ทฤษฏีดนตรีสากล

​Discover new features in Lessons!
Finish all phases of “I-do ; We-do ; You-do” with Quizizz

​Install Google Slides Extension

​You can also create lessons directly on Google Slides using “Quizizz Extension”.
Read more about it here

1

ทฤษฎีดนตรีสากลเบื้อง

ต้น

รวบรวมโดย

นายประสงค์ แหวนพิมาย

ตำาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ชำานาญการพิเศษ
โรงเรียนพิมายดำารงวิทยาคม อำาเภอพิมาย

จังหวัดนครราชสีมา

สำานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา

นครราชสีมา

2

สำานักงานคณะกรรมการการ

ศึกษาขั้นพื้นฐาน

ทฤษฎีดนตรีสากล

ดนตรี คือ สิ่งที่ช่วยบรรเทาความทุกข์ภายในใจ

ทฤษฎีดนตรีสากล

1. บรรทัดห้าเส้น (Staff) ประกอบด ้วยเส ้นตรงขนานกันจำานวน 5 เส ้น และช่อง
บรรทัดจำานวน 4 ช่อง โดยเส ้นบรรทัดมีระยะห่างเท่ากัน การนับเส ้นหรือบรรทัดห ้า
เส ้นให ้นับตามลำาดับจากล่างไปบนโดยนับเส ้นหรือช่องล่างสุดเป็น 1 2 3 4 5 ตาม
ลำาดับ ในการบันทึกตัวโน้ตและสัญลักษณ์ต่างๆ ทางดนตรีสากลจะบันทึกบน
บรรทัดห ้าเส ้นเป็นหลัก

2. ตัวโน้ต (Note)เป็นสัญลักษณ์ที่ใช ้บันทึกแทนระดับเสียง และความยาวของ
เสียง ส่วนประกอบสำาคัญของตัวโน้ต ได ้แก่ ส่วนหัวตัวโน้ต และส่วนหางตัวโน้ต ซึ่ง
ขึ้นอยู่กับลักษณะโน้ตต่างๆ

3. ค่าตัวโน้ต ลักษณะตัวโน้ตมีหลายลักษณะ ค่าตัวโน้ตลักษณะต่างๆ สามารถ
เปรียบเทียบค่าความยาวโน้ต และมีชื่อเรียกลักษณะโน้ตต่างๆ ดังนี้

แผนภูมิเปรียบเทียบค่าตัวโน้ต

3

แผนภูมิเปรียบเทียบค่าตัวโน้ต

ตารางเปรียบเทียบค่านับ

4

4. ตัวหยุด (Rest) คือ สัญลักษณ์ทางดนตรีที่กำาหนดให ้เงียบเสียงหรือไม่ให ้เล่น
ในระยะ เวลาตามค่าตัวหยุดนั้นๆ ตัวหยุดมีหลายชนิดสอดคล ้องกับตัวโน้ตลักษณะ
ต่างๆ

ตัวหยุดลักษณะต่างๆ ตามค่าตัวโน้ต

5. เส้นน้อย (Leger Lines) เส ้นน้อย คือ เส ้นสั้นๆ ที่อยู่ตำ่ากว่าหรือสูงกว่าบรรทัด
ห ้าเส ้น มีระยะห่างเท่ากับบรรทัดห ้าเส ้นโน้ตที่อยู่ตำ่าหรือสูงมากๆ จะต ้องอาศัยเส ้น

5

น้อยตามลำาดับ เช่นโน้ตที่คาบเส ้นจะเรียงลำาดับกับโน้ตที่อยู่ในช่องถ ้าหากเส ้นน้อย
มีมากกว่าสามเส ้น ควรใช ้วิธีการเปลี่ยนกุญแจประจำาหลักหรือใช ้เครื่องหมายคู่แปด
ช่วย เพื่อให ้สะดวกต่อการอ่าน

6. กุญแจ (Clef) คือ สัญลักษณ์ทางดนตรีที่บันทึกไว ้ที่บรรทัดห ้าเส ้น เพื่อกำาหนด
ระดับเสียงโน้ตที่อยู่ในช่องและอยู่บนเส ้นของบรรทัดห ้าเส ้น กุญแจที่ใช ้ในปัจจุบันมี
3 แบบ ดังนี้
6.1 กุญแจซอล หรือกุญแจ G (G clef) คือ กุญแจที่กำาหนดให ้โน้ตซอล (G) อยู่
บรรทัดเส ้นที่ 2 กุญแจชนิดนี้นิยมมากในกลุ่มนักดนตรี นักร ้อง ใช ้กับเครื่องดนตรีที่
นิยมทั่วไป เช่น กีตาร์ ไวโอลิน ทรัมเป็ต ฯลฯ

6.2 กุญแจฟา หรือกุญแจ F (F clef) คือ กุญแจที่กำาหนดให ้โน้ตฟา (F) อยู่บนเส ้นที่
4 กุญแจชนิดนี้นิยมใช ้กับเสียงร ้องหรือเครื่องดนตรีที่มีเสียงตำ่า เช่น เชลโล เบส
ทรอมโบน ฯลฯ

6.3 กุญแจโด หรือกุญแจ C (C clef) คือ กุญแจที่กำาหนดให ้เสียงโด (C) อยู่บนเส ้น
ใดก็ได ้ของบรรทัดห ้าเส ้น ให ้เป็นเสียงโดกลาง
กุญแจโดอัลโต

6

กุญแจโดเทเนอร์

7. การเรียกชื่อตัวโน้ต การเรียกชื่อตัวโน้ตสากลที่นิยมมี 2 ระบบ ได ้เเก่
ระบบโซฟา (So-Fa system)

ระบบตัวอักษร (Latter system)

8. เส้นกันห้อง (Bar line) คือ เส ้นตรงแนวตั้งที่ขีดขวางบรรทัดห ้าเส ้น เพื่อกั้น
แบ่งโน้ตในแต่ละห ้อง ให ้มีจำานวนจังหวะตามที่เครื่องหมายกำาหนดจังหวะกำาหนด
ไว ้
ใช ้กั้นห ้องเพลง

ใช ้กั้นจบตอนหรือจบท่อนเพลง โดยใช ้เส ้นกันห ้องคู่ (Double Bar Line)

9. การเพิ่มค่าตัวโน้ต
การเพิ่มค่าตัวโน้ต และเพิ่มค่าตัวหยุด สามารถทำาได ้ดังนี้
9.1 การประจุด (Dot) คือ การประจุดที่ด ้านขวาตัวโน้ต หรือที่ตัวหยุด จะมีผลให ้ค่า
โน้ตนั้นๆเพิ่มมากขึ้นครึ่งหนึ่งของค่าตัวโน้ตนั้นๆ เช่น

7

9.2 เครื่องหมายโยงเส ้นทาย (Tie) ใช ้กับโน้ตที่มีระดับเสียงเดียวกัน จะเพิ่มค่า
เท่ากับค่าโน้ตสองตัวรวมกัน โดยจะเล่นที่โน้ตตัวแรก ลากเสียงไปสิ้นสุดที่ตัว

สุดท ้ายที่เครื่องหมายที่กำาหนดไว ้ เช่น

9.3 ใช ้สัญลักษณ์เฟอร์มาตา (Fermata) หรือเป็นเส ้นโค ้งครึ่งวงกลมมีจุดตรงกลาง

ใช ้บันทึกไว ้ที่หัวโน้ต เพื่อเพิ่มค่าตัวโน้ตให ้

ลากยาวเท่าใดก็ได ้ไม่ได ้กำาหนดไว ้ขึ้นอยู่กับความพึงพอใจของผู้เล่น เช่น

8

10. เครื่องหมายกำาหนดจังหวะ (Time Signature) คือ ตัวเลขสองตัวที่เขียน
ไว ้หลังกุญแจ คล ้ายลักษณะเลขเศษส่วนแต่ไม่มีเส ้นขีดคั่นกลาง เลขตัวบนจะบอก
ว่า 1 ห ้องเพลงมีกี่จังหวะ ส่วนเลขตัวล่างบอกโน้ตที่ใช ้เป็นเกณฑ์ 1 จังหวะ เช่น

11. อัตราจังหวะเป็นเครื่องหมายกำาหนดอัตราจังหวะ ที่บอกถึงค่าตัวโน้ต และ
จำานวนจังหวะในแต่ละห ้องเพลง อัตราจังหวะ (Time) เป็นกลุ่มโน้ตที่ถูกจัดแบ่ง
จังหวะเคาะที่เท่าๆ กันในแต่ละห ้องเพลงและทำาให ้เกิดชีพจรจังหวะ (Pulse) คือ
การเน้นจังหวะหนัก-เบา กลุ่มอัตราจังหวะโดยทั่วไปมี 3 ลักษณะคือ
อัตราจังหวะสองธรรมดา (Simple duple time)

อัตราจังหวะสามธรรมดา (Simple triple time)

อัตราจังหวะสี่ธรรมดา (Simple quadruple time)

9