Pembinaan Peradaban Majmuk di Malaysia

BAB 5 :

PEMBINAAN PERADABAN

MAJMUK DI MALAYSIA

MPU21032

HASIL PEMBELAJARAN DAN OBJEKTIF

Hasil Pembelajaran Bab:
1. Menghuraikan

proses

pembentukan

negara bangsa di Malaysia

2. Menganalisis negara bangsa Malaysia

dari perspektif peradaban

Objektif:
Memahami

proses pembinaan negara

bangsa Malaysia melalui kepelbagaian
peradaban

KANDUNGAN BAB

5.1 Sejarah sosial pengaruh peradaban dunia dalam

pembinaan negara bangsa.

5.2 Konsep Negara dan Bangsa.

5.3 Konsep dan Pembentukan Negara Bangsa dalam

acuan Malaysia.

5.4 Kepelbagaian Idea “Bangsa Idaman” dan perbahasan.

PETA MINDA

SEJARAH SOSIAL

PERADABAN

MAJMUK

NEGARA

BANGSA

NEGARA BANGSA

​BANGSA
IDAMAN

PENDAHULUAN

Peradaban Majmuk di Malaysia adalah gabungan daripada beberapa peradaban besar
dunia yang bergaul dan tergarap melalui perjalanan sejarah di Alam Melayu. Pembinaan
peradaban ini didahului oleh peradaban Pribumi Alam Melayu, kemudiannya diikuti
peradaban Asia, (India, Cina, Timur Tengah) dan seterusnya peradaban Barat. Akhirnya,
peradaban ini disambut oleh ‘peradaban globalisasi’ yang merupakan kacukan pelbagai
punca peradaban tanpa sempadan melalui jaringan digital yang kompleks.

Pembinaan peradaban yang beridentitikan Malaysia bermula dengan Kemerdekaan 1957
melalui usaha mewujudkan Negara-Bangsa, didahului oleh pembinaan Negara (State)
bercirikan

satu

wilayah,

satu

perlembagaan

dan

satu

kewarganegaraan.

Negara

mewujudkan beberapa institusi utama seperti sistem birokrasi negara, Pelan Pembangunan
Lima Tahun dan sebagainya.

Pembangunan ekonomi mendahului pembinaan Bangsa (Nation). Oleh itu, pembinaan
bangsa menyusul, antaranya melalui institusi sistem politik kepartian dan pilihan raya. Dalam
konteks ini telah wujud beberapa “Bangsa Idaman” yang menguasai wacana politik di
Malaysia. Usaha membina peradaban beridentitikan Malaysia sangat mencabar dan perlu
dikupas dan didebatkan.

5.1 SEJARAH SOSIAL PENGARUH PERADABAN
DUNIA DALAM PEMBINAAN NEGARA BANGSA

SEJARAH SOSIAL PENGARUH PERADABAN

Sejarah Di Alam Melayu

• Peradaban Pribumi Alam

Melayu

• Peradaban Asia (India,

Cina, Timur Tengah)

• Peradaban Barat

• Peradaban Globalisasi

Peradaban Beridentitikan
Malaysia

• Kemerdekaan 1957 –

Negara-Bangsa

• Pembinaan negara

• Pembinaan bangsa

PERKEMBANGAN SEJARAH ALAM MELAYU

1) Zaman Pra Sejarah

•Zaman Paleolitik

•Zaman Mesolitik

•Zaman Neolitik

•Zaman Logam / Gangsa Besi

2) Zaman Proto Sejarah
-Kewujudan kerajaan purba / kerajaan
awal

•Langkasuka

•Kedah Tua

•Gangga Negara

•Chih-Tu

•Lo-Yueh

•Tan-Tan

3) Zaman Pensejarahan
•Kewujudan Kerajaan Kesultanan Melayu
Melaka

•Bermula pembentukan masyarakat
kepelbagaian - perdagangan

•Kedatangan kuasa penjajah

o Portugis
o Belanda
o British

4) Zaman Sejarah Moden
•Merdeka 1957

•Perpaduan – penyatuan

•Ke arah pembinaan negara-bangsa
Malaysia

PERADABAN PRIBUMI ALAM MELAYU

• Alam Melayu adalah gugusan pulau-pulau serta

Semenanjung Tanah Melayu yang didiami oleh
Rumpun

Bangsa

Melayu

semenjak

zaman

berzaman.

• Kepulauan ini serta lautan dan selat antaranya juga

dikenali sebagai NUSANTARA ‘Nusa-antara-lautan’.

• Rumpun Bangsa Melayu ini berkongsi satu baka,

persamaan adat resam, satu bahasa dan budaya
yang sama.

• Alam Melayu adalah tanah ibunda bangsa Melayu.

• Asalnya, Alam Melayu juga meliputi pulau-pulau

Taiwan dan Hainan dan wilayah-wilayah di tengah
serta selatan Vietnam sekarang dan juga Kemboja.

PERADABAN ASIA

• Sejarah Asia dapat dilihat sebagai kolektif dari

3 kawasan pesisir benua Asia iaitu Asia Timur
(Cina), Asia Selatan (India) dan Timur Tengah
yang

dihubungkan

oleh

bentangan

stepa

yang luas.

• Di setiap kawasan pesisiran, peradaban umat

manusia tumbuh dan berkembang di sekitar
lembah-lembah yang subur.

• Peradaban–peradaban

yang

tumbuh

di

Mesopotamia, Lembah Sg. Indus dan Tiongkok
memiliki

banyak

persamaan

dan

saling

bertukar teknologi serta idea.

PERADABAN BARAT

• Kebudayaan

Barat

disamakan

dengan

tamadun barat atau tamadun Eropah yang
bermaksud kebudayaan yang berasal dari
Eropah.

• Budaya Barat membawa maksud warisan

norma sosial, nilai-nilai etika, adat resam,
kepercayaan

agama,

sistem

politik

dan

artifak-artifak

serta

teknologi-teknologi

tertentu.

• Konsep

kebudayaan

Barat

lebih

menonjolkan aspek pencapaian kebendaan
sebagai ukuran bagi menentukan sesebuah
masyarakat itu bertamdun atau sebaliknya.

PERADABAN GLOBALISASI

• Globalisasi adalah proses penyebaran unsur-unsur

baru khususnya yang berkaitan informasi secara
meluas

melalui

media

cetak

dan

elektronik

khususnya.

• Globalisasi terbentuk oleh adanya kemajuan di

bidang komunikasi dunia dalam pelbagai bidang
kehidupan, perkembangan teknologi maklumat &
informasi seperti Internet, komputer, SmartPhone
dan penggunaan media sosial yang berleluasa
seperti Facebook, WhatsApp, Instagram, Twitter,
Telegram dan lain-lain.

• Peradaban globalisasi membawa pengaruh yang

besar dalam pelbagai aspek kehidupan merentasi
bidang politik, ekonomi, sosio-budaya termasuklah
perkembangan bidang ilmu dan pemikiran.

• Globalisasi

juga

membawa

kesan

positif

dan

negatif terhadap perdaban.

PERADABAN BERIDENTITIKAN MALAYSIA

• Kemerdekaan 1957

Pengisytiharan

kemerdekaan Tanah

Melayu

merupakan

peristiwa pengumuman kemerdekaan Tanah Melayu pada
31 Ogos 1957.

• Pembinaan Negara

Pembinaan

negara

merupakan

sebuah

wilayah

yang

mempunyai penduduk, sempadan kawasan yang jelas dan
pemerintah

yang

berwibawa.

Negara

terdiri

daripada

Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah.

• Pembinaan Bangsa

Idea bangsa digunakan untuk melahirkan perasaan bersatu
padu

demi

membentuk

bangsa Malaysia yang

kukuh.

Bangsa merupakan sekumpulan manusia yang menetap di
sebuah wilayah atau kawasan dan mempunyai

ikatan

ketatanegaraan.

PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK

• Pembentukan

peradaban

majmuk

ialah

gabungan atau campuran beberapa peradaban
yang

membentuk

peradaban

beridentitikan

Malaysia.

Peradaban

Melayu

menjadi

teras

kepada peradaban majmuk di Malaysia.

• Kemasukan para pedagang dari India, China dan

Timur Tengah telah membuka ruang interaksi dan
jaringan peradaban yang lebih luas di Tanah
Melayu.

• Disusuli dengan kemasukan kuasa penjajah Barat

seperti Portugis, Belanda dan Inggeris yang telah
membawa

kepada

berlakunya

interaksi

dan

jaringan peradaban yang lebih rencam.

• Pada era globalisasi, peradaban majmuk telah

membawa berlakunya kacukan pelbagai punca
peradaban tanpa sempadan

melalui

jaringan

digital yang kompleks.

TRANSFORMASI KE ARAH PERADABAN ACUAN
MALAYSIA

1970-an
•Kemiskinan dan

ketidaksamarataan

1980-
90-an

•Pembangunan industri
•Penghijrahan

2000-an

•Perbandaran
•Kelas menengah

2010-an

• Ke arah negara maju

5.2 KONSEP NEGARA BANGSA

KONSEP NEGARA

• Negara merujuk pada sebuah masyarakat

yang

mendiami

kawasan

tertentu

dan

adanya kerajaan yang memerintah.

• Konsep negara adalah sebuah kerajaan

yang

merdeka

dan

berdaulat

yang

mentadbir urus ke atas satu wilayah yang
diperakui oleh negara-negara lain.

• Rakyat setiap negara diikat dengan tanah

air, perlembagaan dan kerakyatannya.

• Penduduk

atau

rakyat

ialah

elemen

terpenting bagi negara kerana rakyatlah
yang mencorakkan negara.

DEFINISI NEGARA

• Marx

(1818-1883)

dan

Weber

(1864-1920)

memperincikan

ciri-ciri

utama

pembentukan

sesebuah

negara

merangkumi

adanya

penduduk, sempadan, kerajaan dan kedaulatan
(Moten & Islam 2006).

• Dahl (1983) yang terpengaruh dengan Weber

mendefinisikan negara sebagai satu sistem politik
yang didirikan oleh sekumpulan manusia yang
menetap

dalam

sesebuah

wilayah

dan

membentuk

kerajaan

sah

yang

memerintah

wilayah tersebut.

• Giddens

(1987)

-

negara

sebagai

sebuah

organisasi

politik

yang

berkuasa

memerintah

sesebuah

wilayah

tertentu

dan

boleh

menggunakan

pelbagai

kaedah

termasuk

dengan

cara

kekerasan

bagi

mengekalkan

sesuatu peraturan.

KONSEP BANGSA

• Bangsa

merujuk

pada

sekumpulan

manusia

dalam

satu

ikatan

ketatanegaraan.

Bangsa

adalah satu kumpulan manusia yang diikat dalam
satu

unit

kesedaran

kolektif

bersepadu

berteraskan

perkongsian

etnik,

budaya

dan

sejarah.

• Benedict Anderson mentakrifkan bangsa sebagai

sebuah 'imagined political community’. Manakala
Penrose

pula

mendefinisikan

bangsa

sebagai

“...the largest self-defined collectivity of people
whose members believe that they share some
form of territorial association and that they are
genealogically related...“

• Contoh

bangsa

yang

terdapat

di

negara

Malaysia

ialah

Cina,

Melayu,

India

serta

Bumiputera yang terdapat di Sabah dan Sarawak.

5.3 KONSEP DAN PEMBENTUKAN NEGARA

BANGSA DALAM ACUAN MALAYSIA

KONSEP NEGARA BANGSA

▪ Chambers’ Encyclopedia (1973:671) memberi definisi “nation building”

sebagai negara bangsa itu merupakan satu proses yang melahirkan
bangsa baru, yakni sebuah negara yang mempunyai kedaulatan di mana
semua rakyatnya disatukan oleh ikatan- ikatan seperti bahasa, budaya,
nilai-nilai

dan

lain-lain

yang

membentuk

bangsanya.

Tujuan

utama

pembinaan bangsa itu adalah untuk melahirkan perasaan taat setia dan
perpaduan terhadap sesuatu pertubuhan (bangsa) itu.

▪ Konsep negara bangsa dilihat sebagai bangsa idaman yang diimpikan

oleh sesebuah negara melalui konsep satu bangsa, satu identiti. Secara
ilmiahnya, konsep ini menjurus kepada sebuah negara yang berdaulat
dengan rakyatnya hidup bersatu padu tanpa dipisahkan oleh sentimen
perkauman, keturunan, agama, bahasa, budaya, wilayah dan sebagainya
yang dilihat boleh membawa kepada perpecahan.

SYARAT UTAMA NEGARA BANGSA

3 Syarat Utama

Negara Bangsa

Masyarakat dalam sesebuah negara hidup dalam

keadaan yang bersatu padu tanpa berlaku sebarang

diskriminasi dan pepecahan

Rakyat negara mestilah berkongsi pegangan kepada

suatu ideologi yang sama.

Penduduk haruslah percaya dan yakin terhadap sistem

pemerintahan dan undang-undang negara

KATEGORI NEGARA BANGSA

1.

Satu bangsa satu negara (one state one nation)
•Keadaan ini bertitik tolak daripada satu ras membentuk bangsa dan melahirkan satu
negara.

•Justeru, ia akan melahirkan sebuah negara bangsa. Sebagai contoh, bangsa Jepun
membentuk negara Jepun, bangsa Jerman membentuk negara Jerman.

2.

Bangsa tanpa negara (nation without state)
•Terdapat beberapa bangsa tanpa negara dan mereka menuntut bangsa mereka untuk
bernegara dan mempunyai autonomi sendiri.

•Misalnya, bangsa Melayu Patani di Selatan Thailand, mereka mempunyai identiti bangsa
tersendiri tetapi negara dimiliki oleh orang-orang Thai.

•Bangsa Kurdis yang bertapak di utara Iraq. Bangsa ini berjaya membentuk wilayah
autonomi Kurdistan tetapi negara Kurdistan tidak diiktiraf dalam peta dunia.

3.

Negara tanpa bangsa (state without nation)
•Senario ini berlaku apabila wujudnya sesebuah negara yang diperakui kedaulatannya,
tetapi tidak jelas dari segi identiti bangsa yang dibina.

•Kewujudan negara sebegini boleh dirujuk dalam konteks Malaysia. Malaysia lahir sebagai
sebuah negara yang terdiri daripada pelbagai jenis kumpulan etnik yang mengekalkan
identiti masing-masing.

•Satu Bangsa Malaysia masih belum terbina.

NEGARA BANGSA DALAM ACUAN MALAYSIA

• Apabila Tanah Melayu diisytiharkan merdeka pada

31 Ogos 1957 dan Malaysia terbentuk pada 16
September

1963

apa

yang

lahir

ialah

sebuah

negara

dan

bukannya

sebuah

bangsa

(Abdul

Rahman Embong, 2001).

• Bagi aliran yang berfahaman liberal dan sosialis,

negara-bangsa

adalah

satu

usaha

untuk

membentuk kesetiaan dan ketaatan

sivik yang

sempurna, manakala bagi fahaman konservatif dan
nasionalis pula, ia adalah berdasarkan kepada etnik
atau satu bentuk perpaduan organik (Heywood
2000: 253).

• Pembinaan

negara

bangsa

di

Malaysia

dibina

berdasarkan

Rukun

Negara

melalui

strategi

penyusunan semula masyarakat dibawah program
Dasar

Ekonomi

Baru

(DEB)

pada

tahun

1970

(Ghazali, 1992)

5.4 KEPELBAGAIAN IDEA “BANGSA IDAMAN”

BANGSA IDAMAN SEBELUM MERDEKA

•Pergerakan nasionalisme, masing-masing merancang untuk berjuang mendapatkan

kemerdekaan dalam kerangka bangsa idaman masing-masing yang bermaksud
sifat dan wajah bangsa Malaysia yang mereka inginkan sesuai dengan agenda
ekonomi, politik, sosial dan budaya masing-masing.

• CONTOH: dalam kalangan kelompok strategik nasionalis Melayu terdapat tiga jalur

bangsa idaman.
Pertama, ‘Melayu Raya’ anjuran kelompok strategik kiri Melayu.
Kedua, ‘Negara Islam’ anjuran kelompok strategik berorientasi Islam.
Ketiga ‘masyarakat majmuk pimpinan Melayu’ (Malay-led plural society nation)
kelompok strategi tiga rangkai etnik diterima kolonial.

• Pemerintah kolonial memilih, menyokong dan mempromosi jalur ketiga melalui CLC

1949 (Communities Liaison Committee 1949).

BANGSA IDAMAN SELEPAS MERDEKA

• Keinginan kolektif untuk mempunyai suatu ‘identiti nasional sepunya,’

atau sebuah bangsa. Idea dan wacana mengenai identiti nasional
sepunya ini adalah sebuah pernyataan mengenai bangsa idaman atau
wajah Malaysia yang mereka inginkan.

• Antara Bangsa Idaman utama pasca Merdeka 1957, konsep ‘Malaysian

Malaysia’ anjuran kelompok strategik daripada Singapura (awal 1960an)
dan daripada Malaysia (akhir 1990an).

• Bangsa Idaman pegangan pemerintah 1957-2018, ‘masyarakat majmuk

pimpinan Melayu’ (Malay-led plural society nation).

BANGSA IDAMAN SELEPAS DEB

Bangsa Malaysia, Wawasan 2020
• Bangsa Idaman anjuran Kerajaan (Mahathir), dipromosi besar-

besaran.

Gagasan 1Malaysia
• Bangsa Idaman anjuran Kerajaan (Najib), dipromosi besar-besaran.

Sabah for Sabahan
• Bangsa Idaman anjuran Kelompok Strategik Internet hub di luar

negeri.

Sarawak for Sarawakian
• Bangsa Idaman anjuran beberapa Kelompok Strategik Pribumi.

KESIMPULAN

❖Peradaban majmuk – gabungan atau campuran pelbagai bentuk

peradaban yang menyerap masuk ke dalam peradaban Melayu.

❖Negara – penduduk, wilayah, kerajaan dan kedaulatan.

❖Bangsa

–

satu

kelompok

manusia,

satu

ikatan

ketatanegaran,

komuniti politik.

❖Negara-bangsa - majoriti rakyatnya memiliki kesedaran kesatuan

identiti nasional, perkongsian budaya dan perkongsian sejarah yang
sama dan bertindih dengan sempadan politik wilayah negaranya.

❖Negara bangsa idaman - Malay-led plural society.

RUJUKAN

1. Penghayatan Etika Dan Peradaban, Versi Politeknik Malaysia, Julai

2020

1. Negara-Bangsa : Proses & Perbahasan, Abdul Rahman Embong,

Penerbit UKM Bangi, 2000

1. Bakar Osman, Pengaruh Globalisasi Terhadap Peradaban, Jurnal

Pendidikan, [S.I.], v.1,p.75-97, Okt. 2017. ISSN 2636-9257

1. Buku Teks Sejarah Tingkatan 5, Dewan Bahasa Dan Pustaka, 2019

SEKIAN, TERIMA KASIH