Η Βυζαντινή Εποποιία

Η Βυζαντινή Εποποιία

By Styliani Oikonomopoulou

ΡΩΜΑΝΟΣ Α' ΛΕΚΑΠΗΝΟΣ

​ Ο Ρωμανός Α’ Λεκαπηνός ή Λακαπηνός

(920, Λέκαπα Καππαδοκίας-Πρώτη Πριγκιπόνησων, 944)

​

Υπήρξε ένας από τους ικανότατους αυτοκράτορες του Βυζαντίου. Διέθετε εξαιρετικές πολιτικές, διπλωματικές και στρατιωτικές ικανότητες. Ως χαρακτήρας ήταν δραστήριος, σταθερός, συνετός και μετριοπαθής. Επίσης, διέθετε μια από τις πιο σπουδαίες αρετές ενός ηγέτη, δηλαδή, την ικανότητα εκλογής ικανών συνεργατών, όπως ο «πρωτοβεστιάριος» και αργότερα «παρακοιμώμενος» Θεοφάνης και ο έξοχος στρατηγός Ιωάννης ο Κουρκούας, ο οποίος το 923 διορίστηκε από τον Ρωμανό «δομέστικος των σχολών», δηλαδή, αρχιστράτηγος. Το κυριότερο, όμως, επίτευγμα του Ρωμανού Α’ υπήρξε η αποκατάσταση του ασιατικού συνόρου.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΥΡΚΟΥΑΣ

​

​ΥΠΗΡΞΕ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΝΔΟΞΟΤΕΡΟΥΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. ΔΙΕΞΗΓΑΓΕ ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΝΙΚΗΦΟΡΕΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΕΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ, ΣΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ, ΚΑΤΑ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΡΩΜΑΝΟΥ Α' ΛΕΚΑΠΗΝΟΥ (920-944). ΩΣ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ (ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ) ΚΑΤΟΡΘΩΣΕ, ΧΑΡΗ ΣΤΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΗΓΕΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΤΟΥ, ΝΑ ΜΕΤΑΒΑΛΕΙ ΤΟΝ ΩΣ ΤΟΤΕ ΑΜΥΝΤΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ ΣΕ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟ. ΜΕ ΤΙΣ ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΑΙΝΙΑΣΕ ΤΗΝ ΕΝΔΟΞΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ "ΑΝΑΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣ" ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΚΑΤΑΛΗΦΘΕΙ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΡΕΙΣ ΑΙΩΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΑΒΕΣ. ΕΤΣΙ, ΟΙ ΠΟΛΕΜΙΚΟΙ ΑΘΛΟΙ ΤΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΟΥΝ ΩΣ ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΗΜΗΣ "ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΕΠΟΠΟΙΙΑΣ" ΤΟΥ 10ου ΑΙΩΝΑ.

Ιωάννης Κουρκούας, Μελιτηνή (934 μ.Χ.)

Η Μικρά Ασία πριν από τις κατακτήσεις του Ιωάννη Κουρκούα. Οι βυζαντινές περιοχές σημειώνονται με το ανοιχτό χρώμα. Τα σύνορα παρουσιάζονται κατά προσέγγιση, επειδή λόγω των συνεχών συγκρούσεων ήταν ιδιαίτερα ευμετάβλητα. Επίσης στον χάρτη φαίνονται και τα σημερινά πολιτικά σύνορα.

​

Ιωάννης Κουρκούας,

Έδεσσα (943 μ.Χ.)

Multiple Choice

Το κυριότερο επίτευγμα του Ρωμανού Α’ υπήρξε:

• η ανάκτηση των Ιταλικών κτήσεων

• η αναδιοργάνωση του στρατού

• η αποκατάσταση του ασιατικού συνόρου

Multiple Choice

Οι σημαντικότερες επιτυχίες του Ιωάννη Κουρκούα ήταν:

• η κατάληψη της Κρήτης και της Μελιτηνής

• η κατάληψη της Έδεσσας και της Μελιτηνής

• η κατάληψη της Κύπρου και της Έδεσσας

​Νικηφόρος Φωκάς: Ο Μέγας Απελευθερωτής της Κρήτης (11η Δεκεμβρίου)

​

​Το 961 μ.Χ. επιχειρεί την απελευθέρωση της Κρήτης ο αραβομάχος Στρατηγός και μετέπειτα Αυτοκράτορας και Άγιος, Νικηφόρος Φωκάς. Προετοιμάζει μια γιγαντιαία απόβαση με 3.300 πολεμικά και μεταγωγικά πλοία, τα οποία πλημμύρισαν το Αιγαίο κατευθυνόμενα στην Κρήτη, με τη βοήθεια του μυστικού όπλου των Βυζαντινών του «υγρού πυρός». Ήταν από τις μεγαλύτερες αποβάσεις στην ιστορία, τηρουμένων των αναλογιών, ισότιμη της απόβασης των συμμάχων στην Νορμανδία.

Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΣΙΜΙΣΚΗΣ

ΚΑΙ Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΠΟΙΙΑ

​Ο Ιωάννης Τσιμισκής υπήρξε κατά το χαρακτηρισμό του μεγάλου Γάλλου βυζαντινολόγου Σλουμπερζέ μια φυσιογνωμία μοναδικής ακτινοβολίας. Χρακτηριστικά σημειώνει ότι ήταν " ο λαμπρότερος, ο ανδρειότερος, ο άριστος ίσως των Βυζαντινών αυτοκρατόρων". "Το ανδρείο χέρι του απέδωσε στην αυτοκρατορία τις πιο ένδοξες ημέρες της Βυζαντινής ιστορίας. Νικητής των Ρώσων, των Βουλγάρων, των χαλιφών της Βαγδάτης και του Καΐρου, κατακτητής της Συρίας, της Παλαιστίνης και της Μεσοποταμίας. Ειρήνευσε με τους Όθωνες της Γερμανίας. Άριστος κυβερνήτης και άριστος στρατηγός, μπόρεσε να προσδώσει νέα αίγλη στην ιστορία του Βυζαντίου". Η εκπληκτική βασιλεία του Ιωάννη Τσιμισκή διήρκησε 6 χρόνια και στέφτηκε από λαμπρές στρατιωτικές και διπλωματικές νίκες σε όλα τα σύνορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αντιπροσωπεύει τις ενδοξότερες ημέρες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και του Βυζαντινού Ελληνισμού.

Συμεών Α΄ ο Μέγας, τσάρος της Βουλγαρίας: Η βασιλεία του θεωρήθηκε ως ο Χρυσός Αιώνας του βουλγαρικού πολιτισμού

​

Αγώνες με τους Βουλγάρους

Οι φιλικές σχέσεις με τους Βουλγάρους, έγιναν εχθρικές, όταν ανήλθε στον βουλγαρικό θρόνο ο ελληνομαθής, αλλά φιλόδοξος Συμεών. Ο Συμεών πολιόρκησε την πρωτεύουσα, επιδιώκοντας να ιδρύσει μια βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία στη θέση της βυζαντινής και αυτοτιτλοφορήθηκε βασιλεύς Βουλγάρων και Ρωμαίων. Ο θάνατος του ματαίωσε τις φιλοδοξίες του. Ο διάδοχος του Πέτρος συνήψε με το Βυζάντιο συνθήκη ειρήνης και νυμφεύτηκε τη Μαρία, ανεψιά του Ρωμανού Λακαπηνού.

Σαμουήλ της Βουλγαρίας

​ Ο τσάρος Σαμουήλ ίδρυσε νέο Βουλγαρικό Κράτος με επίκεντρο, αυτή τη φορά, την περιοχή της Αχριδας. Ο αγώνας αυτός υπήρξε μακρύς και δύσκολος για τον αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄, τερματίστηκε όμως με τη συντριβή των Βουλγάρων στις μάχες Σπερχειού (997) και Κλειδίου (1014). Η Βουλγαρία υποτάχθηκε πλήρως (1018) και οργανώθηκε σε δύο θέματα. Τα σύνορα του Βυζαντίου έφτασαν και πάλι στον Δούναβη.

Multiple Choice

Ο Συμεών πολιόρκησε την Θεσσαλονίκη , επιδιώκοντας να ιδρύσει μια βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία στη θέση της βυζαντινής και αυτοτιτλοφορήθηκε αυτοκράρωρ Βουλγάρων και Ρωμαίων.

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Ο τσάρος Σαμουήλ ίδρυσε νέο Βουλγαρικό Κράτος με επίκεντρο την περιοχή της Αχριδας.

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Ο Σαμουήλ ηττήθηκε από τον Ιωάννη Τσιμισκή στις μάχες Σπερχειού (997) και Κλειδίου (1014) .

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Τα σύνορα του Βυζαντίου έφτασαν και πάλι στον Δούναβη.

• Σωστό

• Λάθος

Ο Χριστός, ως κύριος της ιστορίας, στεφανώνει τον Βασίλειο Β'.

Ο Νικηφόρος Ουρανός κατατροπώνει τους Βούλγαρους στη μάχη του Σπερχείου

​

Η νίκη των Βυζαντινών κατά των Βουλγάρων

​

​

​

​

Ο θάνατος του Σαμουήλ της Βουλγαρίας

​

Θριαμβική παρέλαση του Βασίλειου Β' στην Κωνσταντινούπολη

(από το βιβλίο "Σκυλίτζης της Μαδρίτης")

​ Η προσωπικότητα του Βασιλείου Β΄

​

[Ο Βασίλειος], αφού καθάρισε το κράτος από τους βάρβαρους και κυριάρχησε στο εσωτερικό του, περιόρισε την αριστοκρατία των μεγάλων οικογενειών [...] και, αφού ανέδειξε γύρω του μια ομάδα εκλεκτών συνεργατών, τους εμπιστεύθηκε τα μυστικά του κράτους [...].

Έκανε τις εκστρατείες εναντίον των εχθρών, όχι όπως συνήθως τις κάνουν οι περισσότεροι βασιλείς στο μέσο της άνοιξης, επιστρέφοντας, όταν τελειώσει το καλοκαίρι, αλλά αυτός, για να επιστρέψει, έπρεπε να φτάσει στο σκοπό που είχε όταν ξεκινούσε. Και δεν υποχωρούσε ούτε στο μεγάλο κρύο ούτε στη μεγάλη ζέστη [...].

Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, κεφ. 30, 32, έκδ. E. Renauld, τ. 1 (Παρίσι 1926) 18-20.

Open Ended

1)Ποια ήταν τα κυριότερα εσωτερικά προβλήματα του Βυζαντινού Κράτους και πώς τα έλυσε ο Βασίλειος Β΄ σύμφωνα με το παράθεμα;

2)Σε τι διέφερε ο Βασίλειος από άλλους στρατιωτικούς ηγέτες;

​ Οικονομικές συνέπειες των πολέμων

​

Οι κατακτήσεις του βυζαντινού στρατού και η επέκταση των βυζαντινών συνόρων ευνόησαν την άνθηση της οικονομίας.

1. Νέα εδάφη, παραγωγικό δυναμικό και έσοδα προστέθηκαν στο κράτος,

2. Η διακοπή των αραβικών επιδρομών επέτρεψε την ειρηνική καλλιέργεια της γης

3. Πολλαπλασιάστηκαν η παραγωγή και τα νομισματικά αποθέματα του Βυζαντινού Κράτους.

Ο πλούτος έφερε:

1. ευμάρεια και χλιδή

2. ενίσχυσε τις δυνατότητες και το διεθνές κύρος της αυτοκρατορίας

3. γέννησε αισθήματα αυτοπεποίθησης και περηφάνειας στους υπηκόους της

​Βυζαντινή εποποιία και οικονομία

​

Ο Ιωάννης Τζιμισκής δεν μπόρεσε να κατακτήσει τα Εκβάτανα (Σημ.: εδώ τη Βαγδάτη), αλλά έλαβε δώρα από τους Μουσουλμάνους αξίας τριών εκατομμυρίων χρυσών και αργυρών νομισμάτων• όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, τέλεσε μεγάλο θρίαμβο, στη διάρκεια του οποίου χρυσάφι, ασήμι, μπαχαρικά και μεταξωτά ενδύματα παρέλασαν μπροστά στα έκθαμβα μάτια των κατοίκων σε μια θριαμβική πομπή (προέλευσις) προς την αγορά (forum) (Βλ. Λέων Διάκονος, Ιστοριαι, έκδ. C. B. Hase, Βόννη 1828, 162-163).

Ο Βασίλειος Β΄, πεθαίνοντας, άφησε τα ταμεία τόσο γεμάτα, ώστε να εντυπωσιαστεί όχι μόνο ο Ψελλός αλλά και οι Μουσουλμάνοι. Αραβική πηγή του ύστερου 11ου αι. μας πληροφορεί ότι ο Βασίλειος [...] άφησε 10.000 καντάρια χρυσών νομισμάτων (=72.000 χρυσά νομίσματα) και μαργαριτάρια αξίας 54 εκατομ. δηναρίων. Ο Ψελλός αναφέρει 200.000 τάλαντα ή λίτρες χρυσού σε μετρητά, δηλαδή 14.4 εκατομμύρια χρυσά νομίσματα.

Α. E. Laiou, The Economic History of Byzantium [=Dumbarton Oaks Studies 39], Washington D. C. 2002, 715.

Ο στρατιωτικός θρίαμβος του Τζιμισκή στη βασιλεύουσα. Εικονογραφημένο χειρόγραφο του 11ου αιώνα (Scylitzes Matritensis, fol. 172v)

ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΜΑΔΡΙΤΗΣ

Open Ended

Ποιες ήταν οι άμεσες οικονομικές συνέπειες της βυζαντινής εποποιίας, σύμφωνα με το σχετικό παράθεμα και ποιες, κατά τη γνώμη σου, οι έμμεσες ψυχολογικές συνέπειες;

Χάρτης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1025, κατά το θάνατο του Βασιλείου Β'.