Kiritiw shıǵarıw qurilmaları

Kiritiw hám shıǵarıw qurılmaları.

Hár qanday kompyuter sisteması maǵlumattı kirgiziw hám olardı shıǵarıw qásiyetine iye. Sonday eken, siz kiritiw hám shıǵarıw menen baylanıslı texnikalıq támiynat quralları, kompyuter qurılmaların anıqlawıńız hám olardıń wazıypasın parıqlay alıwıńız kerek.

2. 1 Kirgiziw qurılmaları hám olardıń qollanıwı.
Kirgiziw qurılmaları eki taypaǵa bólinedi:

• Maǵlıwmattı qolda kirgiziw qurılmaları -insanlardıń ózi tárepinen kompyuterge maǵlıwmat kirgiziw ushın qollanılatuǵın qurılmalar ;

• Maǵlıwmattı tikkeley kirgiziw qurılmaları -kompyuterge maǵlıwmattı insan qolı menen emes, tuwrıdan-tuwrı kiritiwshi qurılmalar. Mısal ushın optikalıq beligilerdi oqıw apparatı yamasa shtrix -kod rider sıyaqlı qurılmalar.

Kirgiziw qurılması-maǵlıwmatlardı qayta islew ushın olardı kompyuterge jetkezip beretuǵın qurılmalar bolıp tabıladı.

Kiritiw qurılmalarınıń túrleri:

• tıshqansha, sensorlı panel yamasa trekerbol sıyaqlı manipulyatorlar;

• joystik yamasa rui;

• sensorli ekran ;

• skaner;

• sensor;

• pult;

• salnı (tsifrovoy) kameralar, atap aytqanda, veb kamera, videokamera;

• mikrofon;

• grafik planshet.

Kiaviatura kompyuter sistemasında tiykarǵı qurılmalardıń biri bolıp maǵlıwmatlardı (belgilerdi) kirgiziw qurılması bolıp tabıladı. Kiaviaturanıń kóplegen túrleri bar. Bul bapta QWERTY klaviaturaiari, konseptual klaviaturaiar hám cifrlı klaviaturaiar haqqında úyrenesiz.
QWERTY klaviaturası eń kóp tarqalǵan kaviatura túri bolıp, ol arqalı háripler, nomerler hám belgileri kompyuterge kiritiledi. Onıń atı kiaviaturanıń joqarı qatarındaǵı hárıplerdiń jaylasıwınan keiib shıqqan. : QWERTY Ol 1970-jılları islep shıǵarılǵan. Adette 104 tuymeden ibarat.

QWERTY klaviaturası

Dvorak klaviaturası - 1936 jılda Vashington universiteti professorı Avgust Dvorak hám Uilyam Dilli tárepinen QWERTY klaviaturasına alternativ retinde anglichan belgiler kompleksi ushın patentlengen klaviatura.. Kópshilik operatsion sistemalar (mısalı, GNU/Linux, Mac OS hám Microsoft Windows ) Dvorak klaviaturasınıń barlıq versiyaların qollap -quwatlaydı. Soǵan qaramay, paydalanıwshılardıń kóbisi QWERTY den paydalanadı..

​ Konseptual klaviatura kishkine panellerden ibarat tegis betke uqsaydı. Bul bet ózgermeytuǵın júzege jaylastırıladı. Onıń panelleri basılǵanda kompyuter arnawlı bir belgin kórsetiwi ushın arnawlı programmalanadı. Tuymelerdiń funksiyası programmaǵa muwapıq qálegenshe ózgertiriledi.Konseptual klaviaturadan dástúriy belgilerdiń ózi kerek bolmaǵanda yamasa ádetiy klaviaturadan paydalanıwda qıyınshılıq bolǵan jaǵdaylarda paydalanıladı.

Bunday klaviaturanıń tiykarǵı kemshiligi olardaǵı belgiler sanınıń sheklengeni bolıp tabıladı.

Fastfud restoranlarida konseptual klaviaturalardı kórgen bolsańız kerek. Hár bir panel kompyuterge baylanısqan bolıp, paydalanıwshı qálegen maǵlıwmatlarǵa muwapıq programmalanadı. Joqarıdaǵı mısalda panel menyudaǵı tamaq yamasa ishimlik hám de olardıń bahaları ushın programmalanadı.
Cifrlı klaviatura

Kópshilik QWERTY klaviaturalardıń ońında 0 den 9 ǵa shekem bolǵan nomerler ushın tuwrı tórtmuyesh formasındaǵı jaylastırılǵan tuymeler toparı bar.

Bul cifrlı klaviatura dep ataladı. Cifrlı klaviatura qarıydarlar geypara ónim ushın karta járdeminde tólew etkeninde PIN nomerlerin kirgiziwde de paydalanıladı. Cifrlı klaviaturalar kishi, paydalanıwǵa ańsat hám qandayda bir sóylesiw tiline baylanıslı emes.

Tıshqansha

Tıshqansha ekrandaǵı kursordı háreketke keltiretuǵın hám tuymelerin basıw arqalı belgili bir ámeldi orınlawǵa múmkinshilik jaratıwshı qurılma. Tıshqanshardıń-mexanik hám optik túrleri bar. Mexanik tıshqanshanıń astında kishi sharik boladı. Tıshqansha stol ústinde jurgizilgende sharik tegis maydanda háreketlenedi. Shariktiń háreketi anıqlanıp, kompyuterge uzatıladı. Kompyuter tıshqansha qanday háreket etkenin túsinedi hám oǵan sáykes túrde kursordı háreketlentiredi.

Tıshqanchanıń abzallıqları :

• maǵlıwmat kirgiziwdiń operativ usılın usınıs etedi;

• paydalanıw ushın ańsat, sebebi onıń járdeminde kórsetiw hám tańlaw
funksiyalarınan paydalanaıw mǵmkin

Tıshqanchanıń kemshilikleri:

• tez buzılıwı yamasa isten shıǵıwı múmkin;

• ayrim paydalanıwshılar, múmkinshiligi sheklengenler ushın tıshqanshadan paydalanıw maslaspaǵan;

• haddan tısqarı kóp paydalanıw insan sawlıgına ziyan keltiriw múmkin;

• tıshqansha háreketleniwi ushın álbette tegis maydan kerek. 

​ Sensorlı paneller-Ayırım jaǵdaylarda tıshqanshadan paydalanıw imkansız boladı. Mısalı, noutbuk bir orńnda emes, túrli orınlarda paydalanıwǵa arnalǵan. Bul tıshqanshadan paydalanıwda qıyınshılıqlar tuwdıradı. Noutbuk barlıq zárúr texnikalıq támiynattı óz ishine aladı. Al tıshqansha bolsa bólek alıp júriw talap etiletuǵın qurılma

Noutbuktiń manipulyator apparatı kóriniste boladı. Ol trekpad dep atalib, astındaǵı tegis maydannan dúziledi.

​Trekbol-mexanik tıshqanshanıń tóńkerilgen jaǵdayına uqsaydı. Trekboi sharigi tıshqanshanı háreketlendiriw arqalı emes, paydalanıwshınıń ózi tárepinen háreketke keltiriledi. Qolaylıqları:

• trekbol qozǵalmas bolıp, onı háreketke keltiriw ushın maydan shárt emes;

• onı basqa qurılmalarǵa da ornatıw múmkin. Trekboi tıshqanshaǵa salıstırǵanda bekkem boladı. Háreketi sheklengen insanlar da biymálel paydalana oladi.

Trekboldıń kemshiligi- óz aldına basqarıwdı talab etiwshi ayırım dástúrlerde onnan paydalanıw qıyınshılıq tuwdıradı.

Joystik-tıshqanshadan kóre kóbirek wazıypalardı da atqara aladi. Masalı, onıń járdeminde motorlı mayıplar arbasın basqarıw múmkin (2. 04-suwret)

Joystik videooyınlardı basqarıwda kursor retinde paydalanadı. Onıń oyın dawamında deneni h.reketke keltiriw (sekiriw, iyiliw, atıw sıyaqlı belgili bir wazıypanı orınlawǵa arnalǵan túymeleri de bar. Joystiktiń atqaratuǵın waziypaları onıń programmalıq támiynatına da baylanıslı bolıp tabıladı.

Joystikler tekǵana kompyuter sistemasında manipulyator retinde paydalanbastan, balkim kóplep amaiiy programmalardada da qollanıladı.

Joystik abzallıqları:

• paydalanıwshı jaǵdayın qadaǵalaw, oyınshı háreketlerin tez basqarıw orqalı qosımsha zawıq baǵıshlay aladı;

• juda quramalı sharayatlarda da paydalanıw ápiwayılıǵı sebep samolyottı basqarıw ushın ;

• juda kem fizikalıq háreketler arqalı turii kórsetpelerdi beriw múmkinshiligi sebep motorli mayıplar arbasın basqarıw ushın.

Kemshiligi-Joystik járdeminde ekranda kursordıń názik háreketlerin basqarıw tıshqanchaǵa salıstırǵanda qıyınlaw bul onıń kemshiligi bolıp tabıladı.

Sensorlı ekran-Kompyuter, noutbuk, planshet hám smartfonlarǵa sensorlı ekran ornatıladı. Bul bir waqtıniń ózinde kirgiziw, shıǵarıw qurılması wazıypasın orınlawshı displey ekranı esaplanadı.

Sensorlı ekran paydalanıwshı ekrannıń qaysı bólegin basqanın anıqlaydı jáne bul informaciyanı protsessorǵa jiberedi.

Grafik planshet - qálem yamasa stilus-qálemnen kirisiw maǵlıwmatların qabıl etiwshi kútá úlken sensorlı ekranǵa uqsas qurılma. Ol cifrlı jazıwdı qabıl etiw ushın háreketti anıqlaw texnoiogiyasınan paydalanadı. Grafik planshet diagrammalar hám súwretler “sızıwda” qollanıladı.

Ádetde grafik planshet tap kompyuter ekranı sıyaqlı paydalanıladı. Mıs, planshettiń joqarı oń bólegine tiyiw kursordı ekrandıń joqarı oń bólegine shıǵaradı hám tómengi oń bólegine tiyiw bolsa kursordı tuwrıdan-tuwrı tómengi oń bólekke jiberedi. Tıshqansha hám sensorlı panelden ayırmashılıǵı grafik planshette kursordı ekran boyıab háreketlendiriw shárt emes: paydalanıwshı planshettiń qay jerine tiyinse, kursor tuwrı sol jerge baradı.

Grafik planshet paydalanıwshıǵa súwret ústinen sızıw arqalı qaǵazdaǵı súwretlerden nusqa alıw imkaniyatın beredi. Olar original súwretler hám hátte iyeroglifli jazıwlardı, mıs, Qıtay hám Yapon tillerindegi jazıw simvolların “sızıp” jazıwda qol keledi. Súwret sızıw hám jazıwdıń ańsatlıǵı grafik planshettiń abzallıǵı bolıp tabıladı.

Grafik planshettiń kemshiligi bolsa geyde planshet ústinde stilus-qálemniń jaylasıwı, planshet maydanıdaǵı kursor jaylasıwı háreket menen maslastırıw qıyınlıǵında bolıp tabıladı.

Sensorlı ekranlar tiykarlanıp eki túrge bólinedi:

• rezistiv - barmaq basımın seziwshi ekran ;

• sıyımlı(kólemli) - deneniń elektr maydanın seziwshi ekran.

Kóplegen sensorlı ekranlar rezistiv texnologiya tiykarında islep shıǵiadı. Sensorlı ekranlardıń rezistiv túri ekran júzine túsken kishi basımdı anıqlaw tiykarında isleydi.

Oǵan rezistiv material menen ajıratılǵan eki maydan jaylastırıladı. Ústki maydan azmaz mayısqaq bolǵanı sebepli basım waqtında eki maydan bir-birine jaqınlasadı hám nátiyjede olar arasındaǵı qarsılıq ózgeredi.

Rezistiv sensorlı ekrandıń kólemli ekranǵa salıstırǵanda abzallıǵı - olardı islep shıǵarıw arzan jáne onı barmaǵıńız, stilus-qálem yamasa belgilew múmkin bolǵan qálegen zat menen basqara alasız.

Denengizning elektr maydanına bayqaǵısh bolǵan kólemli sensor ekranlar bolsa basqasha isleydi. Olar barmaǵıńızdı elektr járdeminde “sezedi”, sol sebepli sensorlı ekranǵa basım ótkiziw hájeti joq.

Kólemli sensor ekranlardıń abzallıǵı - olar joqarı sezgirlikke iye hám de barmaǵıńızdı ekran boylap qózǵaw hám bir neshe barmaq penen hárketlengende de paydalanıwǵa múmkinshilik beredi, rezistiv sensor ekran menen bolsa bunday etip bolmaydı.

Kemshiligi - olardan ádetdegi mexanik stilus-qálemler menen paydalana almaysız. olardıń bahası salıstırǵanda qımbat boladı.

Sensoriar qorshaǵan -ortalıqtaǵı ayırım ózgeshelikler esaplaw arqalı maǵlıwmattı avtomatikalıq tárzde toplaydı. Sensorlardıń túri kóp bolsa-da, siz bul bapta úsh túrdegi: temperatura, basım hám jaqtılıq sensorların úyrenip shıǵasız.

Sensorlardıń maǵlıwmatlardı toplawshı qurılma sıpatında abzallıǵı tómendegishe:

- olar insanǵa salıstırǵanda isenimlilew, sebebi adam maǵlıwmat alıwdı unıtıwı múmkin;

-paydalanıwshı nadurıs kórsetpeler alıwı múmkin;

- ximiyalıq reaksiyaǵa kirisip atırǵan atom reaktorına jaqın jerlerge adamlar bara almaydı, bul jaǵdayda sensorlar qol keledi.

Sensorlardan paydalanıwdıń kemshiligi-olar turaqlı elektr deregin talap etedi.

​Íssılıq sensorı óz átirapındaǵı temperaturanı ólsheydi jáne bul maǵlıwmattı protsessorga jiberedi. Protsessor bolsa kiretuǵın maǵlıwmatqa tıykarlanıp ámellerdi atqaradı.

Mısalı, avtomatikalıq kirjuwıw mashinası islewin kórip (2. 06 -súwretke qarań ). Kirjuwıw mashinası qosılǵanında onıń ishine suw toldırıladı. Juwıw siklini basqarıwshı protsessor juwıw ushın suw jetkilikli dárejede ıssı ekenin qadaǵalaydı. Eger suw jetkilikli dárejede ıssı bolmasa, temperatura sensorı suw jetkilikli dárejede ıssı ekeni haqqında xabar beremgenshe protsessor qizdırıw qurlımasın jaǵadı.Eger suw júdá ıssı bolsa, temperatura sensorı suw jetkilikli dárejede suwıǵanı haqqında xabar bergenshe protsessor temperaturanı túsiriw ushın suwıq suw qosadı.
Íssılıq sensorları basqa kóp programmalarda da qollanıladı:

•      oraylıq ńsńtńw yamasa konditsioner sistemasına iye úyde xananıń temperaturasın basqarıw ushın ;

•      ıssıxanalardagi temperaturanı basqarıw ushın ;

•      iimiy tájiriybelerdi ótkeriw processinde reaksiya ıdıslarındaǵı ıssılıqtı basqarıw ushın.

Skaner

Skaner súwret yamasa fotosúwretke nur jiberedi hám sawlelengen nurdı suwret kórinisinde ańlatadı hámde kompyuter sistemasında saqlaydı.
Hújjetlerdi skanerlewdiń abzallıǵı sonda, qaǵaz nusqadaǵı materialdı kompyuter sistemasında redaktorlaw yamasa saqlaw múmkin. Ádetde skaner maǵlıwmat kirgiziwdiń úsh túri qollanıladı :

• qaǵaz nusqa materialınan suwretlerdi alıw ;

• qaǵazlı nusqadaǵı tekstte ámeldegi belgilerdi optikalıq anıqlaw (OCR);

• arnawlı tayarlanǵan qaǵaz nusqalardan optikalıq belgilerdi oqıw (OMR).

Skaner qaǵazdaǵı kórinislerdi hám baspadan shıǵarılǵan suwretlerdi kompyuterge jaylastırıw imkaniyatın beredi, bıraq bul processda suwrettiń sapası tómenlewi múmkin.

​ Tcifrlı kamera

Tcifrlı kamera tor formasında jaylastırılǵan qatar sensorlardan paydalanǵan halda súwretke aladı. Bul processde bólek reńli noqatlar birlestirilip, suwret payda etedi. Bul kishi reńli noqatlar pikseller ('picture elements') dep ataladı. Suwrette qansha kóp pikselden paydalanılsa, onıń sapası sonsha joqarı boladı.Kamera suwretlerdi flesh-yadta yamasa kóshpeli yad kartada saqlaydı.

Plyonkalı kameralarǵa salıstırǵanda cifrlı kameralardıń abzallıqları:

• súwretti sol waqıttıń ózinde kóriw hám sapası tómen bolsa, óshirip jiberiw múmkin;

• sanlı suwretlerdi plyonkadagi fotoǵa salıstırǵanda ańsatlaw ózgertiw múmkin;

• bul súwretten basqa elektron hújjetlerdi jaratıw maqsetinde paydalanıw múmkin.