Okres niemowlęcy cz.1

Wczesne dzieciństwo

Noworodek (pierwszy miesiąc życia)
Okres niemowlęcy (pierwszy rok życia)
Okres poniemowlęcy (2-3 r.ż.)

Skala Apgar

Stan noworodka określany w zakresie 5 podstawowych parametrów życiowych:
Zabarwienie skóry
Częstość uderzeń serca
Odruchy (reakcje na drażnienie cewnikiem okolicy nosa, nozdrzy i ust)
Czynność oddychania
Napięcie mięśniowe

W każdym wymiarze dziecko może uzyskać od 0-2 pkt, w sumie 10

Odruchy

Mimowolna, automatyczna, ściśle określona reakcja na specyficzny bodziec Rodzaje odruchów

Odruchy bezwarunkowe – wrodzone

Uwaga! Można wyróżnić wśród nich odruchy zanikające i niezanikające. Odruchy warunkowe – nabyte, wyuczone

Odruchy bezwarunkowe

• Zanikające (typowe dla noworodka, a patologiczne u człowieka dorosłego)

• Chwytny Darwina (3-4 m-c)

• Moro (obejmowania) (6 m-c) Babińskiego (12 m-c)

• Toniczno-szyjny (pozycja szermiercza) (3-4)

• Marszu automatycznego (kroczenia) (2 m-c)

• Poszukiwania piersi (3-4 m-c)

Znaczenie odruchów

Odruchy noworodka traktowane są jako wskaźnik rozwojowy

Występowanie odruchów w okresie noworodkowym świadczy o prawidłowym rozwoju układu nerwowego, a ich brak lub przedłużający się okres trwania – o jego zaburzeniu

​Rytm aktywności

U dzieci, które nie mają stałego rozkładu okresów snu i czuwania w ciągu doby, występują kłopoty zdrowowtne, zaburzenia zachowania w późniejszym okresie rozwoju!

Rozwój reflektoryczny- rozwój odruchów u dziecka
Rozwój somatyczny- rozwój fizyczny (soma – ciało)
Rozwój motoryczny- rozwój ruchowy

Rozwój motoryczny (ruchowy)

• Mała motoryka (manipulacja i chwytanie), ruchy mniejszych mięśni (dłonie, palce)

• Duża motoryka (lokomocja, przemieszczanie się), ruchy dużych grup mięśniowych znajdujących się bliżej tułowia (zginanie pleców, wchodzenie na schody itp.)

Rozwój ruchowy przebiega zgodnie z trzema prawami rozwoju:

Prawo cefalokaudalne

Kierunek głowowo-ogonowy
Rozwój ruchów i wzrost napięcia mięśniowego przebiega od głowy przez tułów w kierunku kończyn dolnych
Prawo proksymodystalne
Kierunek odśrodkowy
Rozwój ruchów i wzrost napięcia mięśniowego przebiega od partii ciała leżących blisko kręgosłupa w kierunkach zewnętrznych

Prawo osi poprzecznej

Kierunek łokciowo-promieniowy
Rozwój ruchów i wzrost napięcia mięśniowego w obrębie dłoni przebiega od małego palca w stronę kciuka

Przejawy – etapy rozwoju manipulacji:
Chwyt dłoniowy – 4-5 m-c

Chwyt nożycowy – 7-8 m-c
Chwyt pęsetkowy – 9 m-c
Chwyt szczypcowy – 11 m-c

​Rozwój lokomocji

3 msc- z pleców na bok
5 msc- z brzucha na plecy
6 msc- z placów na brzuch
8 msc-siadanie i pełzanie
10-11 msc- raczowanie
12-13 msc- chodzenie

Rozwój chwytania

4-5 msc- chwyt prosty (całą dłonią od góry)
5-6 msc- chwyt dłoniowo-łokciowy (chwytanie całą dłonią z wyłączeniem kciuka)
6-8 msc- chwyt nożycowy (przywodzenie kciuka do pozostałych palców)
8-9 msc-chwyt pęsetkowy (przeciwstawienie kciuka i palca wskazującego, chwytanie opuszkami palców)

​Percepcja

Noworodek- preferuje obiekty w bardzo bliskiej odległości, tendencja do patrzenia w obiekty układające się we wzór

12 msc- ostrość wzroku dorównująca ostrości wzroku os dorosłej, dziecko patrzy dłużej na wzory złożone z gęsto umieszczonych elementów

Stwierdzono, że dzieci dłużej patrzą na twarz osoby mówiącej lub uśmiechającej się

​Eksploracja

Zdobywanie informacji i doświadczeń poznawczych dzięki, którym dziecko może przejść na wyższy etap rozwoju -> dobre relacje między dzieckiem a jego opiekunami stanowią podstawę badawczej aktywności małego dziecka

Dzięki eksploracji i intensywnym kontaktom z osobami dorosłymi dziecko zdobywa informacje o świecie , buduje swoją wiedzę na temat świata fizycznego i społecznego-> rozpoczyna się proces odkrywania umysłu

Uśmiech społeczny- 3 msc
Różnicowanie ekspresji podstawowych emocji-5msc
Lęk społeczny- 7-8 msc
Zabawy "daj-masz"- 9 msc

Komunikacja

• Gesty wskazujące (9-13 msc)- prośba o przedmiot, pokazywanie, podawanie

• Gesty reprezentujące (powyżej 14 msc)- gesty którym odpowiada znaczenie

  Ok 16 msc pojawia się gest w połączeniu z zaimkiem wskazującym położenie w przestrzeni!
  Nelson- jeśli mata używa języka do nazywania obiektów to dziecko jest skupione na przypisywaniu nazw obiektom, jeśli używa języka w sposób ekspresyjny to dziecko częściej używa słów do określenia relacji społecznych

​Rozwój emocjonalny

Dla prawidłowego rozwoju dziecka niezbędne jest przywiązanie!

Trzy typy przywiązania:

• Lękowo-unikające

• ufne przywiązanie-> prawidłowy rozwój w przyszłości

• Lękowo ambiwalentne

Wiek poniemowlęcy

Rozwój fizyczny i motoryczny

• zwolnienie przyrostu wagi przy nadal szybko postępującym wzroście

• ostateczne ukształtowanie postawy stojącej umożliwia dalszy rozwój lokomocyjny (15 msc.-wchodzi po schodach na czworakach; 16-18 msc nauka biegania; 19-21 msc. wchodzi po schodach trzymając się poręczy i dostawiając nogę; 25-30 msc.- schodzi po schodach bez trzymania się poręczy i stawiając nogi na przemian, skacze, biega; 36 msc.-jeździ na trzykołowym rowerku)

• rozwój manipulacji specyficznej (budowanie wieży z klocków, ok 30 msc.- budowle trójwymiarowe)

• nauka posługiwania się przedmiotami codziennego użytku

​Rozwój poznawczy

Stadia inteligencji sensoryczno-motorycznej

I- schematy czynnościowe pierwotne (np. schemat ssania)
II-schemat czynnościowy pierwotny + element sensomotoryczny->pierwsze przystosowania nabyte (np. ssanie kciuka)
III (4-8 msc.)-schematy czynnościowe wtórne (np. schemat potrząsania, pociągania), asymilacja funkcjonalna prowadzi do powstawania pierwszych klas obiektów
IV(8-12 msc)-łączenie schematów (dzięki temu jeden schemat może być używany do różnych funkcji), przedmiot istnieje dla dziecka jedynie w jego działaniu
V (12-18 msc.)- dziecko wykorzystuje wiele różnych schematów w kontakcie z jednym przedmiotem, wykrywanie właściwości przedmiotu i zgromadzenie wiedzy o nim
VI- dziecko może zastąpić realny przedmiot i działanie obrazami umysłowymi- przekształcanie schematów czynnościowych w umysłowe, dziecko potrafi odszukiwać przedmioty, w miejscach przewidywanych, funkcja symboliczna (Piaget)-zdolność do przywoływania nieobecnych przedmiotów i zjawisk za pośrednictwem symboli i znaków
W toku tych zmian dochodzi do odkrywania przez dziecko stałości i obiektywności przedmiotów

• dziecko nie szuka przedmiotu, który znika z pola widzenia (przedmioty istnieją, choć zniknęły z pola widzenia)

• przygotowanie do łączenia obiektów w grupy

• odkrycie relacji pomiędzy elementem oznaczającym i oznaczanym (dany element oznacza daną sytuację)

• rozwiązywanie problemów za pomocą eksperymentowania

​Rozwój mowy

• okres melodii (0-1 r.ż.)

• okres wyrazu (1-2 r.ż.)

  -> 16msc.-24msc. eksplozja słownictwa, czyli gwałtowny wzrost słownictwa (16msc.-50 słów używanych, 24msc.-320 słów używanych w tym 2/3 to rzeczowniki)

• okres zdania (2-3 r.ż.)

  -> łączenie 2 słów, mogą to być rzeczowniki np. mama lala

  ->pod koniec okresu zdania dziecko rozumie kilka tysięcy słów

  ->hiperregularyzacja (dać jeść piesowi, bo: koniowi)

  ->holofraza ("moje"-" to moja zabawka i nie chcę się nią podzielić")

Dziecięca teoria umysłu

-> połowa 2 r.ż.
->dziecko nabywa wiedzy na temat stanów mentalnych
-> myślenie o rzeczach nieobecnych i możliwych, wyobrażonych zdarzeniach
->w wieku 2-3 lat dziecko rozumie, że umysł zawiera niewidzialne stany mentalne
->zdaniem Astington (1993), diecko musi dokonac dwóch odkryć:

1. umysł jest sumą stanów psychicznych, reprezentacji świata, jest zbiorem myśli i pragnień,
2.umysł reprezentuje świat, czyli aktywnie produkuje owe stany mentalne

To drugie odkrycie umożliwia rozumienie fałszywych przekonań, żartów, kłamstw i metafor, a więc zbudowanie teorii umysłu o charakterze reprezentacji.

​Zabawa

• zabawy manipulacyjne (np. potrząsanie grzechotką)

• zabawy konstrukcyjne (np. budowanie wieży z klocków)

• zabawy symboliczne

Bornstein- zabawa w 2 i 3 r.ż. polega na przejściu od zabaw funkcjonalnych do symbolicznych

Zabawy funkcjonalno-manipulacyjne:

1.ogólna aktywność funkcjonalna-> używa jednego przedmiotu w zabawie (np. ciągnie autko)
2.niespecyficzne działania kombinowane-> używa 2 lub więcej przedmiotów niezgodnie z ich przeznaczeniem (np. wkłada filiżankę do autka)
3.manipuluje specyficznie-> używa 2 lub więcej przedmiotów zgodnie z ich przeznaczeniem (np. przykrywa garnek pokrywką)
4.stadium przejściowe-> używa przedmiotu-zabawki w sposób bliski jego założonej funkcji (przykłada zabawkowy telefon do ucha bez wypowiadania słów)

Zabawy symboliczne :

5.udawanie skierowane na siebie->wykonuje udawane działania w odniesieniu do siebie (np. pije z pustej filiżanki)
6.udawanie skierowane na innych->wykonuje udawane działania w odniesieniu do innych (np. całuje lalkę)
7.sekwencje czynności udawanych->łączy dwa lub więcej udawanych działań (np. całuje lalkę i kładzie ją do wózka, po czym przykrywa kocyiem)
8.zabawa w udawanie z przedmiotami zastępczymi->w udawanym działaniu używa jednego lub więcej przedmiotów zastępczych (np. udaje, że klocek to filiżanka)

Zabawa w udawanie- ok 18 msc

podmiot + podstawowa reprezentacja + rozkojarzona reprezentacja

Jeśli dziecko udaje, że klocek jest filiżanką to nie przestaje rozumieć jakie są prawdziwe właściwości klocka.

Zdolność do udawania- 18-24 msc

->forma udawania substytucyjnego (np. banan jako słuchawka)
->forma udawania prawdy (udawanie, że mamy mokre ubranie choć jest suche)
->forma istnienia (wyobrażanie sobie np. kapelusza na czyjejś głowie)

Udawanie jest zawsze zakotwiczone w "tu i teraz" a więc ma charakter czasowy.

​Rozwój emocjonalny i społeczny

Emocje podstawowe- od urodzenia

Emocje złożone- pojawiają się w 2r.ż. (wiąże się to z rozwojem poczucia własnego "Ja" oraz rozumienia sytuacji społecznych)

• 3 r.ż. skłonność do mówienia o własnych emocjach i refleksja nad nimi

• rozumienie emocji innych osób sprzyja nawiązywaniu kontaktów społecznych i umożliwia dzielenie się własnym doświadczeniem

• uczucia: żywe, zmienne, reakcje gwałtowne, silnie związane z zaspokajaniem potrzeb biologicznych oraz zaciekawieniem

• procesy pobudzenia dominują nad procesami hamowania

• rozwój poczucia własnego "Ja" (badnie z lustrem, dziecięcy negatywizm)

• inni ludzie jako lustro społeczne