นิราศนรินทร์คำโคลง

โคลงนิราศนรินทร์

นายนรินทร์

ธิเบศร์

(

อิน

)

นายนรินทร์

ธิเบศร์

(

อิน

)

เป็นกวีในสมัยรัชกาลที่

๒

รับราชการเป็นมหาดเล็กหุ้มแพรในสมเด็จ

พระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์

(

วังหน้า

)

Multiple Choice

คำว่า "นิราศ" ในวรรณคดีไทยมีความหมายว่าอย่างไร?

• การสรรเสริญ

• การบันทึกการเดินทางพร้อมการโศกเศร้า

• การเล่าเรื่องตำนาน

• การบรรยายธรรมชาติ

วังหน้า

(

ในปัจจุบัน

)

โคลงเรื่องนิราศนี้

นรินทร์อิน

รองบาทบวรวังถวิล

ว่าไว้

บทใดปราชญ์ปวงฉิน

เชิญเปลี่ยน แปลงพ่อ

ปรุงเปรียบเสาวคนธ์ไล้

เลือกลิ้มดมดู

ร่ายสุภาพนํา

๑

บท

โคลงสี่สุภาพ

๑๔๓

บท

แผนผังโคลงสี่สุภาพ

แผนผังร่ายสุภาพ

นายนรินทร์แต่งเมื่อคราวตามเสด็จสมเด็จ

พระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ ยกทัพ

ไปปราบพม่าที่เมือง

ถลาง

และชุมพร

การเดินทาง

ของนายนรินทร์

วัดหงส์รัตนาราม

วัดสังข์กระจาย

บางยี่เรือ

บางขุนเทียน

บางบอน

หัวกระบือ

โคกขาม

มหาชัย

เข้าแม่นํ้าท่าจีน

บ้านบ่อ

เข้าคลองสามสิบสองคด

เข้าแม่นํ้าแม่กลอง

ผ่านสมุทรสงคราม

ออกปากแม่นํ้าแม่กลอง

ถึงบ้านแหลมเพชรบุรี

ขึ้นฝั่งที่เมืองเพชรบุรี

เดินทางบกต่อมาจนถึง

เมืองกําเนิดนพคุณ

(

บางสะพาน

)

วกกลับขึ้นไปยัง

ตะนาวศรี

๒

.

อยุธยายศล่มแล้ว

ลอยสวรรค์ ลงฤา

สิงหาสน์ปรางค์รัตน์

บรร

-

เจิดหล้า

บุญเพรงพระหากสรรค์

ศาสน์รุ่ง เรืองแฮ

บังอบายเบิกฟ้ า

ฝึกฟื้นใจเมือง

กรุงศรีอยุธยาที่ล่มสลายไปแล้วได้ลอยลงมาจาก

สวรรค์อีกครั้งคือกรุงเทพมหานคร

แปลความ

มีสิงหาสน์ราชบัลลังก์ของพระเจ้าแผ่นดิน และ

ปราสาทพระราชวังที่สวยงามยิ่ง

ด้วยบุญบารมีของพระมหากษัตริย์นั้นทําให้

พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรือง ปิดบังทางแห่งความ

ล่มจมทําให้ราษฎรพ้นจากความชั่วทั้งปวง

๓

.

เรืองเรืองไตรรัตน์พ้น

พันแสง

รินรสพระธรรมแสดง

คํ่าเช้า

เจดีย์ระดะแซง

เสียดยอด

ยลยิ่งแสงแก้วเก้า

แก่นหล้าหลากสวรรค์

พระพุทธศาสนามีความรุ่งเรืองและให้ความสว่าง

แก่โลกเหมือนกับแสงอาทิตย์ มีการแสดงธรรมทั้ง

เช้าและคํ่า

แปลความ

เจดีย์ที่เรียงรายยอดสูงเสียดกันมองดูงามยิ่งกว่า

แสงจากแก้วเก้าประการ เป็นหลักของแผ่นดินเป็นที่

พิศวงแก่สวรรค์

เพชร

ทับทิม

มรกต

บุษราคัม

โกเมน

ไพลิน

มุกดาหาร

เพทาย

ไพฑูรย์

นพรัตน์

๔

.

โบสถ์ระเบียงมณฑปพื้น

ไพหาร

ธรรมาสน์ศาลาลาน

พระแผ้ว

หอไตรระฆังขาน

ภายคํ่า

ไขประทีปโคมแก้ว

กํ่าฟ้ าเฟือนจันทร์

ในบริเวณวัดมีโบสถ์ ระเบียง มณฑป วิหาร

ธรรมาสน์ ศาลา ลานวัด และพระพุทธรูปที่

ผ่องแผ้วบริสุทธิ์

แปลความ

นอกจากนี้ยังมีหอไตรและหอระฆัง ซึ่งพอคํ่าลงจะ

มีการจุดโคมไฟทําให้ทั่วบริเวณสว่างไสวจนแสง

จันทร์ยังดูด้อยลงไป

๘

.

จําใจจากแม่เปลื้อง

ปลิดอก อรเอย

เยียวว่าแดเดียวยก

แยกได้

สองซีกแล่งทรวงตก

แตกภาค ออกแม่

ภาคพี่ไปหนึ่งไว้

แนบเนื้อนวลถนอม

จําใจต้องจากน้องนางอันเป็นที่รักไปเหมือนหัวใจ

ของพี่ถูกพรากไปจากอกน้อง

แปลความ

หากแม้ว่าดวงใจของพี่แบ่งแยกได้ หากผ่าหัวใจของ

พี่ออกเป็นสองดวงได้ ดวงหนึ่งเอาไว้กับตัวพี่ขณะ

เดินทาง อีกดวงหนึ่งฝากไว้ให้น้องเก็บแนบใจไว้

๑๐

.

โฉมควรจักฝากฟ้ า

ฤาดิน ดีฤา

เกรงเทพไท้ธรณินทร์

ลอบกลํ้า

ฝากลมเลื่อนโฉมบิน

บนเล่า นะแม่

ลมจะชายชักชํ้า

ชอกเนื้อเรียมสงวน

จะฝากนางไว้กับฟากฟ้ าหรือผืนดินดีเพราะกลัวว่าถ้า

ไว้กับผืนดินพระเจ้าแผ่นดินจะมาลอบเชยชมนาง

แต่ถ้าฝากไว้บนฟ้ าก็กลัวเทวดาจะมาลอบเชยชมนาง

แปลความ

จะฝากนางไว้กับสายลมก็กลัวลมพัดทําให้ผิวนางมี

รอยชํ้า

๑๑

.

ฝากอุมาสมรแม่แล้

ลักษมี เล่านา

ทราบสวยภูวจักรี

เกลือกใกล้

เรียมคิดจนจบตรี

โลกล่วง แล้วแม่

โฉมฝากใจแม่ได้

ยิ่งด้วยใครครอง

จะฝากนางไว้กับใครดีจะฝากนางไว้กับพระแม่อุมาก็

กลัวพระอิศวรจะมาเชยชมนางหรือจะฝากไว้กับพระ

ลักษมีก็เกรงว่าพระนารายณ์จะเข้าใกล้ชิดนาง

แปลความ

พี่คิดจนสามโลกแล้วก็คิดได้ว่าจะฝากนางไว้ในใจ

ตนเองดีกว่าฝากไว้กับคนอื่น

๒๒

.

จากมามาลิ่วลํ้า

ลําบาง

บางยี่เรือราพลาง

พี่พร้อง

เรือแผงช่วยพานาง

เมียงม่าน มานา

บางบ่รับคําคล้อง

คล่าวนํ้าตาคลอ

เมื่อเดินทางมาถึงตําบลบางยี่เรือ เรือก็ได้ลดความเร็วลง

และได้กล่าวกับบางยี่เรือให้ส่งเรือแผงไปรับน้องนางมาหา

ข้าที แต่บางยี่เรือไม่ตอบจึงทําให้ข้านั่งนํ้าตาไหล

แปลความ

๓๗

.

บ้านบ่อนํ้าบกแห้ง

ไป่ เห็น

บ่อเนตรคงขังเป็น

เลือดไล้

อ้าโฉมแม่แบบ

เบญ

-

จลักษณ์

เรียมเอย

มาซับอัสสุชลให้

พี่แล้วจักลา

เดินทางมาถึงบ้านบ่อซึ่งเป็นตําบลหนึ่งใน

สมุทรสาคร กวีจึงคิดไปว่าในเมื่อชื่อบ้านบ่อแต่ทําไม

ในบ่อจึงไม่เห็นมีนํ้าให้เห็น

แปลความ

มีแต่บ่อนํ้าตาของข้าที่ไหลเป็นสายเลือด ขอให้น้อง

นางของข้ามาซับนํ้าตาให้แล้วค่อยจากลาไป

๔๑

.

เห็นจากจากแจกก้าน

แกมระกํา

ถนัดระกํากรรมจํา

จากช้า

บาปใดที่โททํา

แทนเท่า ราแม่

จากแต่คาบนี้หน้า

พี่น้องคงถนอม

เห็นต้นจากและต้นระกําจึงทําให้คิดไปว่า เวรกรรม

ใดที่ทําให้เราต้องจากกัน แต่การจากกันในวันนี้

จะต้องได้พบกันอีกภายหน้า

แปลความ

๔๕

.

ชมแขคิดใช่หน้า

นวลนาง

เดือนตําหนิวงกลาง

ต่ายแต้ม

พิมพ์พักตร์แม่เพ็ญปราง

จักเปรียบ ใดเลย

ขํากว่าแขไขแย้ม

ยิ่งยิ้มอัปสร

มองพระจันทร์สวยงามเท่าใดก็ยังไม่งามเท่ากับหน้า

ของน้องนางเพราะยังมีตําหนิเป็นรูปกระต่าย

แปลความ

ส่วนน้องนางของพี่นั้นงามจนหาสิ่งเปรียบไม่ได้เลย

เพราะเวลายิ้มนั้นนางอัปสรยังด้อยกว่า

๑๑๘

.

ถึงตระนาวตระหนํ่าซํ้า

สงสาร อรเอย

จรศึกโศกมานาน

เนิ่นช้า

เดินดงท่งทางละหาน

หิมเวศ

สารสั่งทุกหย่อมหญ้า

ย่านนํ้าลานาง

ถึงเมืองตระนาวศรีความเศร้าความคิดถึงที่ต้องจาก

น้องนางก็กระหนํ่าเข้ามา

แปลความ

แต่พี่นั้นได้ส่งความรู้สึกทั้งหมดไปกับทุ่งหญ้า

สายนํ้า ป่ าเขาต่างๆ ว่าคิดถึงน้องนางเพียงใด

๑๒๒

.

พันเนตรภูวนาถตั้ง

ตาระวัง ใดฮา

พักตร์สี่แปดโสตฟัง

อื่นอื้อ

กฤษณ

นิทรเลอหลัง

นาคหลับ ฤาพ่อ

สองพิโยครํ่ารื้อ

เทพท้าวทําเมิน

พระอินทร์ผู้มีพันตา ตาของท่านมัวไปมองอะไรอยู่

พระพรหมผู้มีสี่หน้าแปดหู หูของท่านมัวฟังอะไรอยู่

แปลความ

พระนารายณ์ท่านมัวแต่นอนหลับบนบัลลังก์

พญานาคหรืออย่างไร เราสองคนโศกเศร้าถึงเพียงนี้

แต่เทพทั้งหลายก็ยังไม่สนใจ

๑๓๔

.

นทีสี่สมุทรม้วย

หมดสาย

ติ

มิงคล์

มังกรนาคผาย

ผาดส้อน

หยาดเหมพิรุณหาย

เหือดโลก แล้งแม่

แรมรา

คแสน

ร้อยร้อน

ฤเถ้า

เรียมทน

ถึงแม้มหาสมุทรทั้ง

๔

ที่อยู่รอบเขาพระสุเมรุจะ

เหือดแห้งหายไป จนปลา

ติมิงค์

มังกร พญานาค

ต้องหาที่ซ่อน

แปลความ

แม้แต่ฝนที่ไม่ตกลงมาแม้แต่เม็ดเดียว จนทําให้ร้อน

เท่าใดก็ตามก็ไม่เท่ากับความร้อนที่พี่ต้องจากน้องมา

มหาสมุทรทั้ง

๔

รอบเขาพระสุเมรุ

ขีรสาคร

(

ตะวันออก

)

นีลสาคร

(

ใต้

)

ผลิกสาคร

(

ตะวันตก

)

ปีต

สาคร

(

เหนือ

)

๑๓๘

.

ลมพัดคือพิษต้อง

ตากทรวง

หนาวนอกรุมในดวง

จิตชํ้า

โฉมแม่พิมลพวง

มาเลศ กูเอย

มือแม่วีเดียวลํ้า

ยิ่งลํ้าลมพาน

ลมที่พัดมาโดนร่างกายเหมือนกับพิษที่มาโดน

ร่างกาย ไม่เหมือนกับน้องนางของพี่ที่มาพัดเพียง

เบาๆก็เย็นยิ่งนัก

แปลความ

๑๓๙

.

เอียงอกเทออกอ้าง

อวดองค์ อรเอย

เมรุชุบสมุทรดินลง

เลขแต้ม

อากาศจักจารผจง

จารึก พอฤา

โฉมแม่หยาดฟ้ าแย้ม

อยู่ร้อนฤาเห็น

เทความรู้สึกของพี่ที่มีต่อน้องทั้งหมดออกมาจากอก

แม้จะใช้เขาพระสุเมรุเป็นปากกาจุ่มนํ้าในมหาสมุทร

แล้วละลายดินเป็นหมึก

แปลความ

และใช้อากาศเป็นกระดาษเพื่อเขียนบรรยายความรัก

ที่มีต่อนางก็ไม่อาจพรรณนาความรักได้ครบถ้วน

และนางจะทุกข์โศกเพียงใดก็ไม่รู้ได้

๑๔๐

.

ตราบขุนคิริข้น

ขาดสลาย แลแม่

รักบ่หายตราบหาย

หกฟ้ า

สุ

ริยจันทร

ขจาย

จากโลก ไปฤา

ไฟแล่นล้างสี่หล้า

ห่อนล้างอาลัย

ถึงแม้ภูเขาจะโค่นสลายไป สวรรค์ทั้ง

๖

พระอาทิตย์

พระจันทร์ จะหายไปจากโลก

แปลความ

หรือแม้แต่ไฟเผาทวีปทั้ง

๔

ก็ตาม ความรักของพี่ที่มี

ต่อน้องจะยังอยู่คงเดิม

สวรรค์ทั้ง

๖

(

ฉกามาพจร

)

จาตุมหาราชิกา

ดาวดึงส์

ยามะ

ดุสิต

นิมมานรดี

ปรนิมมิตวสวัต

ดี

ทวีป

ทั้ง

๔

อุตร

กุรุทวีป

(

เหนือ

)

บุพพ

วิเทหทวีป

(

ตะวันออก

)

ชมพูทวีป

(

ใต้

)

อมรโคยานทวีป

(

ตะวันตก

)

๑๔๑

.

รํ่ารักรํ่าเรื่องร้าง

แรมนวล นาฏฤา

เสนาะสนั่นดินครวญ

ครุ่นฟ้ า

สารสั่งพี่กําสรวล

แสนเสน่ห์ นุชเอย

ควรแม่ไว้ต่างหน้า

พี่พู้นภายหลัง

เรื่องความรักความอาลัยที่ต้องจากนางเป็นข้อความ

อันไพเราะ กล่าวถึงความครํ่าครวญอันดังไปทั่วทั้ง

ฟ้ าและดิน

แปลความ

เรื่องนี้เป็นข้อความที่พี่พูดกับน้อง ด้วยความระทมใจ

และด้วยความรักน้องอย่างยิ่งขอให้น้องจงรักษาเรื่อง

นี้ไว้ต่างหน้าของพี่ในกาล

ภายหลังอัน

นานโน้นเถิด