Pozytywizm

Pozytywizm

​Zarys epoki

​Ramy czasowe

​Początek:

Upadek powstania styczniowego

​​Rok 1864

​

​Koniec:

​lata 90. XX wieku

​1890-95

​Nazwa

​Pozytywizm - termin właściwy tylko dla Polski.

​

​W innych krajach: naturalizm, realizm

​

​Kurs filozofii pozytywnej Auguste'a Comte'a

​​- optymizm, odrzucenie romantycznego irracjonalizmu, zaufanie do nauki, wiara w postęp

​- odwołanie do oświecenia

​Ważne hasła:

• ​scjentyzm -

prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze.

• ​ewolucjonizm - ​​

​Darwin. Rzeczywistość podlega nieustannym zmianom.

• ​organicyzm -

​społeczeństwo jest częścią przyrody, podlega tym samym co ona prawom.

• ​utylitaryzm -

​(zasada użyteczności) celem wszelkiego działania powinno być "największe szczęście największej liczby ludzi". Człowiek powinien być przede wszystkim pożyteczny społecznie.

• ​agnostycyzm -

​nie można stwierdzić naukowo istnienia lub nieistnienia Boga.

• ​determinizm -

​każde zjawisko ma swoją przyczynę, nie ma przypadków. Człowiek niewiele może zrobić, aby zmienić swój los.

​Wizja społeczna

​Praca u podstaw

​- trzeba szerzyć oświatę, kształtować najniższe warstwy społeczne, edukować wieś, zwalczać analfabetyzm, aby zlikwidować bariery cywilizacyjne i społeczne między klasami.

​

​Praca organiczna

​- najlepszym wyjściem umocnienia Polski jest pomnażanie jej sił ekonomicznych i kulturalnych poprzez powolny, naturalny rozwój. Rewolucja, powstania, śmierć dla sprawy

​Przemiany społeczne

• ​szybki rozwój przemysłu, urbanizacja

• ​feudalizm -> kapitalizm

• ​nowa warstwa społeczna - proletariat, klasa robotnicza

• ​asymilacja Żydów

• ​emancypacja kobiet

​Nowe tendencje w literaturze i sztuce

• ​Realizm - jasny przekaz, ukazanie rzeczywistości

• ​Naturalizm - wierne naśladowanie rzeczywistości, uwypuklanie brzydoty, przeciętności

  ​Powieści, nowele, opowiadania

• ​Sztuka - narzędzie społeczne

• ​"Czas niepoetycki"

• ​Autor - wieszcz, zarabia z pisania

• ​Prasa, powieści w odcinkach

​Pisarze

• ​Bolesław Prus: Lalka, Faraon, nowele: Katarynka, Michałko, Antek

• ​Henryk Sienkiewicz: powieści historyczne: Quo vadis, Trylogia; Latarnik

• ​Eliza Orzeszkowa: Nad Niemnem, Gloria victis

• ​Maria Konopnicka: Mendel Gdański, wiersze

Teksty

- Bolesław Prus, Lalka, Z legend dawnego Egiptu;

- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis;

- Henryk Sienkiewicz, Potop;

- Adam Asnyk, wybrane wiersze;

- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara

.

- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary);

• powieść realistyczno-psychologiczna

• problematyka: bowaryzm, krytyka burżuazji

• jaką bohaterką jest Emma?

​

Pani Bovary
Gustave Flaubert

Plan wydarzeń

1. Lata młodzieńcze i pierwsze małżeństwo Karola
2. Karol poznaje pana Rouault i jego córkę Emmę
3. Śmierć pierwszej żony Karola. Oświadczyny Karola z Emmą. Ślub
4. Wspólne życie nowożeńców w Tostes. Marzenia Emmy o życiu jak z romansu
5. Zaproszenie na bal przez markiza d`Andervilliers.
Fascynacja Emmy światem wyższych sfer
6. Ciąża. Przeprowadzka do Yonville
7. Emma poznaje Leona Dupuisa
8. Przyjście na świat Berty
9. Rozwój uczucia pomiędzy Emmą a Leonem
10. Leon wyjeżdża do Paryża
11. Romans pani Bovary z Boulanger’em

12 Nieudana operacja Karola
13. Zerwanie przez Rudolfa trzyletniego romansu
14. Ciężka depresja pani Bovary
15. Wyjazd państwa Bovary do opery w Rouen. Spotkanie Emmy z Leonem
16. Potajemne spotkania pani Bovary z Dupuis’em w Rouen pod pretekstem lekcji gry na fortepianie
17. Dług u Lheureux
18. Emma błaga o pomoc obecnego i poprzedniego kochanka w obawie o reakcję męża. Kochankowie odwracają się od Emmy
19. Samobójstwo Pani Bovary. Pogrzeb
20. Nagła śmierć Karola po odnalezieniu listów świadczących o niewierności Emmy

"Panna Rouault nie lubiła wiejskiego życia, tym bardziej że teraz prawie sama musiała prowadzić całe gospodarstwo. (...) Córka starego Rouault, miejska panienka! Cóż znowu! Dziadek ich był pastuchem i mają krewniaka, który o włos, a miałby sprawę sądową za pobicie. Nie ma się z czego puszyć i pokazywać w kościele w jedwabnych sukniach, jak hrabianka."

• 'chwała zwyciężonym' - poświęcenie walczących

• powstanie styczniowe

• konwencja baśniowa: narratorem jest przyroda

• dwa tory czasowe: 1910 i 1863

• Romuald Traugutt - idealizacja, porównanie do bohaterów

​

Gloria victis
Eliza Orzeszkowa

— To jest mogiła!

— Taka wielka, taka wielka, taka wielka mogiła! — zadziwił się wiatr.

Brzoza westchnęła:

— A krzyżyk tak mały!

A dąb zagadał:

— Śpi w niej wiele serc mężnych, spalonych na ołtarzu…

— Wiele serc, a krzyżyk jeden — zadziwił się znowu wiatr.

A brzoza znowu westchnęła:

— I taki mały, biedny!

Wyprostowany świerk potrząsnął hełmem zdobnym w strzelistą iglicę i przemówił:

— Jam najwyższy w tym lesie, najdalej widzę, wiem: są na ziemi bohaterzy wieńczeni i nie wieńczeni, mający pomniki i ich nie mający.

​

Wodzem ich był człowiek świętego imienia, które brzmiało: Romuald Traugutt. Pytasz, dlaczego świętym jest to imię? Albowiem według przykazania Pana opuścił on żonę i dzieci, dostatki i spokój, wszystko, co pieści, wszystko, co raduje i jest życia ponętą, czarem, skarbem, szczęściem, a wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego, poszedł za idącym ziemią tą słupem ognistym i w nim zgorzał. Nie tutaj zgorzał. Nie w tej mogile śpi. Kędyś daleko. Ale wówczas na czele hufca tego na tę polanę przyszedł i patrzyłyśmy na niego my, drzewa.

​

…Szept brzozy zniżał się, tajał, umilkł; przemówił w zamian brodaty, silny dąb:

— Aż nadszedł straszny dzień. Straż daleka przyniosła oznajmienie… Bo okrom bliskiej, wokół obozu rozstawionej, mieli oni straż swoją daleką, która tu przynosiła oznajmienia, ostrzeżenia, wieści. Przyniosła je ona tak, jak królewicz bajeczny dążył do zamku zaczarowanej królewny: przez zarośla cierniste, wrzawą upiorów napełnione, przez moczary bagniste, najeżone paszczękami smoków. Czasem strażnik ginął w uścisku upiora lub w paszczęce smoka, czasem docierał celu.

Z daleka już słychać było tętent biegnącego przez las konia.

— Hasło?

— Z nadzieją czy przeciw nadziei!

​

O, Jezu! Nie było już w namiocie rannych ani lekarzy. Były tylko trupy w krwi broczące i jeszcze otrzymujące nowe rany, umilkłe albo w strasznym konaniu charczące. A w pośrodku tego pola mordów dokonanych dokonywał się już ostatni. Na ostrzach kilku pik osadzony i wysoko wzniesiony w powietrze mały Tarłowski twarz białą jak chusta wystawiał na rdzawoczerwony blask słońca. Męczeńska twarz ta o umierających oczach, z czerwonym sznurkiem krwi od złotych włosów do ust konwulsją wstrząsanych poznała jednak przyjaciela, ręka szybkim ruchem rzuciła ku niemu jakiś przedmiot czerwony i głos mdlejący zawołał:

— Jagmin! Siostrze!
(...)
I ciągle płynął tędy nieśmiertelny strumień czasu, niestrudzenie szemrząc: Vae victis! vae victis! vae victis!…

​A wiatr prędki od nieznanej, bezimiennej, wielkiej mogiły leśnej leciał i leciał, niosąc i niosąc w przestrzeń, w czas, w pamięci, w serca, w przyszłość świata triumfem dalekiej przyszłości rozbrzmiewający okrzyk:

— Gloria victis!

• powieść ku pokrzepieniu serc?

• wartości: patriotyzm, obrona wiary

• przemiana bohatera: Kmicic

​

Potop
Henryk Sienkiewicz

• bohater dynamiczny

• rozbójnik, szlachcic, rycerz, patriota, bohater?

• fragmenty

​

Przemiana Kmicica

• powieść psychologiczna

• studium zbrodniarza

• odwołania do Nietzschego

​

Zbrodnia i kara
Fiodor Dostojewski

Adam Asnyk
wiersze

Multiple Choice

Jakie wydarzenie umownie rozpoczyna pozytywizm w Polsce?

• Powstanie listopadowe

• Powstanie styczniowe

• Powstanie śląskie

• Wydanie "Kursu filozofii pozytywnej"

Multiple Choice

Ile mniej więcej lat trwa pozytywizm w Polsce?

• 10

• 20

• 30

• 40

Multiple Select

Jakie nurty w sztuce dominowały w pozytywizmie?

• Naturalizm

• Ekspresjonizm

• Impresjonizm

• Realizm

Multiple Select

Co zwykle przedstawiają dzieła pozytywistyczne?

• Bogatych mieszczan

• Arystokrację

• Życie na wsi

• Ludzi wykonujących codzienne czynności

Multiple Choice

Scjentyzm to pogląd, że:

• wiedzę o świecie trzeba czerpać z nauki

• należy edukować najniższe warstwy społeczne

• świat ulega ciągłym zmianom, ewolucji

• nie można naukowo stwierdzić istnienia Boga

Multiple Select

Praca u podstaw miała na celu:

• zmniejszać analfabetyzm

• edukować ludzi ze wsi

• zwalczać feudalizm

• kształtować świadomych, odpowiedzialnych obywateli

Multiple Choice

"Muszę podporządkować swoje życie dobru ogółu, spełniać w swoim życiu misję społeczną, być pożytecznym" 

to postawa zgodna z:

• utylitaryzmem

• organicyzmem

• ewolucjonizmem

• determinizmem

Multiple Select

Jakie zmiany społeczne zachodziły w okresie pozytywizmu w Polsce?

• zmiana kapitalizmu na feudalizm

• kształtowanie się proletariatu

• asymilacja mniejszości narodowych

• emancypacja kobiet

Multiple Select

Gatunki literackie, które dominowały w pozytywizmie:

• Nowela

• Ballada

• Opowiadanie

• Powieść

Multiple Choice

Kto napisał "Lalkę"?

• Eliza Orzeszkowa

• Henryk Sienkiewicz

• Bolesław Prus

• Władysław Reymont

Multiple Choice

"Gloria victis" to:

• Nowela

• Opowiadanie

• Powieść

• Satyra

Open Ended

Czym różni się realizm od naturalizmu?

​Rozprawka

​Temat: Praca - pasja czy obowiązek? Rozważ temat, odwołując się do założeń światopoglądowych pozytywizmu.