına dikilen ağaçlar sesi soğurarak evlerdeki insanların sesten rahatsız olmasını engeller.

Kar yağdığında çevre daha sessiz olur. 

Sinema ve tiyatro salonlarının duvarları yumuşak malzemelerle kaplanarak farklı salonlardaki seslerin birbirine karışması engellenir.

3- Sesin İletilmesi

Sesin kaynağından çıktıktan sonra yoluna devam etmesine sesin iletilmesi denir.

Ses iletimi en hızlı katılarda, en yavaş gazlarda olur.

AKUSTİK

Sesi inceleyen bilim dalıdır.  Akustikte sesin yankılanması istenmeyen bir durumdur. Bazı yapılarda mimari düzenlemeler yapılarak akustik özellik kazandırılır.  Akustik özelliği olan yapılarda bir noktadan çıkan ses binanın içindeki her yerden aynı şekilde duyulur.

Akustik özelliğine dikkat edilen yerler;

• Tarihi camiler (Süleymaniye camii)

• Amfi tiyatrolar (Aspendos Amfi Tiyatrosu)

• Sinemalar

• Ses stüdyoları

• Stadyumlar

• Tarihi salonlar

Multiple Choice

Titreşerek ses oluşturan her madde ses kaynağıdır.

• Doğru

• Yanlış

Multiple Choice

Ses boşlukta daha hızlı yayılır.

• Doğru

• Yanlış

Multiple Choice

Işık sesten daha süratlidir.

• Doğru

• Yanlış

Multiple Choice

Yazın sesimiz , kış aylarına göre daha süratlidir.

• Doğru

• Yanlış

Multiple Choice

Ortamın yoğunluğu atarsa sesin sürati artar.

• Doğru

• Yanlış