YAREN GÜLOĞLU 230611055

UTANGAÇLIK

UTANGAÇLIK

• Utangaçlığın Tanımı:
• İnsanlığın varoluşunda başka insanlarla ilişki kurmak ve iletişim içinde

olmak için içsel bir dürtü vardır. İletişim, etkileşimle kendimizi ifade
ederek gerekli iletiyi karşımızdakine iletmektir.

• Bunu doğal olarak kolaylıkla yapabilen insanların yanı sıra ilişkilerinde

aşırı sıkılganlık, düşük benlik saygısı ve reddedilme korkularına
dayanan nedenlerle kendilerini ifade edemeyen insanlar da vardır ki,
onlar için “Utangaç” tabiri kullanılır.

Word Cloud

UTANGAÇLIK NEDİR?

UTANGAÇLIK

• Utangaçlık insanlara hükmeder ve bulundukları iş, okul

veya sosyal ortamlarında onları olumsuz olarak etkiler ve
bu durum onların iletişime geçmek yerine ilişkiden
uzaklaşmalarına, geri çekilmelerine neden olur.

UTANGAÇLIK

Utangaçlar nasıl bir ruh halindedirler ?
• Herkesin onları izlediğini ve yargıladığını düşünürler.
• Bulundukları ortama ısınmakta güçlük çekerler.
• Gelişimle ilgili sorunlar için daha fazla zamana ihtiyaçları

vardır.

• Toplumsal destekten kendilerini geri çektikleri için mahrum

kalırlar.

• Kendi yetersizliklerine odaklanırlar.
• İlişki başlatmada sıkıntı çekerler.

UTANGAÇLIK

• Başkaları tarafından fark edilmemelerine neden

olan silik kişilik sergilerler.

• Genelde iletişimde bütün işi başkalarının

yapmalarını, onlara yaklaşmalarını ve onları bu
utangaçlık ortamından çekip çıkarmalarını
beklerler.

• Kendileri hakkında gerçekçi olmayan sosyal

karşılaştırmalar yaptıklarından kendileriyle ilgili
olumsuz değerlendirmeler yaparlar.

UTANGAÇLIK

Normal Utanma Duygusu İle Patolojik Utanma
Duygusu

•
Utanç, gelişimsel, sosyal ve duygusal öğrenimlerimizin yaşam boyu
merkezinde hakim olan, doğum öncesi dönemimizden itibaren bize
miras kalan duygudur.

•
Normal utanma duygusu ile patolojik utanma duygusu, utanç başlığı
altında birbirinden farklı değerlendirilen konulardır.

•
Patolojik utanma öz utanç ile ilişkilendirilebilir.

Open Ended

NORMAL UTANMA VE PATOLOJİK UTANMA NEDİR AÇIKLAYINIZ.

UTANGAÇLIK

• Normal utanma duygusu, kişinin sosyal yaşama

gereken uyumu sağlama, gereken davranışları
sergileme sinyalini düzenleyen duygu olarak
değerlendirilir.

• Patolojik utanma duygusu ise, normal dışı seyir

gösteren duygu olarak değerlendirilir.

UTANGAÇLIK

Utanç Duygusunun Oluşumu

•
Çocuğun, yetişkin yaşama hazır olabilmesi için doğum öncesi dönemden
itibaren okula başlayıncaya kadar edinmesi gereken üç temel gelişimsel
özellikler vardır. Bu duygular sırsıyla; güven, bağımsızlık, girişimciliktir.
Bu temel gelişimsel özelliklerin hepsi birbirine bağlıdır.

•
Bu dönemin iyi bir şekilde geçirilmesi için çocuğa bakım veren kişilerin
onun hem psikolojik hem de fiziksel ihtiyaçlarını doğru ve dengeli
biçimde karşılaması gerekir.

•
Temel gelişimsel özelliklerini edinebilen çocuk yetişkin ve sosyal
yaşamında yer edinirken zorluk yaşamaz. Edinilmemesi durumunda ise
çocukta utanç ve şüpheye neden olur.

UTANGAÇLIK

Güven Duygusu

• Çocukta güven duygusunun oluşması için ona bakım veren

kişilerin davranışlarının tutarlı olması gerekir.

• Ebeveynler ile bebek arasında oluşan olumlu ilişki çocuğun

özgüven duygusunun temelini oluşturur. Bu dönem çocuğun
kendine ‘güvende miyim?’ diye sorduğu soruya cevap aldığı
dönemle denk düşen dönemdir.

UTANGAÇLIK

Güven Oluşumu İçin Yapılması Gerekenler

•
Çocuğa söz hakkı verme

•
Düşüncelerine saygı duyma

•
Çocuğa sevildiğini hissettirmek

•
Sorumluluk vermek

•
Çocuğa duyarlı davranmak

•
Yetenekli olduğunu hissettirmek

•
Otoriter, baskıcı olmamak

•
Aşırı korumacı olmamak

UTANGAÇLIK

Bağımsızlık Duygusu

•
Bağımsızlık duygusunun oluşabilmesi için çocuğa bakım veren kişilerin
ona kontrol bende hissinin ortaya çıkmasında yardım etmesi
gerekmektedir.

•
Bu dönemde çevresini bağımsız olarak keşfetme fırsatı, seçim yapma
fırsatı verilmesi ve sorumluluk verilip sonunun getirilmesine izin
verilmesi, sonunda tebrik edilmesi çocuğun kendini başarılı
hissetmesine sebep olacaktır bu durumda gelişimi olumlu
etkileyecektir.

UTANGAÇLIK

.

UTANGAÇLIK

Girişimcilik

•
Girişimcilik duygusunun kazanılması için önceki dönemlerde kazanılması
gereken güven ve bağımsızlık duygusuna muhtaçlık durumu vardır.

•
Bu dönemde sempatik sinir sisteminin aktifleştirilmesi, parasempatik
sinir sisteminin baskılanması gerekir.

•
Çocuğu çok sınırlandırma, cezalandırma, aşağılama, yasak getirme,
susturulma davranışları sergilemek çocuğa öğretecek tek şey suçluluk
duygusudur.

UTANGAÇLIK

Utangaçlığın Boyutları:
• Utangaçlık genel anlamda birey için başlı başına bir

problem değildir, fakat bazı durumlarda sorun olabilir.

• Kronik utangaçlık,
• “istenen faaliyetlere katılımı engellemek için yeterli olan ve

kişisel ya da mesleki hedeflerin peşinden koşan bireyleri
önemli ölçüde engelleyen olumsuz değerlendirilme
korkusu” olarak tanımlanır.

• Dolayısıyla utangaçlık duygusuna kronik ya da problemli

demek için bireyin yaşamdaki hedeflerine ulaşma
çabasında bireyi engelleyen bir durum olması
gerekmektedir.

UTANGAÇLIK

• Utangaçlığın dört boyutta ortaya çıkabileceği

belirtilmektedir. Bu boyutlar bilişsel, duygusal,
fizyolojik, davranışsaldır.

• Bilişsel boyut aşırı olumsuz öz değerlendirme,

duygusal boyut artan olumsuz duygu, fizyolojik
boyut kalp çarpıntısı, davranışsal boyut ise uygun
bir şekilde cevap vermede başarısızlık gibi
semptomlarla ortaya çıkabildiği ifade edilmektedir.

Open Ended

UTANGAÇLIK BOYUTLARINI YAAZINIZ.

UTANGAÇLIK

• Utangaçlığın alt kategorileri yaşanan utangaçlığın

derecesini ve sıklığını yansıtmaktadır.

• Ayrıca bu alt kategoriler,
kronik utangaçlığı (utangaçlık olarak kendini etiketleme ve
birçok sosyal durumlarda utangaçlık deneyimi),
durumsal utangaçlığı (özel sosyal durumlarda utangaçlık) ve
utangaç dışa dönüklüğü (kaygı ve olumsuz öz değerlendirme
deneyimi yaşamaya devam etmekte ancak açık bir şekilde dışa
dönük) içermektedir.

UTANGAÇLIK

• Utangaçlık durumlarda bireyin yaşamını zorlaştırsa da bazı

durumlarda bireyi olumlu yönde etkilemektedir.

• Alan yazında, utangaç çocukların diğer bireylerin duygu ve

düşüncelerine karşı hassas olmaya meyilli olduklarını,
onların muhtemelen sınıf arkadaşlarına karşı yardımsever
olacaklarını ve diğer çocuklardaki rahatsızlıklara karşı
sempati gösterecekleri belirtilmektedir. Bu çocukların
genç yetişkinlikte de muhtemelen benzer şekilde
davranacakları ifade edilmektedir.

UTANGAÇLIK

• Bazı utangaç bireylerin başkalarıyla etkileşime girme konusunda

çok az motivasyonu vardır (yani düşük sosyallik). Buna karşın, bazı
utangaç bireyler, başkalarına yaklaşmak ve onlarla etkileşimde
bulunmak için güçlü bir motivasyona sahiptir (yani, yüksek
düzeyde sosyallik) ve bu isteklerini yerine getirmek için kendilerini
çok korkmuş ve engellenmiş hissetmektedirler.

• Diğer yandan çelişkili utangaçlığın (yani, utangaçlık ve sosyalliği

yüksek olan), Bu bireylerin yaşadığı üzücü sosyal motivasyon
çatışmaları

göz

önüne

alındığında,

özellikle

uyumsuz

bir

utangaçlık biçimi olabileceği öne sürülmüştür.

• Bu

psikolojik

çatışma,

hedefe

yönelik

davranışlarda

bulunamamaya ve ikincil olumsuz sonuçların artmasına neden
olabileceği belirtilmektedir.

UTANGAÇLIĞIN BELİRTİLERİ

Multiple Choice

AŞAĞIDAKİLERDEN HANGİSİ UTANGAÇLIĞIN FİZYOLOJİK TEPKİLERİNDEN DEĞİLDİR?

• KAYGI

• TERLEME

• BİTKİN DÜŞME

• BAŞ DÖNMESİ

Utangaçlık İle İlgili Kuramlar

Yaklaşma-Kaçınma Kuramı
•
Utangaçlık ve girişkenlik düzeyi
yüksek olan bireyler çatışan bir

yapıya sahiptirler.

• Utangaçlık yüksek, girişkenlik

düşük olan bireyler ise kaçıngan

yapıya sahiptirler.

• Utangaçlık düşük girişkenlik

yüksek ise sosyal bir kişiliğe

sahiptirler.

• Utangaçlık ve girişkenlik düzeyi

düşük ise içedönük yapıları vardır.

UTANGAÇLIK

Davranışçı Kuram
• İyi ya da kötü biz ne öğrendiysek oyuz.
• Olumlu olan davranışlarımızı devam ettiririz olumsuz olan

davranışlarımızı ise durdurur ya da bastırırız.

• Davranışçılara göre utangaç insanlar, etkili bir şekilde

iletişim kurmak için gerekli sosyal becerileri öğrenemezler.

• Bu kurama göre ebeveynlerinin baskısıyla büyüyen çocuklar

yaşamda daha etkili olmayı denerken utangaç olabilirler.

UTANGAÇLIK

Psikanalitik Kuram
• Kişiliğin temel bileşenleri id, ego ve süper ego’ dur.
• İd kişiliğin ilkel, içgüdüsel yönlerini kapsar ve haz ilkesi

doğrultusunda hareket eder.
• Ego kişiliğin gerçekçi yönüdür ve yapılması gerekenleri kontrol

eder.
• Süper ego ise kişiliğin ahlaki yönüdür ve egonun ahlaki kurallara

göre hareket etmesini isteyen sert bir vicdanın sesidir.
• Psikolojik bozukluk bu parçalar arasındaki dengesizlikten doğar.

UTANGAÇLIK

• Psikanalitik kurama göre utangaçlık, bir semptomdur.
• İd’in doyurulmamış birincil isteklerine gösterilen tepkiler sonucu

bu isteklerin baskı altına alınması ve bilinçdışı çatışmaların bir
belirtisidir.

• Bu isteklerden birisi, çocuğun diğer insanları dışarıda bırakarak,

annenin tüm sevgisine yönelik oedipal istektir.

• Anneye karşı duyulan bu sevgi ve istek, çocuğun babadan

korkmasına ve bu isteği bastırmasına neden olur.

• Tüm cinsel ilgi ve istekleri sonuçta tabu haline gelir ve bunların

bastırılması sonucunda da utangaçlık ortaya çıkar.

UTANGAÇLIK

Psikososyal Kuram
• Psikososyal gelişim kuramına göre 1-3 yaş arası özerklik dönemi, bağımsızlık

isteğinin belirgin olduğu dönemdir.

• Bu dönemde çocuğun kendini denetleme becerisinin eksik bulunup,

dışarıdan aşırı denetleme isteği çocukta kuşku ve utanç duygularını
yerleştirecektir.

• Çevre ve ana-babanın yoğun baskısı ve engellemeleri ile çocuk kendini

sürekli suçlu hisseder, bu sonuç bireyde utanç duygusunun yerleşmesine
neden olacaktır .

• Buna göre, engelleyici ana-baba tutumları, çocuğa yaşamının ilk yıllarında

kazanılması gereken beceriler yetirince öğretilmemişse kaçınan, utangaç
bireyler olma olasılıkları yüksektir.

Poll

UTANGAÇLIK İLE İLGİLİ KAÇ TANE KURAM VARDIR?

• 5

• 8

• 3

• 4

UTANGAÇLIK

• Sosyal psikologlara göre birey kişilik özelliklerini

oluştururken içerisinde bulunduğu toplumsal
kurallardan ve kültürden etkilenir, bireyi utangaç
yapan toplumsal koşullardır. Bu kuramcılar,
utangaç bireylerin diğer insanlar tarafından
utangaç olarak değerlendirilmeleri sonucu,
kendilerini utangaç olarak değerlendirdiklerini
ifade etmişlerdir.

UTANGAÇLIK

Utangaçlığın Ölçülmesi

Utangaçlığın ölçülmesi ilk olarak Cheek (1990) ve Buss tarafından

geliştirilmiştir.

Bu araştırmacılar , utangaçlık ölçeği madde seçimi için üç kriter

kullanmışlardır.

1- Hem duygusallık (gerginlik ,endişe) hem de utangaçlığa aracı olan

(garp davranışlar, bakışsızlıktan kaçınma) bileşenler

2- Utangaçlığa özgü durumlar (örneğin yabancılarla tanışmak) ve

3- Utangaçlık ölçütünün toplumsallığa ait unsurların etkisinden

korunmak için insanlarla birlikte olma tercihine atıfta
bulunulmaması olarak belirlenmiştir.

UTANGAÇLIK

Kriterlere bakılarak ,sosyal etkileşim sırasında ortaya çıkan
deneyimlere veya davranışlara atıfta bulunan dokuz maddeden
oluşan utangaçlık ölçeği geliştirilmiştir. Yapılan madde ve faktör
analizi sonucunda, utangaçlık maddelerinin her biri diğer tüm
utangaçlık maddeleri ile ilişkili olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Bu
ölçeğin revize edilmesi ise daha sonra yapılmıştır. Revize edilen
ölçek 13 maddeye çıkarılmış, ölçeğin güvenirlik katsayısı .90, test-
tekrar test geçerliği .88 olarak bulunmuştur. Ölçek maddeleri 1 ile 5
arasında numaralandırılmıştır.

(1=kesinlikle katılmıyorum, 2=katılmıyorum,3=kararsızım,
4=katılıyorum,5=kesinlikle katılıyorum)

UTANGAÇLIK

Ölçeğin maddeleri şu şekildedir:

UTANGAÇLIK

•
Türkiye’ de utangaçlık ölçeğinin geliştirilmesi konusunda yapılan çalışmalar
incelendiğinde Cheek tarafından geliştirilen ve Türkçe’ ye uyarlaması yapılan ölçek,
20 maddelik 5’li likert tipindedir.

Eklenen 7 madde şu şekildedir.

Ölçekten alınabilecek en yüksek puan 100 , en düşük puan ise 20, puanın
yüksek olması, bireyin kendisini utangaç olarak algıladığı anlamına
gelmektedir.

Open Ended

UTANGAÇLIK HAKKINDA ÖĞRENDİKLERİNİZİ ÖZETLEYİNİZ.