Bab1 Sains Tingkatan 4

Cikgu Mohd Raimi bin Rahim, SMK Durian Tunggal, Melaka

1.1 Peralatan Perlindungan Diri

Gogal

Melindungi mata dari
terkena bahan kimia
berbahaya seperti
asid, bromin,
ammonia dan logam
reaktif

Topeng Muka

Melindungi hidung
dan mulut daripada
terhidu bahan kimia
yang sengit, mudah
meruap dan debu

Sarung tangan

Diperbuat
daripada getah
dan melindungi
tangan daripada
bahan kimia
berbahaya

Baju makmal

Melindungi
kerosakan pada
pakaian dan
mudah dibuka
jika berlaku
kecemasan

Kasut bertutup

Mesti dipakai di dalam

makmal. Fungsinya untuk
melindungi kaki daripada

tumpahan bahan kimia

dan serpihan kaca

1.1 Peralatan Perlindungan Diri

Peralatan perlindungan diri di dalam makmal.

Kabinet aliran laminar

Kabinet ini digunakan
untuk mengelakkan
kontaminasi semasa

aktiviti berkaitan

dengan mikrobiologi

Penyiram kecemasan

Digunakan untuk

membersihkan dan
membilas bahagian
badan atau pakaian
yang terkena bahan
kimia dengan segera

Kebuk Wasap

Digunakan untuk

menjalankan

eksperimen yang

menggunakan bahan

mudah meruap,
mudah terbakar,

beracun, mengakis

dan berbau

Pembilas mata

Membilas dan mencuci

mata yang terkena
bahan kimia dengan

segera

Aktiviti Menggunakan Peralatan Perlindungan Diri

Dalam Makmal

1.2 Pembuangan Bahan Sisa

SISA YANG BOLEH DIBUANG KE DALAM SINGKI
SISA YANG TIDAK BOLEH DIBUANG

KE DALAM SINGKI

Cecair atau larutan yang berpekatan rendah dan

tidak berbahaya seperti:
Sisa pepejal

Bahan neutral

Asid pekat dan alkali pekat

Asid lemah

Sebatian pelarut organik

Alkali lemah

Bahan kimia (hidrogen peroksida)

Bahan toksik

Logam berat

Bahan sisa organik (mikrob dan bangkai haiwan

Bahan buangan radioaktif

Bahan meruap

Bahan reaktif

Mengurus bahan sisa biologi

1. Merangkumi bahan buangan biologi yang boleh menimbulkan kemudaratan atau

bahaya biologi.

2. Contohnya ialah bahan kumuhan, tisu, bangkai, medium, kultur, bekas plastik, kaca

dan sarung tangan.

3. Prosedur Operasi Standard (POS) pelupusan bahan sisa biologi:

KATEGORI BAHAN SISA

KSTEGORI A

KATEGORI B

KATEGORI C

KATEGORI D

JENIS BAHAN SISA

BIOLOGI
Peralatan tajam

Pepejal tidak tajam

Bangkai dan Organ

Cecair

CONTOH

•Picagari

•Jarum

•Bilah skalpel

•Sarung tangan

•Tisu

•Medium kultur

•Haiwan uji kaji

•Haiwan makmal

•Organ dalaman

•Darah

•Serum

PENGURUSAN SISA

BIOLOGI

1. Masukkan ke dalam bekas

sisa tajam

2. Tidak diautoklaf
3. Disimpan di tempat yang

selamat sebelum di lupuskan

1. Bungkus dan masukkan ke

dalam beg plastik biobahaya

2. Diautoklaf dan dimasukkan ke

dalam tong biobahaya

1. Dibalut dalam bahan

penyerap seperti tisu

2. Dibungkus rapi di dalam bag

plastik biobahaya dan disejuk
beku sebelum dilupuskan

1. Dinyahkontaminasi secara

autoklaf

2. Dilupuskan terus ke dalam

sistem kumbahan seperti
singki makmal atau tandas

Mesin Autoklaf

1. Autoklaf adalah alat pemanas tertutup yang digunakan untuk mensterilkan

bahan atau peralatan dengan menggunakan wap panas dan bertekanan
tinggi (1210C, 15 psi) selama 20 minit.

2. Penurunan tekanan (15psi) pada autoklaf bukan bertujuan untuk membunuh

mikroorganisma tetapi untuk meningkatkan suhu dalam autoklaf

3. Suhu yang tinggi (1200C) akan membunuh mikroorganisma dan sporanya.

Beg plastik
biobahaya

Tong

biobahaya

Kelaskan mengikut kategori sisa biologi

Carta alir POS pelupusan bahan sisa biologi

Sisa yang dibungkus dan dilabel dimasukkan ke dalam tong biobahaya dan

disimpan dengan selamat, terkawal dan disejukkan sebelum pelupusan berpusat

Sisa dinyahkontaminasi dan dimasukkan ke dalam beg biobahaya

Kategori bahan sisa:

Kategori A – Disimpan sementara di

tempat selamat

Kategori B – dimasukkan ke dalam

beg autoklaf dan diautoklafkan

Kategori C – Dibungkus dan disimpan
di dalam penyejuk buku sementara

Lakukan pengasingan sisa di puncanya dengan betul

Contoh Kemalangan Dalam Makmal

Terkena serpihan

kaca

Terkena

asid/alkali pekat

Kebakaran kecil

Terkena serpihan
hasil tindak balas

logam reaktif

Termometer

pecah

Kebocoran gas

Renjatan elektrik

Langkah menguruskan kemalangan dalam makmal

TUMPAHAN BAHAN KIMIA

1
•Segera memberitahu guru atau pembantu makmal

2
•Jadikan kawasan tumpahan sebagai kawasan larangan

3

•Sekat tumpahan daripada merebak menggunakan pasir untuk

membentuk sempadan

4

•Kaut tumpahan bahan kimia menggunakan bahan yang

selamat

5
•Buang sisa dengan prosedur yang selamat

Langkah menguruskan kemalangan dalam makmal

TUMPAHAN MERKURI

1
•Segera memberitahu guru atau pembantu makmal

2
•Jadikan kawasan tumpahan sebagai kawasan larangan

3
•Tabur serbuk sulfur untu menutupi tumpahan

4
•Hubungi Jabatan Bomba dan Penyelamat

Apakah itu NIOSH?
National Institute of Occupational Safety and Health
Institut Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan Kebangsaan

1. NIOSH ditubuhkan pada 1 Jun 1992 sebagai sebuah syarikat

berhad di bawah Kementerian Sumber Manusia Malaysia.

2. Bertujuan untuk menjadi pusat kecemerlangan dalam

keselamatan dan kesihatan pekerjaan

3. Ia merupakan agensi persekutuan Malaysia yang

bertanggungjawab menjalankan penyelidikan dan membuat
cadangan untuk pencegahan kecederaan dan penyakit yang
berkaitan dengan pekerjaan.

1.3 Pemadam kebakaran

• Alat pemadam digunakan untuk mengawal atau memadamkan kebakaran.

• Terdapat 4 jenis alat pemadam kebakaran yang biasa digunakan.

• Alat pemadam kebakaran dikelaskan berdasarkan medium pemadam kebakaran.

Jenis air

Label MERAH

Jenis buih
Label KRIM

Jenis karbon dioksida

Label HITAM

Jenis serbuk kering

Label BIRU

Jenis

kebakaran
Punca Kebakaran
Jenis alat pemadam

kebakaran

Kelas A
Bahan api mudah terbakar jenis pepejal
seperti kayu, kertas, kain (kecuali logam)

• Air
• Buih
• Serbuk kering

Kelas B
Jenis cecair seperti petrol, kerosin, diesel, ca,
varnish

• Buih
• Serbuk kering
• Karbon dioksida

Kelas C

Gas seperti LPG, LNG, dan oksigen
• Serbuk kering
• Karbon dioksida

Kelas D
Bahan logam seperti magnesium, aluminium,
natrium, kalium
• Serbuk kering

Kelas E

Peralatan elektrik dan elektronik
• Serbuk kering
• Karbon dioksida

Kelas F

Minyak masak dan jenis lemak
• Serbuk kering
• Karbon dioksida

Alat pemadam kebakaran yang lain

Pemadam api ABC
• Boleh digunakan untuk semua jenis kebakaran

kecuali kebakaran berpunca daripada logam
dan gas yang boleh meledak

• Tidak berbahaya kepada manusia dan haiwan
• Tidak mencemarkan tanah
• Mudah diselenggarakan iaitu sekurang-kurangnya

setahun sekali

• Dapat menghalang api merebak kerana

kelembapan yang dihasilkan lebih lama.

Alat pemadam kebakaran yang lain

Selimut kebakaran
• Diperbuat daripada dua lapisan gentian

kaca

• Mampu memadamkan api yang kecil atau

sederhana yang susah dipadamkan oleh air

• Memadamkan api pada badan mangsa

dengan menyelimuti badan mangsa

Kaedah Penggunaan Alat Pemadam Kebakaran

Tanggalkan pin keselamatan
dalam keadaan alat pemadam
ditegakkan

Halakan muncung alat pemadam
kebakaran ke pangkal api iaitu
kira-kira 2 – 2.5 meter dari api

Tekan pemicit atas alat pemadam

Ratakan semburan ke seluruh
sumber api dengan menggerakkan
muncung dari sisi ke sisi

Audit Alat Pemadam Kebakaran

• Adakah terdapat pelekat pengesahan daripada pihak Bomba dan Penyelamat

Malaysia pada alat pemadam kebakaran di sekolah anda?

• Adakah alat pemadam kebakaran tersebut masih belum tamat tempoh?